आपल्या आयुष्यात काहीतरी मोठं साध्य करायचं असेल, काहीतरी वेगळं करून दाखवायचं असेल, तर आपण अनेक अडथळ्यांना सामोरं जातो. मात्र, काही लोक प्रत्येक अडचण पार करून यश मिळवतात, तर काही लोक सतत वेळ नाही, संधी नाही अशा सबबी सांगत राहतात. खरं तर, वेळ आणि संधी कधीच थांबत नाहीत. त्या शोधायच्या असतात, निर्माण करायच्या असतात. इच्छा असेल, तर मार्ग मिळतोच! मानसशास्त्रही याची पुष्टी करते.
मानसशास्त्रीय दृष्टीकोन: इच्छाशक्तीचा प्रभाव
मानसशास्त्रानुसार, इच्छाशक्ती (Willpower) ही व्यक्तीच्या यशासाठी सर्वांत महत्त्वाची असते. अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ रॉय बॉमिस्टर यांच्या संशोधनानुसार, इच्छाशक्ती हा एक मानसिक स्नायू (Mental Muscle) आहे. जितका जास्त तो वापरला जातो, तितका तो मजबूत होतो.
अनेक प्रयोगांमधून हे सिद्ध झालं आहे की, ज्यांच्या इच्छाशक्तीचा स्तर उच्च असतो, ते लोक अधिक कार्यक्षम, संयमी आणि ध्येयपूर्ण असतात. वेळ नाही, संधी नाही या सबबी त्या लोकांना थांबवू शकत नाहीत.
वेळेच्या आणि संधीच्या कमतरतेमागील खरी कारणे
१) प्राथमिकता ठरविण्याचा अभाव
लोक म्हणतात की त्यांच्याकडे वेळ नाही, पण प्रत्यक्षात ते वेळेचं योग्य नियोजन करत नाहीत.
- जेव्हा एखादी गोष्ट खरोखर महत्त्वाची वाटते, तेव्हा तिच्यासाठी वेळ आपोआप निघतो.
- अनावश्यक गोष्टींवर वेळ खर्च करणारे लोक वेळेच्या कमतरतेची तक्रार करतात.
२) भीती आणि आत्मविश्वासाचा अभाव
- नवे काही करायचे असले, की भीती वाटते. त्यामुळे संधी समोर असली तरीही ती ओळखता येत नाही.
- “मी हे करू शकत नाही” असं वाटत राहिलं, की कोणतीही संधी मिळाल्यास ती गमावली जाते.
३) सहज मार्ग शोधण्याची वृत्ती
- काही लोक सोपी वाटणारी कामं निवडतात आणि संघर्ष टाळतात. त्यामुळे मोठ्या संधी त्यांना कधीच सापडत नाहीत.
- परिश्रमाच्या भीतीमुळे अनेकदा लोक वेळेच्या आणि संधीच्या अभावाची सबब पुढे करतात.
यशस्वी लोक वेळेची आणि संधीची वाट कशी काढतात?
१) वेळेचे योग्य नियोजन करणे
यशस्वी लोक वेळ नाही असं म्हणत नाहीत. ते वेळेचा योग्य वापर करतात.
- अल्बर्ट आइन्स्टाईन यांनी एकदा म्हटलं होतं, “जो वेळेचा आदर करतो, त्याला वेळ कधीच कमी पडत नाही.”
- मोठे उद्योजक, कलाकार, लेखक आणि शास्त्रज्ञ आपल्या वेळेचे व्यवस्थापन उत्तम प्रकारे करतात.
२) स्वतःला झोकून देणे
- थॉमस एडिसन यांनी हजारो वेळा अपयश स्वीकारूनही विजेच्या दिव्याचा शोध लावला.
- डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम हे आर्थिक परिस्थिती प्रतिकूल असूनही भारताचे राष्ट्रपती झाले.
३) संधी स्वतः तयार करणे
- लोक म्हणतात, “मला संधी मिळाली नाही,” पण यशस्वी लोक संधी स्वतः निर्माण करतात.
- एका सामान्य वकिलाचा प्रवास महात्मा गांधींना भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याचा नेता बनवू शकतो, हे त्यांचं उदाहरण आपल्याला शिकवते.
इच्छाशक्ती वाढवण्यासाठी मानसशास्त्रीय उपाय
१) स्वतःला ठराविक वेळ द्या (Time Blocking Method)
- ठराविक वेळेपर्यंत लक्ष केंद्रित करून काम करा.
- कामाच्या वेळेस सोशल मीडिया आणि इतर विचलित करणाऱ्या गोष्टी टाळा.
२) लहान ध्येये ठेवा आणि त्यावर लक्ष केंद्रित करा
- मोठे ध्येय असले तरी त्याला लहान टप्प्यांमध्ये विभागा.
- यामुळे प्रत्येक टप्प्यावर प्रगती दिसेल आणि इच्छाशक्ती वाढेल.
३) स्वतःला सकारात्मक सूचना द्या (Self-affirmation)
- “मी हे करू शकतो,” असे दररोज स्वतःला सांगा.
- नकारात्मक विचारांना थांबवा आणि सकारात्मक दृष्टीकोन ठेवा.
४) स्वतःला जबाबदार धरा (Accountability Partner ठेवा)
- कोणी तरी तुमच्या ध्येयांसाठी तुम्हाला जबाबदार ठेवेल, तर तुम्ही अधिक प्रयत्नशील राहता.
- मित्र, कुटुंबातील व्यक्ती किंवा गुरु यांच्यासोबत तुमच्या उद्दिष्टांबद्दल बोला.
वास्तविक उदाहरणे: ज्यांनी वेळ आणि संधीची सबब सांगितली नाही
१) धीरूभाई अंबानी
- साध्या नोकरीतून सुरुवात करून त्यांनी स्वतःची कंपनी उभारली.
- संधी निर्माण करणे आणि मेहनतीच्या जोरावर पुढे जाणे हे त्यांचे तत्त्व होते.
२) मिल्खा सिंग (फ्लाइंग सिख)
- कोणत्याही सुविधा नसताना केवळ मेहनतीच्या जोरावर आंतरराष्ट्रीय धावपटू झाले.
- परिस्थितीला दोष न देता इच्छाशक्तीच्या जोरावर यश मिळवलं.
३) स्टीफन हॉकिंग
- संपूर्ण शारीरिक अपंगत्व असूनही, ते विश्वविज्ञानाच्या क्षेत्रातील महत्त्वाचे संशोधक ठरले.
- वेळ किंवा संधी नसल्याच्या सबबींना कधीही थारा दिला नाही.
वेळ नाही, संधी नाही, हे केवळ मनाचे खेळ असतात. इच्छाशक्ती असेल, तर कोणतीही गोष्ट अशक्य नाही. मानसशास्त्रही हेच सांगते की, ज्यांना खरंच काही करायचं असतं, ते मार्ग शोधतात, प्रयत्न करतात आणि यशस्वी होतात. त्यामुळे वेळेची आणि संधीची वाट पाहू नका. इच्छाशक्तीला धारदार बनवा आणि स्वतःच तुमच्या यशाचा मार्ग निर्माण करा!
धन्यवाद!