आपण दररोज आरशात बघतो, चेहऱ्यावरचं हास्य, कपड्यांची नीटसता, सौंदर्य प्रसाधनांची जोड – हे सगळं खरंच कुणासाठी? समाजासाठी? जोडीदारासाठी? ऑफिसमधल्या लोकांसाठी? की आपल्या स्वतःसाठी?
खरं सांगायचं झालं तर आपण बहुतेक वेळा “दिसण्याचं” कारण दुसऱ्यांमध्ये शोधतो. एखाद्या मुलाखतीसाठी, मित्रमैत्रिणींसोबतच्या भेटीसाठी, कुणाला इंप्रेस करायला किंवा सोशल मीडियासाठी – आपलं छान दिसणं बहुतेक वेळा बाह्य घटकांवर आधारित असतं. पण मानसशास्त्र म्हणतं – छान दिसणं ही तुमची स्वतःची गरज आहे. आणि ही गरज पूर्ण करणं हे केवळ आत्मसंतोषासाठी नाही, तर मानसिक आरोग्यासाठी अत्यावश्यक आहे.
स्वतःसाठी छान दिसणं म्हणजे नेमकं काय?
छान दिसणं म्हणजे फक्त सौंदर्यप्रसाधनं लावणं किंवा महागडे कपडे घालणं नव्हे. छान दिसणं म्हणजे तुम्ही तुमचं स्वतःचं रूप, आरोग्य आणि आत्मभान जपता आहात. यामध्ये तुमचा चेहरा, त्वचा, केस, कपडे, शरीरयष्टी आणि सर्वात महत्त्वाचं – तुमचा आत्मविश्वास यांचा समावेश होतो. मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून हे एक प्रकारचं स्व-प्रेम (Self-love) आहे.
मानसशास्त्र काय सांगतं?
- Self-perception theory (Daryl Bem, 1972) – ही संकल्पना सांगते की आपण आपल्याकडे जसं पाहतो तसं आपलं वागणं ठरतं. म्हणजेच, जर तुम्ही स्वतःला आकर्षक, नीटनेटका आणि आत्मविश्वासपूर्ण समजत असाल, तर तुमचं वागणंही त्याप्रमाणे ठरतं.
- Body Image आणि Self-esteem याचं नातं – अनेक संशोधनांनी दाखवून दिलं आहे की ज्या व्यक्ती स्वतःच्या शरीराबाबत सकारात्मक विचार करतात, त्या मानसिकदृष्ट्या अधिक मजबूत असतात. शरीर आणि मन यांचा परस्परसंबंध इतका घट्ट असतो की जर तुम्ही स्वतःला छान वाटण्याची सवय लावली, तर तुमचं मानसिक आरोग्यही सुधारतं.
- Dopamine Release – जेव्हा तुम्ही स्वतःसाठी छान दिसता, तेव्हा तुमच्या मेंदूमध्ये डोपामिन नावाचा ‘feel-good’ केमिकल स्रवतो. त्यामुळे तुम्ही उत्साही, सकारात्मक आणि आनंदी वाटता.
कोणासाठी छान दिसता यापेक्षा महत्त्वाचं – ‘का’ छान दिसता?
कधी कधी समाजामधून एक चुकीचा संदेश पसरतो – की स्त्रियांनी दुसऱ्यांसाठी सुंदर दिसावं, पुरुषांनी “presentable” असावं. ही धारणा तोंडावर फोडणं गरजेचं आहे. कारण जेव्हा आपण स्वतःसाठी छान दिसतो, तेव्हा आपल्यात एक स्वतंत्रतेची भावना निर्माण होते.
यामागे पुढील सकारात्मक मानसिक गोष्टी घडतात:
- स्वतःचा आदर वाटतो
- प्रेरणा मिळते – “मीच माझ्या जगाचा हिरो आहे” हा दृष्टिकोन तयार होतो.
- दैनंदिन जगण्याला एक चैतन्य मिळतं
- नकारात्मक भावना कमी होतात – निराशा, हीनगंड, भीती यावर प्रभाव पडतो.
छान दिसण्याच्या मागे लपलेली मनाची भाषा
आपण एखाद्या दिवशी नीट अंघोळ न करता, केस विस्कटलेले ठेवून आरशात पाहिलं, तर मन म्हणतं – “असंच वाटतं आज.” आणि तो दिवस आपोआप थोडासा मंद जातो.
पण एखाद्या दिवशी आवर्जून स्वतःसाठी छान कपडे घालतो, केस नीट करतं, हलकं मेकअप किंवा सुगंध लावतो – तर आरशात पाहून मन म्हणतं – “वा! आज काहीतरी वेगळं वाटतंय!” आणि त्या दिवशी घडणाऱ्या गोष्टीही सकारात्मक वाटतात.
म्हणजेच, आपण बाहेरून जसं दिसतो, त्याचा थेट परिणाम आपल्या मनाच्या संवादावर होतो.
अभ्यास काय म्हणतात?
- American Psychological Association (APA) नुसार, “Personal grooming आणि self-care practices significantly improve emotional resilience and reduce symptoms of anxiety.”
- Harvard Health Publishing चा एक अभ्यास सांगतो की, “Well-dressed individuals tend to feel more competent and in control of their lives.”
- Indian Journal of Psychiatry मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अभ्यासानुसार, आत्मछवि सुधारण्यासाठी सौंदर्याची काळजी घेणे ही एक थेरपीसारखी कार्य करते – विशेषतः महिलांमध्ये.
काय करावं स्वतःसाठी छान दिसण्यासाठी?
- स्वच्छता – पहिला टप्पा
दररोज अंघोळ, केसांची निगा, त्वचेची स्वच्छता या गोष्टी अंगवळणी पाडा. - तुमचं स्वतःचं स्टाईल तयार करा
तुम्हाला कोणते रंग, कपड्यांचे प्रकार, हेअरस्टाईल आवडतात हे ओळखा आणि त्यानुसार स्वतःसाठी ‘सिग्नेचर लूक’ ठरवा. - फक्त शरीरच नव्हे, चेहऱ्याचं हसूही जोपासा
सौंदर्यसाठी आत्मविश्वास आणि आनंदाचा झळाळता चेहरा महत्त्वाचा असतो. - मनाशी मैत्री करा
दिवसातून काही वेळ स्वतःसाठी काढा – संगीत, व्यायाम, ध्यानधारणा, चालणं – जे तुम्हाला तुमचं स्वतःचं असणं आठवतं. - दुसऱ्याच्या मतावर अवलंबून राहू नका
लोक काय म्हणतील यापेक्षा, तुम्हाला काय चांगलं वाटतं याला महत्त्व द्या.
छान दिसणं म्हणजे सतत परफेक्ट राहणं नाही
हे लक्षात ठेवा की ‘छान दिसणं’ म्हणजे परफेक्शनचा पाठलाग नाही. चेहऱ्यावर एक दोन पुरळ असतील, कपड्यांवर एखादा हलकासा डाग असेल, किंवा कधी नीट भासणारं रूप नसेल – तरी चालेल. कारण त्यामागचा हेतू महत्त्वाचा आहे – तो म्हणजे स्वतःवर प्रेम करणं, स्वतःचं भान ठेवणं.
समारोप – स्वतःसाठीच फुला, दुसऱ्यांसाठी नव्हे
जसं फुलं फुलतात तेव्हा कुणासाठी फुलतात? कुणाचं लक्ष वेधून घेण्यासाठी? नाही. ती फुलतात कारण त्यांचं हेच स्वरूप आहे – बहरणं. तसंच आपल्यालाही स्वतःसाठी बहरावं लागतं. छान दिसणं हे स्वतःबद्दलचा आदर आहे. स्वतःवर प्रेम करण्याचा एक शांत, पण प्रभावी मार्ग आहे.
दुसरे काय म्हणतात, याचा विचार करून आपण झाकपाक करत राहिलो, तर आपलं अस्तित्वच कुठंतरी हरवतं. पण ज्या दिवशी आपण स्वतःसाठी आरशात पाहून म्हणतो – “आज मी छान दिसतो/दिसते”, त्या दिवशी आपल्या आतलं तेज जागं होतं.
छान दिसा… पण कुणासाठी नाही, तर स्वतःसाठी!
धन्यवाद!
अप्रतिम लेख आहे. मी आज पासून छान दिसण्यानचा नक्कीच प्रयत्न करील.धन्यवाद🙏👍👍