“स्वतःच्या प्रेमात पडणं” ही संकल्पना ऐकायला अगदी सामान्य वाटत असली तरी, मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून ती अत्यंत प्रभावी आणि जीवनदृष्टी बदलून टाकणारी ठरू शकते. जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःला निखळपणे स्वीकारते, स्वतःच्या दोषांसह स्वतःला समजून घेते आणि स्वतःवर प्रेम करायला शिकते, तेव्हा ती व्यक्ती मानसिक दृष्टिकोनाने अधिक सक्षम होते. मग तिच्यासमोर आलेल्या वाईट दिवसांचाही ती सकारात्मक अर्थ लावते. हाच बदल तिच्या आयुष्याचा दर्जा आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलतो.
१. स्वतःच्या प्रेमात पडणं म्हणजे काय?
स्वतःच्या प्रेमात पडणं म्हणजे केवळ आरशात पाहून स्वतःवर फिदा होणं नाही, तर स्वतःच्या अंतर्मनाशी प्रामाणिक संवाद साधणं, स्वतःच्या चुका आणि मर्यादा स्वीकारणं, आणि स्वतःला चांगलं वागवणं हेही त्यात समाविष्ट आहे. डॉ. Kristin Neff या संशोधकाच्या मते, Self-compassion किंवा स्वतःबद्दलची करुणा, ही व्यक्तीच्या मानसिक आरोग्यासाठी अत्यावश्यक आहे. जेव्हा आपण स्वतःवर प्रेम करतो, तेव्हा आपण स्वतःला दोष देणं थांबवतो, आत्मगौरव वाढतो आणि त्याचा थेट संबंध आपल्या मानसिक आरोग्याशी येतो.
२. वाईट दिवसांचा अर्थ वेगळा का होतो?
वाईट दिवस हे सगळ्यांच्याच आयुष्यात येतात. पण स्वतःवर प्रेम करणारा माणूस हे वाईट दिवस “शिक्षा” म्हणून न पाहता “शिकवण” म्हणून पाहतो. त्यामुळे मानसिक आरोग्य अधिक संतुलित राहतं. हार्वर्ड युनिव्हर्सिटीच्या एका संशोधनानुसार, ज्या व्यक्ती स्वतःच्या भावनांना समजून घेतात, आणि स्वतःशी निग्रहाने वागतात, त्या लोकांचं तणाव पातळीचं प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी असतं. कारण त्या वाईट अनुभवातून काहीतरी शिकून पुढे जातात.
३. आत्मप्रेमामुळे निर्माण होणारी सकारात्मक मानसिकता
जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःच्या प्रेमात पडते, तेव्हा तिच्यात खालील मानसिक बदल घडतात:
- स्वीकार आणि क्षमा: स्वतःच्या चुका स्वीकारून त्यातून शिकायची तयारी होते.
- दैनंदिन उत्साह वाढतो: दिवस कसा आहे यापेक्षा आपण त्याला कसा सामोरे जातो हे महत्त्वाचं वाटायला लागतं.
- नकारात्मकतेचा प्रभाव कमी होतो: वाईट विचार, आत्मग्लानी, आणि चिंता यांचा प्रभाव कमी होतो.
- स्वतःला मदतीचा हात देण्याची सवय लागते: स्वतःच्या भावना ओळखून त्यावर योग्य प्रतिसाद द्यायची सवय लागते.
४. न्यूरोसायकॉलॉजिकल पातळीवर होणारे बदल
आपण स्वतःवर प्रेम करत असताना आपल्या मेंदूमध्ये सकारात्मक रसायनं जसं की ऑक्सिटोसिन आणि सेरोटोनिन यांचं प्रमाण वाढतं. त्यामुळे मूड सुधारतो, चिंता आणि नैराश्याची लक्षणं कमी होतात. मानसोपचार तज्ज्ञांच्या मते, स्वतःबद्दलची सकारात्मक भावना म्हणजे “Mental Immunity” सारखी असते. ती व्यक्तीला वाईट अनुभवांचं टोलं सहन करण्याची मानसिक ताकद देते.
५. वाईट दिवस आणि आत्मप्रेम: उदाहरण
कल्पना करा, एका व्यक्तीला नोकरीतून काढून टाकण्यात आलं. जर तो स्वतःवर प्रेम करणारा असेल, तर तो आपल्याला निकृष्ट न समजता, हा अनुभव जीवनातील एक वळण म्हणून पाहील. तो स्वतःला दोष न देता, नव्या संधी शोधेल. याउलट जो व्यक्ती स्वतःला कमी लेखतो, तो या प्रसंगामुळे पूर्णपणे खचून जाईल.
६. भावनिक लवचिकता (Emotional Resilience) वाढवणं
आत्मप्रेम ही भावनिक लवचिकतेची पायरी आहे. ज्या व्यक्ती स्वतःवर प्रेम करतात त्या संकटकाळात सहज कोसळत नाहीत. ते भावनिकदृष्ट्या अधिक स्थिर असतात. संशोधनातून असं आढळून आलं आहे की, आत्मप्रेमाची सवय लागलेल्या व्यक्ती दु:ख पचवण्याची क्षमता अधिक असते.
७. आत्मप्रेम कसं विकसित करावं?
खालील काही सवयी आत्मप्रेम वाढवायला मदत करतात:
- स्वतःशी संवाद साधा: दररोज स्वतःशी प्रामाणिक संवाद साधा. ‘मी ठीक आहे’, ‘माझं महत्त्व आहे’ अशा सकारात्मक वाक्यांचा वापर करा.
- गिल्ट कमी करा: चुकीसाठी स्वतःला अकारण दोष देणं टाळा. चुका सुधारण्याची संधी म्हणून पाहा.
- शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य सांभाळा: नीट झोप, संतुलित आहार, व्यायाम हे देखील आत्मप्रेमाचे भाग आहेत.
- सीमा निश्चित करा: इतरांच्या अपेक्षांपेक्षा स्वतःच्या गरजांना महत्त्व द्या.
- स्वतःचा वेळ द्या: स्वतःसाठी वेळ काढणं म्हणजे स्वार्थी होणं नव्हे. ते आत्मसन्मानाचं लक्षण आहे.
८. समाजाच्या नकारात्मक अपेक्षा झुगारणं
आपल्याला लहानपणापासून शिकवलं जातं की इतरांना खूश ठेवणं हेच जीवनाचं उद्दिष्ट आहे. पण मानसशास्त्र सांगतं की, सतत इतरांच्या अपेक्षांच्या जाळ्यात अडकणं, हे मानसिक तणावाचं मुख्य कारण आहे. जेव्हा आपण स्वतःच्या प्रेमात पडतो, तेव्हा आपण ‘प्लीजिंग’ मोडमधून बाहेर येतो आणि स्वतःसाठी जगायला शिकतो.
९. आत्मप्रेम म्हणजे अहंकार नव्हे
काही लोक आत्मप्रेम आणि अहंकार यामध्ये गोंधळ करतात. पण या दोन गोष्टी वेगळ्या आहेत. अहंकार म्हणजे स्वतःला इतरांपेक्षा श्रेष्ठ समजणं, तर आत्मप्रेम म्हणजे स्वतःचा आदर राखणं आणि स्वतःला समजून घेणं. आत्मप्रेम हे इतरांनाही अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत करतं.
१०. निष्कर्ष:
स्वतःच्या प्रेमात पडल्यावर वाईट दिवसांना देखील एक वेगळीच गोडी वाटते. कारण आपण त्यांच्याही अनुभवातून शिकतो, वाढतो आणि अधिक सशक्त होतो. आत्मप्रेम हे केवळ एक भावना नाही, तर ती जीवनशैली आहे. ज्या दिवशी आपण स्वतःला निखळपणे स्वीकारतो, त्या दिवसापासून वाईट दिवस देखील आपल्याला उध्वस्त करत नाहीत, तर घडवत राहतात.
“स्वतःवर प्रेम केल्यावरच खऱ्या अर्थाने जगायला सुरुवात होते.”
यासाठी स्वतःकडे प्रेमाने बघा, दयाळूपणाने वागा, आणि नकारात्मक दिवसांनाही विकासाच्या टप्पा मानायला शिका.
धन्यवाद!
Very helpful best
Im
Chan