आपल्या जीवनात संकटे येणे अपरिहार्य आहे. ती संकटे कधी मानसिक स्वरूपाची असतात, कधी आर्थिक तर कधी वैयक्तिक नातेसंबंधातील. संकटे आपल्या आयुष्याच्या प्रवासात मोठा अडथळा आणतात, पण त्याचवेळी ती आपल्याला पुढे जाण्याचे मार्गही दाखवतात. पाठीमागे लागलेल्या संकटांमुळेच माणूस खऱ्या अर्थाने जीवनाचा खरा अर्थ समजू शकतो. संकटांमुळे आपण थांबतो, विचार करतो आणि जीवनाकडे एका वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहतो.
संकटांचा सामना करण्याचा दृष्टिकोन
संकटे आली की बहुतेक लोक त्यांच्या सावलीत अडकून पडतात. संकटे हीच त्यांची सीमा ठरते. परंतु जर आपण संकटांना एक संधी म्हणून पाहू लागलो, तर तीच संकटे आपल्याला नवीन उंची गाठण्यास प्रेरणा देतात. उदाहरणार्थ, आपल्याला एखादा नवा व्यवसाय सुरू करायचा आहे, पण आर्थिक समस्या सतावत आहेत. अशा वेळी आपला संकल्प आणि चिकाटी आपल्याला नवी ऊर्जा देतात. त्यातून मार्ग शोधला जातो आणि त्या मार्गातून यशस्वी होण्याचा आत्मविश्वास मिळतो.
संकटांचे महत्त्व ओळखणे
संकटांमुळेच माणूस परिपक्व होतो. आपण ज्या संकटांना सामोरे जातो, ती संकटे आपल्याला शिकवण देतात. उदाहरणार्थ, एका मुलाखतीत अपयशी झालेला माणूस पुढच्या वेळी अधिक तयारीने जातो. त्या अपयशातून त्याला आपले दोष समजतात, त्यात सुधारणा होते. संकटे ही शिकवण देणारी गुरुकिल्ली आहे.
इतिहासातील प्रेरणादायी उदाहरणे
इतिहासात अनेक व्यक्तिमत्त्वे अशी आहेत, ज्यांनी संकटांवर मात करून जगाला प्रेरणा दिली.
१. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम – एक सामान्य कुटुंबात जन्मलेला हा माणूस आर्थिक अडचणींना न जुमानता भारताचा ‘मिसाइल मॅन’ बनला. त्यांच्या जीवनातील संकटांनीच त्यांना मोठे स्वप्ने पाहण्यास आणि ती पूर्ण करण्यास शिकवले.
२. स्वामी विवेकानंद – स्वामीजींना अनेक मानसिक आणि आर्थिक संकटांचा सामना करावा लागला. परंतु त्यांनी या संकटांना एका साधनसंपत्तीच्या रूपात स्वीकारले आणि संपूर्ण जगाला अध्यात्माची प्रेरणा दिली.
मानसिकतेचे महत्त्व
संकटांचा सामना करताना मानसिक स्वास्थ्य ठेवणे खूप महत्त्वाचे आहे. मानसिकता सकारात्मक असेल तर संकटाचा सामना सोपा होतो. यासाठी ध्यानधारणा, सकारात्मक विचार आणि मानसिक शांततेला प्राधान्य देणारे उपाय उपयुक्त ठरतात. संकटांवर मात करताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात:
स्वत:वर विश्वास ठेवा: स्वत:ला कमजोर समजू नका. तुमच्यात प्रत्येक संकटावर मात करण्याची ताकद आहे.
सकारात्मकता जोपासा: संकटे आली की नकारात्मकता तुमच्यावर हावी होऊ शकते. अशा वेळी सकारात्मक विचार करणे महत्त्वाचे ठरते.
संकटांचा अभ्यास करा: संकटे का आली, त्यामागचे कारण काय आहे याचा शोध घ्या. यामुळे तुम्हाला त्यातून मार्ग काढणे सोपे जाईल.
संकटातून स्फूर्ती कशी घ्यावी?
१. धीराने विचार करा: अचानक आलेल्या संकटामुळे गोंधळून जाऊ नका. शांत राहून परिस्थितीचे विश्लेषण करा.
२. मार्ग शोधा: संकटातून बाहेर पडण्यासाठी शक्य ते मार्ग शोधा. एखाद्या विश्वासू व्यक्तीचा सल्ला घ्या.
३. शिकण्याचा दृष्टिकोन ठेवा: प्रत्येक संकट तुम्हाला काहीतरी नवीन शिकवते. त्या अनुभवातून शिकून पुढे जाण्याचा प्रयत्न करा.
४. ताण व्यवस्थापन करा: ताण तुमचं निर्णयक्षमतेवर परिणाम करू शकतो. त्यामुळे नियमित व्यायाम, ध्यान किंवा आवडीच्या गोष्टी करून ताण कमी करण्याचा प्रयत्न करा.
संकटांचा सकारात्मक परिणाम
संकटांमुळे माणूस अधिक मजबूत होतो. त्या अनुभवांमुळे त्याच्या विचारांमध्ये परिपक्वता येते. काही वेळा संकटामुळे आयुष्याचा उद्देशच बदलतो. उदाहरणार्थ, एका अपघातामुळे एखाद्या व्यक्तीचे जीवन विस्कळीत होते, पण त्यातूनच तो त्याच्या क्षमतांचा नवा आविष्कार करतो. अशा प्रकारे संकटे आपल्याला प्रगल्भ बनवतात.
समाजाची भूमिका
संकटांचा सामना करताना माणसाला कधी समाजाचा आधार मिळतो, तर कधी समाजच संकटाचे कारण ठरतो. अशा वेळी समाजातील सकारात्मक घटकांचा आधार घेणे गरजेचे आहे. सहकार्य, संवाद आणि सामुदायिक समर्थन यातून माणूस संकटांवर मात करू शकतो.
संकटे म्हणजे संधी
संकटांकडे फक्त अडथळा म्हणून न पाहता, त्यांना संधी मानल्यास आयुष्याची दिशा बदलते. उदाहरणार्थ, कोरोनाच्या महामारीमुळे अनेकांना आपल्या व्यवसायांमध्ये बदल करावे लागले. त्यातून काहींनी डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करून नवीन संधी निर्माण केल्या.
पाठीमागे लागलेली संकटेच पुढे जाण्याचे मार्ग मोकळे करतात, हा विचार आत्मसात करणे आवश्यक आहे. संकटे ही जीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत. ती टाळता येत नाहीत, पण त्यांचा सकारात्मकतेने सामना केल्यास ती आपल्याला पुढे जाण्यासाठी नवी दिशा देतात. संकटे म्हणजेच आयुष्याला मिळालेली नवीन संधी आहेत, ज्यांचा उपयोग करून आपण आयुष्य अधिक सुंदर करू शकतो.
आत्मपरीक्षण, सकारात्मकता आणि जिद्द यांच्या जोरावर प्रत्येक संकटाचे सुवर्णसंधीत रूपांतर करणे, हेच जीवनाचे खरे सार आहे.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.
छान आणि प्रेरणादायी लेख