मानसिक आरोग्य: समाजातली दुर्लक्षित बाजू
आपल्या समाजात शारीरिक आरोग्याविषयी चर्चा करायला लोक मोकळे असतात. कुणाला ताप आला, सर्दी झाली किंवा इतर कोणतीही शारीरिक समस्या असली, तरी लोक त्याबद्दल मोकळेपणाने बोलतात. पण मानसिक समस्या? त्या विषयावर मात्र अजूनही अनेकजण गप्प राहतात. आपण दुःखी आहोत, नैराश्यात आहोत किंवा सतत चिंता वाटत आहे, हे कुणाला सांगायची वेळ आली की, आपल्याला वाटते की आपल्याला कमकुवत किंवा वेगळं समजलं जाईल.
काय आहे मानसिक समस्या बोलण्याचा अडथळा?
१. समाजमान्यता:
आपल्याकडे अजूनही “मानसिक समस्या म्हणजे पागलपणाचे लक्षण” ही चुकीची धारणा आहे. त्यामुळे लोकांना वाटतं, जर त्यांनी आपली समस्या उघड केली, तर त्यांना वेडसर किंवा दुर्बल समजलं जाईल.
२. गैरसमज आणि कलंक:
मानसिक आजारांबद्दल असलेले गैरसमज आणि त्याच्यावर लादलेला कलंक हा प्रमुख अडथळा ठरतो. अनेकांना वाटतं की, मानसिक समस्या म्हणजे व्यक्तिमत्वाची कमजोरी किंवा ती फक्त दुर्बल लोकांनाच होतात.
३. विश्वासाचा अभाव:
लोक आपली समस्या कुणाकडे मांडायची, यावरच निश्चिंत नसतात. काही वेळा जवळचे लोकही मानसिक समस्यांबद्दल बोलणं कमी लेखतात किंवा त्याला फारसं महत्त्व देत नाहीत.
४. स्वतःची स्वीकृती:
स्वतःलाच आपली मानसिक समस्या आहे हे मान्य करणं ही सुरुवातीची मोठी पायरी असते. मात्र, आपणच आपल्याला प्रश्न आहे हे स्वीकारायला अनेकांना अडचण येते.
बोलण्याचे फायदे:
तुमच्या मानसिक समस्यांबद्दल कुणाकडे बोलण्याचे अनेक फायदे आहेत.
१. भावनिक हलकेपणा:
मनात असलेल्या गोष्टी कोणाशी तरी बोलल्यावर एक प्रकारचा हलकेपणा जाणवतो. न बोलण्यामुळे वाढणारा ताण टळतो आणि मन मोकळं होतं.
२. समस्या सोडवण्याचे मार्ग:
जेव्हा तुम्ही तुमची समस्या व्यक्त करता, तेव्हा कधीकधी समोरच्या व्यक्तीकडून काही चांगले सल्ले किंवा उपाय सुचतात.
३. समजून घेण्याची भावना:
तुमची समस्या ऐकणारी व्यक्ती तुमचं म्हणणं समजून घेत असेल, तर तुम्हाला एकटे वाटत नाही.
४. मानसिक आरोग्य सुधारणा:
मनातील गोष्टी लपवण्यापेक्षा त्या व्यक्त केल्यामुळे मानसिक ताण कमी होतो. हा ताण कमी झाल्यावर मानसिक आरोग्य सुधारण्यास मदत होते.
कोणाशी बोलावे?
१. जवळचे मित्र किंवा कुटुंबीय:
तुमच्या समस्या मांडण्यासाठी तुमचे कुटुंबीय आणि मित्र ही सर्वांत जवळची व्यक्ती असू शकतात. ते तुम्हाला चांगल्या प्रकारे ओळखत असतात आणि तुमच्या मनस्थितीचा योग्य अंदाज घेऊ शकतात.
२. मानसोपचारतज्ज्ञ:
जर समस्या गंभीर असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञांशी संपर्क साधावा. ते तुमच्या समस्या ऐकून त्यावर योग्य उपाय सुचवू शकतात.
३. समूह सहाय्यता:
काही वेळा समान समस्या असलेल्या लोकांच्या समूहात सामील झाल्यास, तुम्हाला तुमच्यासारखेच अनुभव असलेल्या लोकांकडून मदत मिळते.
४. ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्स:
आजकाल अनेक ऑनलाइन तज्ज्ञ उपलब्ध आहेत, जे तुम्हाला गोपनीयतेसह मदत करू शकतात.
तुम्ही बोलायला सुरुवात कशी करू शकता?
१. लहान पावलांनी सुरुवात करा:
सुरुवातीला तुमची समस्या थोडक्यात व्यक्त करा. जसजसा विश्वास वाढेल, तसतसं अधिक मोकळं व्हा.
२. योग्य व्यक्ती निवडा:
तुमचं म्हणणं समजून घेणारी, तुम्हाला पाठिंबा देणारी व्यक्ती निवडा.
३. भावनांना शब्द द्या:
तुम्हाला नक्की काय वाटतंय, ते स्पष्ट शब्दांत मांडण्याचा प्रयत्न करा.
४. गोपनीयता जपा:
जर तुम्हाला असं वाटत असेल की तुमची गोष्ट कुठेही पसरू नये, तर तुम्ही त्या व्यक्तीशी गोपनीयता राखण्याची खात्री करून घ्या.
तुमचं मन मोकळं करणं का महत्त्वाचं आहे?
मानसिक आरोग्याचा ताण हा फक्त मनापुरता मर्यादित राहत नाही, तर तो शरीरावरही परिणाम करतो. सतत चिंता, नैराश्य किंवा ताणामुळे झोपेच्या समस्या, उच्च रक्तदाब, पचनाच्या समस्या आणि इतर शारीरिक आजार होऊ शकतात. त्यामुळे मानसिक समस्या व्यक्त करणं केवळ मानसिक आरोग्यासाठीच नाही, तर शारीरिक आरोग्यासाठीही महत्त्वाचं आहे.
“आपली मानसिक समस्या व्यक्त करणं म्हणजे आपली कमजोरी दाखवणं नाही, तर ती सोडवण्यासाठी उचललेलं पाऊल आहे,” हे लक्षात घेणं गरजेचं आहे. आपल्या मानसिक आरोग्याची जबाबदारी आपणच घ्यायला हवी. त्यामुळे आपल्या मनातील अडचणी कोणाशी तरी बोलून मोकळं करणं गरजेचं आहे. योग्य व्यक्तीची निवड करा, विश्वास ठेवा आणि मानसिक आरोग्यासाठी पहिलं पाऊल उचला.
मनःशांतीसाठी सुरुवात कधीही उशिरा होत नाही; फक्त त्यासाठी पाऊल उचलणं महत्त्वाचं आहे.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.