आपल्या दैनंदिन आयुष्यात आपण छोट्या मोठ्या गोष्टींशी सतत संघर्ष करत असतो. मात्र, कधी कधी अशा लहानसहान गोष्टीही आपल्या मनावर इतक्या गडद होतात की आपण त्या गोष्टींचं टेन्शन घेऊ लागतो. यामुळे मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो आणि तणाव, चिंता आणि नैराश्याची शक्यता वाढते. हे टाळण्यासाठी आपल्याला हे ओळखता आलं पाहिजे की, आपलं मन लहानसहान गोष्टींचं टेन्शन घेत आहे का. चला, याबद्दल सखोल समजून घेऊ.
टेन्शन घेण्याची कारणं
छोट्या गोष्टींचं टेन्शन घेण्याची अनेक कारणं असू शकतात:
१. परिपूर्णतेची अपेक्षा (Perfectionism):
परिपूर्णतेसाठी सतत प्रयत्न करणारे लोक प्रत्येक गोष्टीत चुका होण्याची भीती बाळगतात. त्यामुळे छोट्या चुका किंवा उणीवांवरही त्यांचा फोकस राहतो.
२. स्वभावानुसार ओढा (Overthinking Habit):
काही लोकांच्या स्वभावातच अतिविचार करणं असतं. अशा वेळी छोटीशी घटना त्यांना मोठ्या समस्येसारखी वाटते.
३. भूतकाळातील अनुभव:
पूर्वीच्या नकारात्मक अनुभवांमुळे आपल्याला वाटतं की प्रत्येक गोष्ट हाताळणं कठीण आहे, आणि आपण त्यातूनच शिकलेलं असतं की प्रत्येक गोष्टीत टेन्शन घ्यावं लागतं.
४. समाजमान्यता आणि अपेक्षा:
आपल्यावर समाज, कुटुंब किंवा कार्यस्थळाच्या अपेक्षा असतात. त्या पूर्ण न झाल्यास आपल्याला चिंता वाटू शकते.
आपलं मन टेन्शन घेत आहे, हे कसे ओळखावे?
टेन्शन घेतलं जात आहे का, हे ओळखण्यासाठी खालील लक्षणं उपयोगी ठरू शकतात.
१. शारीरिक लक्षणं:
टेन्शन फक्त मानसिक पातळीवरच दिसत नाही, तर त्याचे शारीरिक परिणामही जाणवतात:
वारंवार डोकेदुखी
झोपेत अडथळा (Insomnia)
पचनात बिघाड
स्नायूंमध्ये ताण
२. मनाची अस्वस्थता:
आपलं मन सतत विचारांमध्ये अडकलेलं असतं. उदाहरणार्थ:
“ही गोष्ट चुकली, आता पुढं काय होईल?”
“जर माझ्या बोलण्यामुळे कुणाला त्रास झाला तर?”
“आता ही कामगिरी कमी पडली तर माझं काय?”
३. अतिविचार (Overthinking):
लहानसहान निर्णय घेण्यासाठी आपण खूप विचार करतो का? उदाहरणार्थ, कोणता ड्रेस घालायचा किंवा मित्राला फोन करायचा का यासाठीही आपण तासनतास विचार करत बसतो.
४. खालील गोष्टींवर अत्यधिक लक्ष:
दुसऱ्यांचं आपल्याबद्दल मत
कोणतीही छोटी चूक किंवा अपूर्ण गोष्ट
इतरांच्या अपेक्षा
५. दैनंदिन कार्यक्षमता कमी होणं:
आपल्याला लहान कामं देखील मोठी समस्या वाटायला लागतात. यामुळे आपण कामात उशीर करतो, चुकीच्या निर्णयांना सामोरं जातो किंवा चुकीची दिशा निवडतो.
उदाहरणातून समजून घेऊ:
उदाहरण १:
परिस्थिती:
आशा नावाची तरुणी ऑफिसमध्ये एका प्रेझेंटेशनसाठी जबाबदार होती. प्रेझेंटेशनमध्ये तिला एखादा आकडा चुकीचा सांगितल्यास काय होईल याची भीती सतत वाटत होती.
टेन्शनचं निदान:
प्रेझेंटेशनच्या आधीच ती वारंवार आकडे तपासत होती, तिला झोप लागत नव्हती, आणि पोटदुखीचा त्रास जाणवत होता. लहानशी चूक झाली तर तिचं करिअर संपेल असं तिला वाटत होतं.
समस्या:
चूक होण्याची भीती आणि इतरांचा तिच्या कामाबद्दलचा अभिप्राय यामुळे तिच्या मनावर ताण आला होता.
उदाहरण २:
परिस्थिती:
राजेशला कुटुंबासाठी वीकेंडला शॉपिंगला जायचं होतं. त्याने आधीच ठरवलं होतं की तो त्याच्या बजेटमध्ये राहून खरेदी करेल. मात्र, त्याला याची चिंता लागून राहिली की, “जर सगळं पसंत नाही पडलं तर कुटुंब नाराज होईल का?”
टेन्शनचं निदान:
साध्या खरेदीसाठीही राजेश तणावात गेला. तो सतत वेगवेगळ्या गोष्टींचा विचार करत होता आणि खरेदीचा निर्णय वेळेत घेऊ शकला नाही.
टेन्शन सोडवण्यासाठी उपाय:
१. स्वतःला प्रश्न विचारा:
“ही गोष्ट किती महत्त्वाची आहे?”
“यामुळे माझ्या आयुष्यात मोठा फरक पडेल का?”
“मी खरोखरच जास्त विचार करत आहे का?”
२. ताण कमी करण्यासाठी श्वसन तंत्र (Breathing Techniques):
दीर्घ श्वास घेण्याचा सराव करा.
‘4-7-8’ तंत्र वापरा: 4 सेकंद श्वास घ्या, 7 सेकंद थांबा, आणि 8 सेकंद श्वास सोडा.
३. मन:स्थिती बदलण्यासाठी सवयी ठेवा:
नियमित व्यायाम करा.
ध्यानधारणा (Meditation) करा.
वाचन किंवा छंद जोपासा.
४. प्राथमिकता ठरवा:
सर्व गोष्टी एकाच वेळी होणार नाहीत, हे लक्षात ठेवा.
महत्त्वाच्या गोष्टी आधी पूर्ण करा.
५. स्वतःला सकारात्मकतेने समजवा:
“चूक होणं मानवी स्वभाव आहे.”
“प्रत्येक गोष्ट परिपूर्ण असण्याची गरज नाही.”
६. मदतीसाठी पुढे या:
जर टेन्शन खूपच वाढत असेल, तर कुटुंबातील सदस्य, मित्र किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ यांच्याशी बोला.
लहान गोष्टींचं टेन्शन घेणं हे सामान्य आहे, पण जर हे सतत होत असेल तर त्याचा आपल्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. यासाठी टेन्शन ओळखणं, त्याला सामोरं जाणं, आणि योग्य पद्धतीने हाताळणं महत्त्वाचं आहे. मानसिक शांतीसाठी हे आवश्यक आहे की आपण कोणत्या गोष्टींना किती महत्त्व द्यायचं हे ठरवावं. छोट्या गोष्टींचं टेन्शन घेणं टाळल्यास जीवन अधिक सोपं, आनंदी आणि समाधानकारक होईल.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.