आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत बरेच लोक नकळतपणे स्वतःच्या मनाला अतिरिक्त ताण देण्याची सवय लावतात. या सवयीमुळे मानसिक आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. चिंता, नैराश्य, तणाव आणि मानसिक थकवा यांसारख्या समस्या निर्माण होतात. त्यामुळे मानसिक शांतता आणि भावनिक स्थिरता राखण्यासाठी मनावर अतिरिक्त ताण देण्याची सवय मोडून काढणे आवश्यक आहे.
मनाला अतिरिक्त ताण देण्याची कारणे
१. परिपूर्णतेच्या शोधात असणे
- अनेक लोक प्रत्येक गोष्ट परिपूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात सतत तणाव घेत असतात. स्वतःवर खूप जास्त अपेक्षांचा ताण टाकणे, प्रत्येक काम सर्वोत्तम व्हावे असा हट्ट धरणे, ही मानसिक थकव्याची मोठी कारणे आहेत.
२. इतरांच्या अपेक्षांची भीती
- समाज, कुटुंब आणि मित्रांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात अनेकदा माणूस स्वतःच्या मानसिक आरोग्याची किंमत मोजतो. “लोक काय म्हणतील?” या विचाराने माणूस अनावश्यक तणाव घेतो.
३. भूतकाळ व भविष्याची चिंता
- बरेच लोक भूतकाळातील चुका किंवा घडलेल्या गोष्टींवर सतत विचार करत राहतात. यामुळे मनावर ताण येतो. काहीजण भविष्याबद्दल खूप चिंतीत राहतात, यामुळे मानसिक अस्वस्थता वाढते.
४. सतत तुलना करणे
- सोशल मीडियामुळे लोक सतत इतरांच्या जीवनाशी स्वतःची तुलना करतात. त्यामुळे “मी इतरांसारखा का नाही?”, “माझं आयुष्य एवढं चांगलं का नाही?” असे विचार मनात येतात आणि तणाव वाढतो.
मनावर अतिरिक्त ताण देण्याचे दुष्परिणाम
१. मानसिक आरोग्यावर परिणाम
- सततच्या तणावामुळे चिंता आणि नैराश्याची लक्षणे दिसू लागतात. झोपेचे विकार, चिडचिड, भावनिक अस्थिरता यासारख्या समस्या वाढतात.
२. शारीरिक आरोग्यावर परिणाम
- मानसिक तणावाचा थेट परिणाम शरीरावर होतो. हृदयविकार, उच्च रक्तदाब, पचनसंस्थेचे आजार, डोकेदुखी आणि थकवा जाणवू शकतो.
३. निर्णय क्षमता कमी होणे
- अति विचार आणि तणावामुळे माणसाची निर्णय घेण्याची क्षमता प्रभावित होते. लहानशा गोष्टींवरही विचार करत बसल्याने मन अस्थिर राहते.
मनाला अतिरिक्त ताण देण्याची सवय मोडण्यासाठी उपाय
१. स्वतःशी प्रामाणिक व्हा
- तुम्हाला कोणत्या गोष्टी तणाव देतात हे ओळखा. त्या गोष्टी टाळता येतात का? त्या टाळता येणार नसतील, तर त्या स्वीकारण्याचा प्रयत्न करा.
२. विचार करण्याची सवय बदला
- जास्त विचार करण्याची सवय मोडा. एखाद्या गोष्टीबद्दल सारखा विचार करत राहण्याऐवजी, तिच्यावर ठोस कृती करण्यावर भर द्या.
३. परिपूर्णतेच्या मागे लागू नका
- कोणतीही गोष्ट १००% परिपूर्ण करणे शक्य नाही. चुका होतातच आणि त्या स्वीकारायला शिकले पाहिजे. “चुका करणे म्हणजे शिकण्याची प्रक्रिया” हा दृष्टिकोन ठेवा.
४. नियंत्रित करण्यासारख्या गोष्टींवर लक्ष द्या
- काही गोष्टी आपल्या हातात नसतात. ज्या गोष्टी आपण बदलू शकत नाही त्या गोष्टींबाबत चिंता करण्यापेक्षा, आपल्या हातात असलेल्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करा.
५. स्फूर्तीदायक विचार आणि सकारात्मकता जोपासा
- सकारात्मक विचारसरणी आत्मसात करा. दररोज स्वतःला प्रेरित करणारे विचार मनात आणा. सकारात्मक गोष्टींवर भर दिल्यास तणाव आपोआपच कमी होतो.
६. वेळेचे योग्य नियोजन करा
- अनेकदा वेळेच्या चुकीच्या व्यवस्थापनामुळे अनावश्यक ताण येतो. दिवसाची कामे ठरवून काम केल्याने मनावरील ओझे हलके होते.
७. ध्यान आणि योगासने करा
- ध्यान, श्वासावर लक्ष केंद्रित करणे आणि योगासने केल्याने मन शांत राहते. तणावग्रस्त परिस्थितीतही मन स्थिर ठेवता येते.
८. सोशल मीडियाचा अतिरेकी वापर टाळा
- सोशल मीडियावर जास्त वेळ घालवल्यास तणाव वाढू शकतो. इतरांशी तुलना करण्यापेक्षा, स्वतःच्या प्रगतीवर लक्ष केंद्रित करा.
९. वेळोवेळी विश्रांती घ्या
- कामाच्या सततच्या तणावातून बाहेर पडण्यासाठी थोडा वेळ स्वतःसाठी द्या. आवडते छंद जोपासा, निसर्गात वेळ घाला किंवा कुटुंबासोबत वेळ घालवा.
१०. गरज असल्यास मदत घ्या
- मनावरील ताण खूप वाढल्यास मानसिक आरोग्यतज्ञांचा सल्ला घ्या. मानसिक आरोग्य हा कमी लेखण्याचा विषय नाही.
मनावर अनावश्यक ताण देण्याची सवय लावणे हे मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यासाठी घातक आहे. या सवयीला वेळीच आळा घातला नाही, तर दीर्घकालीन मानसिक आणि शारीरिक समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे तणाव व्यवस्थापन, सकारात्मक विचारसरणी आणि स्वतःकडे प्रेमाने पाहणे ही जीवनशैली अंगीकारली पाहिजे.
आपल्या मनाला अनावश्यक भार टाकून थकवू नका. त्याऐवजी जीवनातील लहानशा आनंदावर लक्ष केंद्रित करा आणि मानसिक शांती जपा.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.
खुप छान लिहिले आहे