करिअर हा आपल्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा भाग आहे. आपला दिवसातील बराचसा वेळ आपण आपल्या कामात घालवत असतो. त्यामुळे आपल्याला जे काम आनंददायी वाटेल आणि आपल्या कौशल्यांशी जुळणारे असेल, ते निवडणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मात्र, अनेकजण चुकीच्या क्षेत्रात अडकून पडतात आणि नंतर निराशा, नैराश्य किंवा असंतोषाचा सामना करावा लागतो.
आपण आपल्या करिअरसाठी चुकीचे क्षेत्र निवडले आहे का, हे ओळखण्यासाठी काही ठळक लक्षणे आणि मानसशास्त्रीय संकेत असतात. योग्य वेळी हे संकेत ओळखल्यास आणि त्यावर कृती केल्यास आपले करिअर अधिक समाधानकारक होऊ शकते.
१. आपल्याला कामाची प्रेरणा वाटत नाही
आपण जर आपल्या कामाविषयी उत्साही नसाल, तर ते एक महत्त्वाचे लक्षण आहे. सकाळी उठल्यावर कामावर जाण्याची इच्छा होत नाही, काम सुरू करण्याआधीच थकवा जाणवतो आणि दिवसभर कोणत्याही गोष्टीत मन लागत नाही—ही लक्षणे चुकीच्या करिअरची स्पष्ट संकेत आहेत.
२. सातत्याने मानसिक थकवा आणि तणाव जाणवतो
चुकीच्या क्षेत्रात काम करताना मेंदू सतत विरोधाभासाचा सामना करत असतो. ज्या कामात आपले मन रमत नाही, ते केल्याने तणाव वाढतो. हे दीर्घकाळ चालू राहिल्यास मानसिक आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. संशोधनानुसार, अशा परिस्थितीत असलेल्या व्यक्तींना चिंता आणि नैराश्याचा अधिक त्रास होतो.
३. आपले कौशल्य आणि करिअर यामध्ये तफावत आहे
प्रत्येक व्यक्तीच्या ठराविक कौशल्यांनुसार त्याचे कार्यक्षेत्र असावे. आपण जर आपल्या नैसर्गिक कौशल्यांपासून वेगळ्या क्षेत्रात काम करत असाल, तर तुमच्या कामाचा दर्जा तितकासा चांगला राहणार नाही. आपण कितीही प्रयत्न केले तरी यश मिळवण्यासाठी संघर्ष करावा लागतो.
४. करिअरमध्ये वाढीची संधी दिसत नाही
आपल्या क्षेत्रात दीर्घकाळ काम करूनही आपण तिथेच आहोत, अशी भावना असल्यास ते चुकीचे क्षेत्र असू शकते. जेव्हा आपले काम आपल्याला योग्य वाटत नाही, तेव्हा आपण त्यात पुढे जाण्यासाठी प्रयत्न करत नाही आणि त्यामुळे प्रगतीही खुंटते.
५. आपण सातत्याने दुसऱ्या करिअरच्या विचारात असतो
आपण जर वारंवार दुसऱ्या क्षेत्रात जाण्याचा विचार करत असाल किंवा एखाद्या वेगळ्या प्रोफेशनबद्दल आकर्षित होत असाल, तर ते संकेत असू शकतात की सध्या ज्या क्षेत्रात आपण आहात, ते आपल्यासाठी योग्य नाही.
६. कामाचे समाधान मिळत नाही
काम केल्यानंतर त्यातून मिळणारे समाधान खूप महत्त्वाचे असते. आपण आपले उद्दिष्ट पूर्ण केल्यानंतरही जर समाधान मिळत नसेल, तर आपण चुकीच्या क्षेत्रात असण्याची शक्यता आहे.
७. तुमचे आत्मविश्वास आणि आत्मसन्मान कमी होत आहेत
जर एखाद्या व्यक्तीला आपल्या करिअरमध्ये सतत अपयश येत असेल किंवा त्याच्या कामाचे योग्य मूल्यमापन होत नसेल, तर त्याचा परिणाम त्याच्या आत्मविश्वासावर होतो. दीर्घकाळ अशा परिस्थितीत राहिल्यास आत्मसन्मान कमी होतो आणि त्याचा मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो.
८. तुम्हाला तुमच्या कामाबद्दल अभिमान वाटत नाही
जेव्हा आपले करिअर योग्य असते, तेव्हा आपल्याला आपली ओळख आणि आपले काम याबद्दल अभिमान वाटतो. मात्र, जर आपल्याला स्वतःच्या कामात मूल्य वाटत नसेल, तर आपण चुकीच्या क्षेत्रात आहोत.
९. आर्थिक स्थैर्य असूनही आनंद मिळत नाही
काही वेळा आर्थिक स्थैर्य असूनही व्यक्ती स्वतःला असमाधानी आणि अस्वस्थ वाटते. पैसा असूनही जर आनंद नसेल, तर कदाचित तुम्ही चुकीच्या क्षेत्रात काम करत आहात.
१०. तुमच्या नातेवाईक आणि मित्रांकडून सतत तक्रारी येतात
चुकीच्या करिअरमुळे आपले मानसिक आरोग्य बिघडते आणि त्याचा परिणाम आपल्या नातेसंबंधांवरही होतो. आपण सतत तणावाखाली असतो, त्यामुळे कुटुंबातील सदस्य आणि मित्रमंडळी आपल्याकडे लक्ष वेधतात.
चुकीच्या करिअरमधून बाहेर पडण्यासाठी काय करावे?
१. स्वतःचे मूल्यांकन करा
स्वतःचे SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) विश्लेषण करा. कोणते क्षेत्र तुमच्यासाठी योग्य आहे, हे ओळखा.
२. नवीन कौशल्ये आत्मसात करा
जर तुम्हाला दुसऱ्या क्षेत्रात जाण्याची इच्छा असेल, तर त्यासाठी आवश्यक कौशल्ये शिकण्याचा प्रयत्न करा. ऑनलाइन कोर्सेस, वर्कशॉप्स किंवा इंटर्नशिप याचा विचार करा.
३. मेंटॉर किंवा करिअर कोचचा सल्ला घ्या
करिअर कोच किंवा अनुभवी व्यक्तींचा सल्ला घेऊन आपल्या भविष्यासाठी योग्य दिशा ठरवा.
४. लहानशा बदलाने सुरुवात करा
एकदम मोठा निर्णय घेण्याऐवजी हळूहळू लहान बदल करा. नवीन क्षेत्रात काम करण्यासाठी फ्रीलान्स प्रोजेक्ट्स किंवा पार्ट-टाइम जॉब ट्राय करा.
५. आत्मविश्वास ठेवा आणि निर्णय घ्या
आपल्या निर्णयावर विश्वास ठेवा. आपल्याला जे काम आनंद देते, त्यासाठी धाडसाने पुढे जा.
६. आर्थिक नियोजन करा
करिअर बदलताना आर्थिक स्थैर्य महत्वाचे असते. त्यामुळे बचत आणि योग्य नियोजन करून पुढे जा.
७. मानसिक आरोग्याची काळजी घ्या
करिअर बदलणे हा मानसिकदृष्ट्या कठीण टप्पा असतो. ध्यान, योगसाधना आणि मानसिक समुपदेशन याचा फायदा होऊ शकतो.
आपण आपल्या करिअरसाठी चुकीचे क्षेत्र निवडले आहे का, हे ओळखण्यासाठी मानसिक आणि भावनिक संकेत महत्त्वाचे ठरतात. योग्य वेळी हे संकेत ओळखल्यास आणि त्यावर उपाययोजना केल्यास आपल्या करिअरमध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणता येतो. त्यामुळे स्वतःचे मानसिक आरोग्य, आनंद आणि समाधान लक्षात घेऊन योग्य निर्णय घ्या.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.