कधीही आणि कितीही ‘Low Feel’ वाटत असेल तर हा लेख वाचा.

आपल्या आयुष्यात असे काही क्षण येतात, जेव्हा आपल्याला खूपच ‘Low Feel’ होते. ही भावना कधी एका घटनेमुळे येते, तर कधी कोणत्याही ठोस कारणाविना अचानक मन उदास होतं. मानसिक थकवा, तणाव, अस्वस्थता, भविष्याची चिंता, अपयशाची भीती किंवा आपल्या जवळच्या लोकांशी दुरावा हे सगळे या भावनेच्या मुळाशी असू शकतात. परंतु हे कायमचं राहिलं, तर ते मानसिक आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकतं. त्यामुळे ‘Low Feel’ होणं, त्याची कारणं, परिणाम आणि त्यातून बाहेर पडण्याचे मानसशास्त्रीय मार्ग याविषयी सखोल विचार करणे गरजेचे आहे.

‘Low Feel’ होण्याची मानसिक कारणे

आपल्याला ‘Low’ वाटण्यामागे काही प्रमुख मानसिक कारणे असतात. मानसशास्त्रानुसार, खालील गोष्टी याला कारणीभूत ठरू शकतात –

1. नकारात्मक विचारसरणी – अनेकदा लोक भविष्याविषयी अनावश्यक चिंता करत राहतात. ‘मी हे करू शकेन का?’, ‘माझं आयुष्य योग्य दिशेने चाललंय का?’ असे प्रश्न मनात येत राहतात. हे विचार ‘Low’ वाटण्यास कारणीभूत ठरतात.
2. अपेक्षाभंग – आपण आयुष्यात काही गोष्टींची अपेक्षा ठेवतो, पण त्या पूर्ण न झाल्यास मनाला वाईट वाटते. यामुळे आत्मविश्वास कमी होतो आणि आपल्याला निराश वाटू लागते.
3. एकटेपणा आणि असमाधान – माणसाला नेहमी कुणाच्या तरी सहवासाची गरज असते. परंतु, जर कोणी आपल्याला समजून घेत नाही किंवा आपलं मन कोणाशी शेअर करता येत नसेल, तर मनावर त्याचा विपरीत परिणाम होतो.
4. भूतकाळातील कटू आठवणी – काही लोक भूतकाळात अडकून राहतात. त्यांनी केलेल्या चुका, भोगलेली दुःखं, सहन केलेले अन्याय हे सारं पुन्हा पुन्हा आठवल्याने मन उदास होतं.
5. मेंदूमधील केमिकल बदल – सेरोटोनिन आणि डोपामाइन हे न्यूरोट्रांसमीटर आपल्या मनःस्थितीवर परिणाम करतात. जर या मेंदूतील रसायनांचा स्तर कमी झाला, तर माणूस नैराश्यग्रस्त होतो.

‘Low Feel’ झाल्यावर शरीरावर होणारे परिणाम

फक्त मनच नव्हे, तर ‘Low Feel’ झाल्यावर शरीरावरही त्याचा परिणाम दिसून येतो. यामध्ये –

1. ऊर्जा कमी होणे – शरीरातील ऊर्जा कमी होते, सतत थकवा जाणवतो आणि कोणत्याही कामात उत्साह वाटत नाही.
2. भूक कमी होणे किंवा वाढणे – काही लोकांना ‘Low’ वाटल्यावर काहीच खावेसे वाटत नाही, तर काही लोक अधिक प्रमाणात जंक फूड किंवा गोड पदार्थ खातात.
3. झोपेचे विकार – सतत चिंता राहिल्यास झोप लागत नाही, किंवा काही लोक ‘Low’ वाटल्याने जास्त झोपतात.
4. डोकेदुखी व पचनाच्या समस्या – तणावामुळे मेंदूतील रक्तप्रवाह बदलतो, ज्यामुळे डोकेदुखी किंवा पचनासंबंधी समस्या निर्माण होतात.

या सगळ्यातून बाहेर पडायचं कसं?

‘Low Feel’ झाल्यावर लगेचच सकारात्मक विचार करणे सोपे नसते, पण काही मानसशास्त्रीय उपाय तुम्हाला यातून बाहेर पडण्यास मदत करू शकतात –

१. स्वतःच्या भावना समजून घ्या

पहिलं पाऊल म्हणजे, तुम्हाला नक्की काय वाटतंय हे स्वतःला समजून घेणं. तुम्ही उदास आहात का? नैराश्यग्रस्त आहात का? का तुम्हाला फक्त काही काळापुरतं नकारात्मक वाटतंय? स्वतःशी संवाद साधा आणि कारण शोधा.

२. विचारांची दिशा बदला

मानसशास्त्रात ‘Cognitive Restructuring’ नावाची एक संकल्पना आहे. यामध्ये आपण नकारात्मक विचार ओळखून त्यांना सकारात्मक विचारांनी बदलण्याचा प्रयत्न करतो. उदाहरणार्थ, ‘माझ्याकडून काहीही होत नाही’ असा विचार ‘मी प्रयत्न करतोय आणि हळूहळू सुधारतोय’ असा बदलला, तर मनोबल वाढतं.

३. शारीरिक हालचाल वाढवा

अभ्यासांनुसार, नियमित व्यायामामुळे एंडॉर्फिन नावाचं ‘हॅप्पी हॉर्मोन’ शरीरात निर्माण होतं, जे तुमचा मूड सुधारू शकतं. १५-३० मिनिटं जरी चाललं तरी मनाला ताजेतवाने वाटतं.

४. जाणीवपूर्वक विश्रांती घ्या

धावपळीच्या जीवनशैलीत मनावर खूप ताण येतो. त्यामुळे थोडा वेळ स्वतःसाठी द्या. ध्यानधारणा, योगा, संगीत ऐकणे, निसर्गात वेळ घालवणे यामुळे मन शांत राहतं.

५. सामाजिक जोडणी वाढवा

जेव्हा आपल्याला ‘Low Feel’ होतं, तेव्हा आपण स्वतःला इतरांपासून तोडून टाकतो. पण खरं तर या वेळी मित्र-परिवारासोबत वेळ घालवणं गरजेचं असतं. तुम्ही कुटुंबीयांशी बोला, मित्रांसोबत बाहेर जा किंवा तुमच्या आवडत्या व्यक्तीशी मन मोकळं करा.

६. आपल्या झोपेची काळजी घ्या

अयोग्य झोप मानसिक आरोग्यासाठी घातक ठरते. रात्री ७-८ तासांची शांत झोप घेणं आवश्यक आहे. झोपेच्या वेळा निश्चित ठेवा आणि झोपण्याच्या आधी मोबाईल, टीव्हीपासून दूर राहा.

७. आभार व्यक्त करण्याची सवय लावा

‘Gratitude Therapy’ नुसार, रोज रात्री झोपण्यापूर्वी किमान ३ चांगल्या गोष्टींसाठी आभार माना. यामुळे मेंदू सकारात्मक विचारांकडे वळतो आणि मानसिक आरोग्य सुधारतं.

८. स्वतःवर प्रेम करा आणि क्षमा करा

‘Self-love’ ही मानसिक स्थैर्याची गुरुकिल्ली आहे. स्वतःला दोष देणं थांबवा आणि चुका स्वीकारून त्यातून शिकण्याचा प्रयत्न करा. स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा.

९. प्रोफेशनल मदत घ्या

जर तुम्हाला दीर्घकाळ नैराश्य वाटत असेल, सतत नकारात्मक विचार येत असतील, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशकाशी चर्चा करणे फायद्याचे ठरेल.

‘Low Feel’ होणे हा मानवी भावनांचा एक भाग आहे, पण त्यामध्ये अडकून पडणे धोकादायक ठरू शकतं. मानसिक आरोग्य सुधारण्यासाठी स्वतःवर काम करणे गरजेचे आहे. जीवनात चढ-उतार येणारच, पण योग्य मानसिकता ठेवल्यास आपण त्यातून सहज बाहेर पडू शकतो. पुढच्या वेळी ‘Low Feel’ वाटल्यास, वर दिलेले उपाय करून बघा आणि लक्षात ठेवा – मन ही सर्वात शक्तिशाली गोष्ट आहे. त्याचं योग्य मार्गदर्शन केल्यास जीवन अधिक सुंदर होऊ शकतं!

धन्यवाद!

---