मानसिक आरोग्याचा आपल्यावर असलेला प्रभाव अगदी सूक्ष्म स्वरूपात दिसून येतो. मात्र, बऱ्याच वेळा आपण या संकेतांकडे दुर्लक्ष करतो, परिणामी समस्या गंभीर रूप धारण करू शकते. मानसिक स्वास्थ्य बिघडण्याची अनेक कारणे असतात – कामाचा ताण, नातेसंबंधातील अडचणी, अपयश, ताणतणाव किंवा कोणताही मोठा जीवनघटक. यासाठी, मानसिक स्वास्थ्य बिघडण्याची सुरुवात ओळखणे महत्त्वाचे ठरते. खाली दिलेली ही १५ लक्षणे तुम्हाला मानसिक स्वास्थ्य बिघडत असल्याची वेळेवर जाणीव करून देतील.
१. जास्त थकवा येणे
अनेक वेळा शारीरिक कष्ट न करता देखील तुम्हाला प्रचंड थकवा जाणवतो का? हा थकवा मानसिक ताणाचा परिणाम असू शकतो. मानसिक आरोग्य बिघडत असताना, मेंदूतील ऊर्जा कमी होऊन तुमचं शरीर सतत थकलेलं वाटतं.
२. झोपेमध्ये बदल होणे
तुम्हाला झोप लागत नसेल किंवा सतत जास्त झोप येत असेल, तर हे तुमच्या मानसिक आरोग्यासाठी धोक्याचा इशारा असतो. अपुऱ्या झोपेमुळे ताणतणाव वाढतो आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो.
३. खाण्याच्या सवयींमध्ये बदल
तुमचं खाणं कमी झालंय का? किंवा तुम्हाला जास्त भूक लागतेय? मानसिक स्वास्थ्य बिघडल्यावर शरीरातील ताणाचे हार्मोन्स खाण्याच्या सवयींवर परिणाम करतात.
४. भावनांवर नियंत्रण नसणे
तुमच्या भावना एका क्षणात बदलत असतील, लहानसहान गोष्टींवरून राग येत असेल किंवा तुम्ही खूपच संवेदनशील झालात, तर तुमचं मानसिक स्वास्थ्य बिघडत असल्याची ही खूण आहे.
५. कामावर किंवा नातेसंबंधांमध्ये मन न लागणे
तुमचं काम करण्याची इच्छा होत नसेल, किंवा नातेसंबंधांमध्ये संवाद कमी झाला असेल, तर याचा अर्थ तुमचा आत्मविश्वास आणि मानसिक स्थैर्य कमी झालं आहे.
६. सतत नकारात्मक विचार येणे
नकारात्मक विचारांनी मन ग्रासलं असेल, स्वतःला सतत दोष देणं किंवा आयुष्य निरर्थक वाटणं हे मानसिक स्वास्थ्य बिघडण्याचं प्रमुख लक्षण आहे.
७. शारीरिक त्रासांची तक्रार
डोकेदुखी, पोटदुखी, पाठदुखी यांसारखे शारीरिक त्रास वारंवार होत असतील, पण त्याचं कारण शोधता येत नसेल, तर तो मानसिक ताणाचा परिणाम असू शकतो.
८. लहानसहान निर्णय घेणं कठीण जाणं
तुम्हाला कोणताही निर्णय घेणं कठीण वाटतंय का? हा लक्षण मानसिक आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामाकडे निर्देश करतो.
९. तुमचं आत्मभान कमी होणं
तुम्हाला स्वतःबद्दल कमी आत्मीयता वाटत असेल किंवा स्वतःला नकोसंच वाटत असेल, तर याचा अर्थ तुमचं मानसिक स्वास्थ्य बिघडत आहे.
१०. लोकांपासून दूर राहण्याची इच्छा होणे
तुम्हाला लोकांशी संवाद साधायला किंवा त्यांच्यासोबत वेळ घालवायला आवडत नसेल, तर ही सामाजिक वेगळेपणाची लक्षणे मानसिक ताणामुळे निर्माण होतात.
११. गोंधळलेपण जाणवणे
तुमचं लक्ष केंद्रित करणं कठीण होत असेल, छोट्या गोष्टीही विसरत असाल किंवा विचारांमध्ये गोंधळ जाणवत असेल, तर तुमचं मानसिक स्वास्थ्य बिघडत असल्याचं हे लक्षण आहे.
१२. जीवनाविषयी उदासीनता वाटणे
तुम्हाला काहीच करण्याची इच्छा होत नसेल, जीवन निरर्थक वाटत असेल, तर हे मानसिक आरोग्य बिघडण्याचं प्रमुख लक्षण आहे.
१३. काहीही नकारात्मकच होईल असं वाटणे
तुम्ही सतत भीतीत असाल किंवा भविष्याविषयी नेहमी वाईट विचार करत असाल, तर तुम्हाला मानसिक ताणाचा सामना करावा लागत आहे.
१४. आपल्याला कोणी समजून घेत नाही असं वाटणं
आपण एकटे आहोत किंवा कोणी आपली काळजी घेत नाही, अशी भावना निर्माण झाल्यास ती मानसिक स्वास्थ्य बिघडण्याचं सूचक असते.
१५. आरोग्यदायी सवयी सोडून देणे
योगा, व्यायाम किंवा एखादं छंद जोपासणं बंद झालंय का? यामुळे तुमच्या दैनंदिन जीवनात असलेला ताण अधिक वाढतो आणि मानसिक स्वास्थ्यावर परिणाम होतो.
या लक्षणांकडे कसं पाहावं?
वरील लक्षणं दिसून आली, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. मानसिक आरोग्य हे शारीरिक आरोग्याइतकंच महत्त्वाचं आहे. योग्यवेळी उपाययोजना करणं गरजेचं आहे.
१. स्वतःला वेळ द्या
दैनंदिन जीवनातील ताण दूर करण्यासाठी स्वतःला वेळ द्या. ध्यान, योगा किंवा आरामदायक क्रियाकलाप करा.
२. मित्रमैत्रिणींशी संवाद साधा
तुमच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी जवळच्या व्यक्तींशी बोला. संवादामुळे मन हलकं होतं आणि ताण कमी होतो.
३. विशेषज्ञांची मदत घ्या
जर समस्या गंभीर वाटत असेल, तर मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांची मदत घ्या. काउन्सेलिंग किंवा थेरपीमुळे तुमच्या मन:स्थितीत सुधारणा होऊ शकते.
४. नियमित व्यायाम करा
शारीरिक क्रियाकलापांमुळे शरीरातील ‘हॅप्पी हार्मोन्स’ वाढतात, जे मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम करतात.
५. आरोग्यदायी सवयी जोपासा
तुमच्या जीवनशैलीत आरोग्यदायी बदल करा. योग्य आहार, पुरेशी झोप आणि सकारात्मक विचार यांचा सराव करा.
मानसिक आरोग्याच्या संवर्धनासाठी सकारात्मकता जोपासा
मानसिक स्वास्थ्य बिघडण्याची ही लक्षणं वेळीच ओळखणं, त्यावर उपाय करणं आणि स्वतःकडे सकारात्मक दृष्टिकोनातून पाहणं महत्त्वाचं आहे. आपण मानसिक आरोग्य सुधारण्यासाठी प्रयत्नशील राहिलो, तर आयुष्य अधिक समृद्ध होईल.
स्मरण ठेवायचं: मानसिक आरोग्य हे आपल्या जीवनाचं महत्त्वाचं अंग आहे. त्याकडे दुर्लक्ष न करता, वेळेवर लक्ष दिल्यास आयुष्य अधिक सकारात्मक आणि आनंददायी होऊ शकतं.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.