आजच्या धावपळीच्या जगात प्रत्येक व्यक्ती वेगवेगळ्या प्रकारच्या ऊर्जेच्या लहरींमध्ये वावरत आहे. काही ऊर्जांमुळे मन हलके होते, तर काहींमुळे मन गडद होते. मानसशास्त्र सांगते की, एखाद्या व्यक्तीच्या विचारसरणीवर आणि निर्णयक्षमतेवर त्याच्या आजूबाजूच्या वातावरणाचा मोठा प्रभाव असतो. म्हणूनच, सकारात्मक ऊर्जेचे संरक्षण आणि पोषण हे अत्यंत आवश्यक आहे.
ऊर्जेचा मानसशास्त्रीय अर्थ
मानसशास्त्रात “ऊर्जा” ही संकल्पना प्रत्यक्ष विद्युतशक्तीपेक्षा जास्त व्यापक अर्थाने वापरली जाते. ती व्यक्तींच्या भावना, विचार, देहबोली आणि त्यांच्या आजूबाजूच्या वातावरणाने निर्माण होणाऱ्या वायब्रेशन्सशी संबंधित असते. संशोधन दर्शवते की जेव्हा आपण सकारात्मक, प्रेमळ आणि प्रेरणादायक ऊर्जेच्या संपर्कात येतो, तेव्हा आपला मेंदू डोपामिन, सेरोटोनिन यांसारखे आनंददायक रसायने अधिक प्रमाणात स्रवत असतो. परिणामी आपले विचार अधिक रचनात्मक, धैर्यशील आणि सहकार्यशील होतात.
नकारात्मक ऊर्जेचा धोका
मानसशास्त्रज्ञ डॉ. बार्बरा फ्रेडरिकसन यांच्या ‘ब्रॉडन अँड बिल्ड थिअरी’नुसार, नकारात्मक भावना व्यक्तीच्या कल्पनाशक्ती आणि विचारांची व्याप्ती मर्यादित करतात. सतत तक्रार करणारे, असंतोष व्यक्त करणारे किंवा भीती निर्माण करणारे लोक आजूबाजूला असले तर आपले विचार अनपेक्षितरीत्या मरगळलेले, भयग्रस्त किंवा निराशावादी बनू शकतात. ही नकारात्मकता एकप्रकारे ‘भावनिक संसर्ग’ (Emotional Contagion) घडवते.
सकारात्मक ऊर्जा कशी परिणाम करते?
- मनःशांती मिळते:
सकारात्मक व्यक्तींच्या सान्निध्यात असताना आपले हृदयगती (Heart Rate) सामान्य राहते, तणावाचे प्रमाण कमी होते. - निर्णयक्षमता वाढते:
सकारात्मक ऊर्जेमुळे आपल्याला मोठ्या चित्राचा विचार करता येतो आणि दीर्घकालीन हिताचे निर्णय घेता येतात. - संबंध दृढ होतात:
सकारात्मक ऊर्जा आपल्याला इतरांबद्दल सहानुभूती, विश्वास आणि आदर विकसित करण्यास मदत करते. - आत्मविश्वास वाढतो:
प्रेरणादायी लोकांभोवती राहिल्यास आपण स्वतःच्या क्षमतेवर अधिक विश्वास ठेवतो.
संशोधन काय सांगते?
हार्वर्ड विद्यापीठातील २०१० सालच्या एका अभ्यासानुसार, जे लोक दिवसभरात जास्त वेळ सकारात्मक संवादात घालवतात, त्यांची मानसिक उत्पादकता (mental productivity) आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता (problem-solving ability) लक्षणीयरीत्या वाढते.
त्याचबरोबर, यूसीएलए (UCLA) च्या संशोधनात हेही आढळून आले आहे की, सकारात्मक सामाजिक संपर्क हा दीर्घकाळ मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य टिकवून ठेवण्याचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
एक लहानशी गोष्ट
एका गावात रमेश नावाचा एक तरुण राहत होता. रमेश खूप मेहनती होता, पण त्याच्या भोवती सतत नकारात्मक बोलणारे लोक होते – “तुला काही जमणार नाही”, “जग खूप वाईट आहे”, “कोणावरही विश्वास ठेवू नकोस” असे वाक्य त्याला दररोज ऐकावे लागत. हळूहळू रमेशचा उत्साह मावळला.
एके दिवशी त्याच्या आयुष्यात नवीन मित्र शेखर आला. शेखर नेहमी म्हणायचा, “तू प्रयत्न करतोस, त्यामुळे तुला यश मिळणारच”, “चांगले विचार ठेवले तर चांगल्या गोष्टी घडतात.” रमेशने शेखरसोबत अधिक वेळ घालवायला सुरुवात केली. काही महिन्यांतच रमेशच्या वागण्यात सकारात्मक बदल झाला. त्याने स्वतःचा व्यवसाय सुरु केला आणि मोठ्या आत्मविश्वासाने आयुष्य घडवायला सुरुवात केली.
ही गोष्ट आपल्याला सांगते की, आपल्या आजूबाजच्या लोकांची ऊर्जा आपल्याला ढकलूही शकते आणि उचलूही शकते.
तुमच्या आजूबाजूला सकारात्मक ऊर्जा कशी वाढवायची?
- सकारात्मक लोकांच्या सहवासात राहा:
अशा लोकांना निवडा जे तुम्हाला उन्नती, प्रेरणा आणि आशा देतात. - आपले वातावरण स्वच्छ आणि सुंदर ठेवा:
जसे घरातले प्रकाशमान वातावरण, फुलं, सुवासिकता यामुळे सुद्धा मानसिक ऊर्जा वाढते. - दैनंदिन सकारात्मक संवाद साधा:
चांगले शब्द, कौतुक, आभार व्यक्त करणे यामुळे ऊर्जेचा सकारात्मक प्रवाह टिकतो. - स्वतःची अंतर्गत ऊर्जा शुद्ध ठेवा:
ध्यान, श्वसनाचे व्यायाम, योगासनं यांचा सराव केल्यास स्वतःची ऊर्जा सकारात्मक राहते. - मीडिया वापर जाणीवपूर्वक करा:
सकारात्मक संदेश देणारे पुस्तकं, गाणी, चित्रपट यांचा अधिक उपयोग करा.
तुम्ही कोणत्या लोकांमध्ये वावरता, कोणते विचार ऐकता, कोणते भावनिक वातावरण अनुभवता, यावर तुमचे मानसिक आरोग्य आणि जीवनाची गुणवत्ता अवलंबून असते.
सकारात्मक ऊर्जा ही कोणत्याही औषधाइतकी प्रभावी आहे, जी मन, शरीर आणि आत्मा यांचे संतुलन टिकवून ठेवते.
म्हणूनच, जाणीवपूर्वक सकारात्मक ऊर्जेला महत्त्व द्या, कारण “विचार घडतात, विचार आयुष्य घडवतात.”
धन्यवाद!