आपण आपल्या दुःखांना या भ्रमात ठेवतो की त्यांना कोणीतरी समजून घेईल.

आपण जीवन जगत असताना अनेक प्रकारच्या भावनांना सामोरे जातो. त्यात आनंद, दुःख, निराशा, भीती आणि आशा अशा अनेक भावना असतात. मात्र, दुःख हा एक असा अनुभव आहे जो प्रत्येक व्यक्तीला वेगवेगळ्या प्रकारे प्रभावित करतो. आपण जेव्हा दुःख अनुभवतो, तेव्हा आपल्याला वाटते की आपले दुःख कोणीतरी समजून घ्यावे. हा एक मानसिक भ्रम आहे जो अनेकदा आपल्याला अधिक त्रासदायक ठरतो.

आपण दुःख का वाटून घ्यायला जातो?

आपल्याला दुःखाच्या क्षणी सहानुभूती हवी असते. आपण असा विचार करतो की आपल्या भावना, संघर्ष आणि यातना कोणी तरी समजून घेईल आणि त्यावर आपल्याला योग्य तो आधार मिळेल. मानसशास्त्र सांगते की हा विचार आपल्या सामाजिक प्रवृत्तीचा एक भाग आहे. आपण लहानपणापासूनच आपल्या भावना इतरांशी जोडण्याची सवय लावतो आणि म्हणूनच दुःखात असताना आपण इतरांकडून समजून घेण्याची अपेक्षा ठेवतो.

दुःख समजून घेण्याच्या भ्रमाचा परिणाम

1. अपेक्षाभंग – आपल्याला असे वाटते की आपले दुःख इतरांनी समजले पाहिजे, पण प्रत्यक्षात प्रत्येकाची जीवनदृष्टी वेगळी असते. त्यामुळे इतर लोक आपल्या दुःखाची खोली समजून घेत नाहीत आणि आपण अपेक्षाभंगाचा अनुभव घेतो.
2. स्वतःला बळी समजणे – जर आपल्याला असे वाटत असेल की आपल्याला कोणी समजून घेत नाही, तर आपण स्वतःला एकटा आणि दुर्लक्षित समजू लागतो.
3. भावनिक असंतुलन – आपल्या भावना जर योग्य प्रकारे हाताळल्या नाहीत, तर त्या आपल्याला मानसिकदृष्ट्या अस्थिर करू शकतात. आपली निराशा वाढू शकते आणि दीर्घकालीन मानसिक तणाव निर्माण होऊ शकतो.
4. स्वतःची ओळख गमावणे – आपले दुःख कोणी समजून घेत नाही म्हणून आपण स्वतःच्या अस्तित्वावरच प्रश्न उपस्थित करतो. आपले दुःखच आपली ओळख बनू लागते आणि आपण आयुष्याकडे सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवायचा विसरतो.

समाजमानसशास्त्रीय दृष्टिकोन

समाजामध्ये आपल्याला अशा अनेक गोष्टी शिकवल्या जातात की ज्या आपल्या भावनात्मक विचारसरणीवर प्रभाव टाकतात. लहानपणी आपल्याला शिकवले जाते की आपण एकटे नाही आणि आपले दुःख दुसऱ्यांशी शेअर करणे आवश्यक आहे. परंतु, वय वाढल्यावर आपण पाहतो की प्रत्येकजण स्वतःच्या आयुष्यात व्यस्त आहे आणि प्रत्येकाला दुसऱ्याची समस्या समजून घेण्यासाठी पुरेसा वेळ नसतो.

स्वतःचे दुःख समजून घेणे का आवश्यक आहे?

1. स्व-स्वीकृती (Self-Acceptance) – आपले दुःख आपण स्वतः स्वीकारणे गरजेचे आहे. बाहेरच्या व्यक्ती आपल्या दुःखावर उपाय शोधतील, ही अपेक्षा ठेवण्याऐवजी आपण स्वतःच त्याचा विचार केला पाहिजे.
2. भावनांचे व्यवस्थापन (Emotional Regulation) – आपण आपले दुःख कसे हाताळतो यावर आपली मानसिक शांती अवलंबून असते. भावनांना योग्य प्रकारे नियंत्रित करणे आणि त्यांच्याकडे तटस्थ दृष्टीने पाहणे गरजेचे आहे.
3. स्वतःला समजून घेणे (Self-Understanding) – जर आपण स्वतःला समजून घेतले, तर आपल्याला इतरांकडून समजून घेण्याची गरज भासणार नाही. आपल्या दुःखाच्या मुळाशी काय आहे हे समजून घेतल्यास आपण त्यावर उपाय शोधू शकतो.
4. स्वतंत्रता आणि आत्मनिर्भरता (Independence and Self-Reliance) – मानसिकदृष्ट्या स्वतंत्र असणे हे खूप महत्त्वाचे आहे. बाहेरच्या आधारावर अवलंबून राहण्याऐवजी आपण स्वतःसाठी मानसिक आधार निर्माण केला पाहिजे.

मानसशास्त्रीय उपाय

1. स्वतःशी संवाद साधा – स्वतःला प्रश्न विचारा, “माझे दुःख नेमके काय आहे?” आणि “यावर माझ्याकडे काय उपाय आहेत?”
2. स्वतःला व्यक्त करा – काही लोक लिहून आपली भावना मोकळी करतात, काही चित्रकला किंवा संगीत याचा आधार घेतात. आपल्या दुःखाला व्यक्त करण्याचा मार्ग शोधा.
3. स्वतःला सकारात्मकतेने सांभाळा – नकारात्मक विचारांमध्ये अडकण्याऐवजी आपल्या जीवनातील सकारात्मक गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करा.
4. योग्य व्यक्तीशी बोला – सर्वांनाच आपले दुःख सांगणे योग्य नाही. योग्य व्यक्ती निवडून त्यांच्याशी संवाद साधा.
5. व्यायाम आणि ध्यान करा – मेंदूला शांत ठेवण्यासाठी व्यायाम, ध्यान आणि शारीरिक हालचाल मदत करू शकते.
6. मानसिक तज्ज्ञांची मदत घ्या – जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमच्या भावनांना कोणीही समजून घेत नाही आणि तुम्ही सतत अस्वस्थ राहता, तर मानसिक तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

आपण दुःखात असताना आपल्याला वाटते की कोणी तरी आपल्याला समजून घ्यावे. पण सत्य हे आहे की प्रत्येकाला आपल्या स्वतःच्या समस्या असतात आणि प्रत्येकाला आपल्या भावनांना प्राधान्य द्यावे लागते. आपण आपले दुःख स्वतः समजून घेतले आणि त्यावर स्वतः उपाय शोधले, तर आपण खऱ्या अर्थाने मानसिकदृष्ट्या सक्षम होऊ. त्यामुळे आपल्या दुःखांना कोणीतरी समजून घेईल या भ्रमात राहण्यापेक्षा स्वतःला समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.

धन्यवाद!