आजच्या धकाधकीच्या जीवनात प्रत्येक जण सुख शोधत असतो. काहींना ते पैसा कमवण्यात दिसते, काहींना यशात, तर काहींना नातेसंबंधांमध्ये. मात्र, मानसशास्त्र सांगते की जेव्हा आपण सुखाचा शोध घेत राहतो, तेव्हा तो नेहमीच दूर जातो. कारण सुख ही एक अवस्था नसून, आपल्या आत असलेली मानसिकता आहे. म्हणूनच, सुखाच्या शोधात वेळ घालवण्यापेक्षा स्वतःला आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
सुख आणि आनंद यातील फरक
सुख आणि आनंद यामध्ये सूक्ष्म पण महत्त्वाचा फरक आहे. सुख हे बाह्य गोष्टींवर अवलंबून असते – जसे की नवीन वस्त्र, नवीन गाडी, प्रवास, मोठे यश इत्यादी. हे मिळाले की आपण काही काळ सुखी होतो, पण ते कायम टिकत नाही.
तर दुसरीकडे, आनंद हा अंतर्गत असतो. तो आपल्या विचारसरणीवर, दृष्टीकोनावर आणि जीवन जगण्याच्या शैलीवर अवलंबून असतो. म्हणूनच, ज्या गोष्टी क्षणिक आनंद देतात त्यांना सुख म्हणता येईल, पण मनोभावे समाधान मिळाल्यावर जो आनंद मिळतो, तो टिकणारा असतो.
मानसशास्त्रानुसार सुखाच्या शोधाचा खेळ
मानसशास्त्रज्ञ मार्टिन सेलिगमन यांच्या सकारात्मक मानसशास्त्र संशोधनानुसार, अनेक लोक “मी अमुक एक गोष्ट मिळवली की सुखी होईन” अशा विचारसरणीत अडकतात. याला हेडोनिक ट्रेडमिल असे म्हणतात. उदाहरणार्थ, एक व्यक्ती नवीन घर घेतो, त्याचा आनंद काही दिवस राहतो, आणि मग तो नवीन गाडीसाठी धडपडू लागतो. या चक्रातून बाहेर न आल्यास माणूस आयुष्यभर सुखाच्या मागे धावत राहतो पण कधीच पूर्ण समाधानी होत नाही.
आनंद टिकवण्यासाठी मानसिकता कशी बदलावी?
१. सुखासाठी बाह्य गोष्टींवर अवलंबून राहू नका
बाह्य गोष्टी आपल्याला आनंद देऊ शकतात, पण त्या कायम राहणार नाहीत. त्यामुळे आपण ज्या गोष्टींवर नियंत्रण मिळवू शकतो त्यावर लक्ष केंद्रित करावे – जसे की आपली विचारसरणी, आभार मानण्याची वृत्ती, आणि समाधान शोधण्याची कला.
२. वर्तमानात जगा
माइंडफुलनेस थेरपी असे सांगते की भूतकाळातील पश्चात्ताप आणि भविष्याची भीती यामुळे आपण सध्याच्या क्षणाचा आनंद घ्यायचा विसरतो. म्हणूनच, जे काही आहे त्यात आनंद शोधणे महत्त्वाचे आहे.
३. कृतज्ञता व्यक्त करा
संशोधनानुसार, जे लोक रोज तीन गोष्टींसाठी आभार मानतात, त्यांचे मानसिक आरोग्य इतरांपेक्षा चांगले असते. आनंदी होण्यासाठी आपल्याकडे काय आहे यावर लक्ष द्यावे.
४. समाजाशी जुळवून घ्या
मानवी नाती आपल्याला सर्वाधिक आनंद देऊ शकतात. तणाव आणि दुःख दूर करण्यासाठी कुटुंबीय, मित्र आणि सहकाऱ्यांसोबत वेळ घालवा. सामाजिक नात्यांची किंमत ओळखा आणि त्यांच्यात गुंतून राहा.
५. स्वतःसाठी वेळ द्या
सतत काम, जबाबदाऱ्या आणि धावपळ यामुळे मानसिक थकवा येतो. स्वतःसाठी वेळ काढा – पुस्तक वाचा, संगीत ऐका, ध्यानधारणा करा, एखादा छंद जोपासा.
६. योग आणि ध्यानधारणा करा
योग आणि ध्यानधारणा (मेडिटेशन) यामुळे मन शांत राहते, तणाव कमी होतो आणि आंतरिक आनंद वाढतो. वैज्ञानिक संशोधनाने हे सिद्ध केले आहे की नियमित ध्यान करणाऱ्या लोकांचे मानसिक आरोग्य अधिक चांगले असते.
७. लहान गोष्टींत आनंद शोधा
अनेकदा लोक मोठ्या गोष्टींमध्ये आनंद शोधण्याचा प्रयत्न करतात, पण खरा आनंद लहान गोष्टींमध्ये दडलेला असतो – चांगला नाश्ता, निसर्गात चालणे, मित्राशी गप्पा मारणे, मुलांसोबत खेळणे.
आनंद हा प्रवास आहे, स्थळ नाही
सुखाच्या मागे लागल्यास आपण निराश होतो, कारण ते बाहेर शोधण्याची गोष्ट नाही. आनंद शोधायचा असेल, तर तो आत शोधावा लागतो. मनाची सकारात्मकता, आभार मानण्याची वृत्ती, सध्या क्षणाचा स्वीकार, आणि इतरांबरोबरचे सुसंवाद – हे आनंदी राहण्याचे खरे मार्ग आहेत.
म्हणूनच, सुखाच्या शोधात वेळ घालवण्यापेक्षा, आज आणि आत्ताच आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करा. कारण आनंद हा प्रवास आहे, तो कुठल्याही एका टप्प्यावर मिळणार नाही, तो रोजच्या सवयींमध्ये आहे.
धन्यवाद!
खुप सुंदर… योग्य शब्दांत मांडणी केली आहे.