आपल्या समाजात इतरांच्या अपेक्षा पूर्ण करणं आणि त्यांना खुश ठेवणं याला खूप महत्त्व दिलं जातं. “लोक काय म्हणतील?” हा प्रश्न आपल्याला सतत पछाडत असतो. मात्र, यामुळे आपण स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाला, स्वभावाला आणि स्वप्नांना दाबून टाकतो. आपण स्वतःला “आदर्श” मानायचं सोडून इतरांच्या नजरेत आदर्श वाटण्यासाठी प्रयत्न करतो. पण असा विचार केला पाहिजे, स्वतःच्या नजरेत आदर्श असणं अधिक महत्त्वाचं नाही का?
स्वतःला ओळखा
स्वतःच्या नजरेत आदर्श राहण्यासाठी पहिलं पाऊल म्हणजे स्वतःची ओळख. समाज, कुटुंब, मित्रमंडळी यांचं मत महत्त्वाचं असलं तरी ते आपल्या मूलभूत व्यक्तिमत्त्वावर मात करू नये. आपण कोण आहोत? आपल्याला काय आवडतं? आपल्याला कशात समाधान मिळतं? हे जाणून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.
समजा, तुम्हाला गायक व्हायचं आहे, पण समाजाला डॉक्टर किंवा इंजिनियर आवडतो, म्हणून तुम्ही तुमचं गाणं सोडून डॉक्टर झालात. या परिस्थितीत, तुम्ही लोकांच्या अपेक्षा पूर्ण करत असताना स्वतःचं समाधान मात्र गमावता. यामुळे दीर्घकालीन आनंद हरवतो.
इतरांचं मत का महत्त्वाचं वाटतं?
“लोक काय म्हणतील” याचा विचार करायला लावणाऱ्या काही कारणांचा आपण शोध घेतला तर लक्षात येतं की हे आपल्यातल्या असुरक्षिततेतून येतं. काही वेळा आपल्याला अपमान होण्याची भीती असते, तर कधी कधी आपण लोकांकडून मान्यता मिळवायची अपेक्षा ठेवतो. हे करताना आपण स्वतःच्या इच्छांना दुय्यम मानतो.
उदाहरणार्थ, तुम्हाला साधा, सोप्पा जीवन जगायचं आहे, पण लोक तुमच्याकडून ऐश-आरामाची अपेक्षा ठेवतात. अशावेळी तुम्ही त्यांना खुश करण्यासाठी तुमच्या इच्छांशी तडजोड करता. पण ही तडजोड करताना तुम्हाला मानसिक त्रास होतो.
स्वतःच्या नजरेत आदर्श राहण्याचं महत्त्व
स्वतःच्या नजरेत आदर्श राहणं म्हणजे स्वतःच्या मूल्यांशी, विचारांशी आणि स्वभावाशी प्रामाणिक राहणं. या प्रवासात आपल्याला काही चूकाही होऊ शकतात, पण त्या चुका शिकवण देतात आणि आपल्याला अधिक परिपक्व बनवतात. इतरांच्या मतानुसार जगणं म्हणजे आपण आपलं स्वातंत्र्य गमावतो. स्वतःच्या मतांनुसार वागणं ही खऱ्या अर्थाने मानसिक समाधानाची गुरुकिल्ली आहे.
काही फायदे:
१. स्वतंत्रता: स्वतःच्या नजरेत आदर्श राहिल्यावर तुम्ही तुमच्या आयुष्याचे निर्णय स्वाभिमानाने घेऊ शकता.
२. स्वत:वर प्रेम: स्वतःच्या मतांचा आदर करताना तुम्हाला स्वतःबद्दल सकारात्मक भावना निर्माण होते.
३. मानसिक समाधान: इतरांच्या अपेक्षांच्या ओझ्याखाली जगण्यापेक्षा स्वतःच्या अपेक्षा पूर्ण करणं अधिक आनंददायी असतं.
स्वतःच्या नजरेत आदर्श कसं बनायचं?
१. स्वतःला प्राधान्य द्या
तुमच्या गरजा, इच्छा, आणि स्वप्नं यांना महत्त्व द्या. स्वतःला जाणून घेतल्याशिवाय तुम्ही स्वतःच्या नजरेत आदर्श बनू शकत नाही.
२. मूल्यांची जाणीव ठेवा
तुमच्या मूल्यांवर ठाम राहा. सत्य, प्रामाणिकपणा, सहानुभूती यांसारख्या गोष्टींचं पालन केल्यास तुमच्या व्यक्तिमत्त्वात दृढता येते.
३. चुकांपासून शिकणं
चुका होणं म्हणजे अपयश नव्हे; त्या शिकवण आहेत. प्रत्येक चूक ही तुमच्या प्रवासाचा भाग आहे.
४. इतरांच्या अपेक्षांचा विचार मर्यादित ठेवा
इतरांचा सल्ला किंवा मत घेणं चांगलं आहे, पण ते तुमचं निर्णय घेणं नियंत्रित करू नये.
५. आत्मविश्वास विकसित करा
स्वतःच्या निर्णयांवर विश्वास ठेवा. तुमचं आत्मविश्वास हे तुमचं खरं बळ आहे.
६. योग्य लोकांची निवड करा
तुमच्या आयुष्यात असे लोक ठेवा जे तुम्हाला प्रोत्साहन देतात, टीका करत नाहीत. सकारात्मक लोकांच्या सोबत राहिल्यास तुमचा आत्मविश्वास वाढतो.
इतरांच्या मतांचं वजन कमी कसं कराल?
१. मनातल्या भीतीचा सामना करा
“लोक काय म्हणतील?” या भीतीला ओळखा आणि तिच्यावर काम करा. ही भीती तुमचं आयुष्य नियंत्रित करू देऊ नका.
२. सकारात्मक संवाद ठेवा
तुमच्या मनाशी संवाद साधा. तुमच्या मनात नकारात्मक विचार आले तर त्यांना सकारात्मक उत्तर द्या.
३. समजून घ्या की प्रत्येकाला मत देण्याचा हक्क आहे
इतर लोकांचं मत त्यांचं वैयक्तिक असतं, त्याचा तुमच्या जीवनावर परिणाम होईलच असं नाही.
४. तुमचा उद्देश लक्षात ठेवा
तुमच्या ध्येयांवर लक्ष केंद्रित ठेवा. इतरांचा टीका किंवा स्तुती तुमच्या मार्गात अडथळा ठरू देऊ नका.
५. प्रत्येकाला खुश करणं अशक्य आहे
सगळ्यांना खुश करणं कधीही शक्य नाही. हे लक्षात घेतल्यावर तुम्हाला इतरांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्याची गरज कमी वाटेल.
आदर्शत्वाचा खरा अर्थ
आदर्श असणं म्हणजे परिपूर्ण होणं नाही, तर स्वतःच्या जीवनाशी प्रामाणिक राहणं आहे. तुमच्या चुकांसह आणि गुणांसह तुम्ही जसे आहात तसे स्वतःला स्वीकारणं म्हणजे खऱ्या अर्थाने आदर्श होणं.
“स्वतःच्या नजरेत आदर्श रहा” हा मंत्र फक्त मानसिक आरोग्यासाठीच नाही तर तुमच्या आयुष्याला सन्मानाने आणि समाधानाने जगण्यासाठीही उपयोगी आहे. इतरांच्या नजरेत आदर्श राहण्याचा प्रयत्न करणं म्हणजे स्वतःला गमावणं आहे. म्हणूनच स्वतःचं जीवन, स्वतःचे निर्णय, आणि स्वतःची स्वप्नं यांना महत्त्व द्या. इतरांचं मत ऐका, पण तुमचं अंतःकरण काय म्हणतं यावर जास्त विश्वास ठेवा.
स्वतःचं जीवन हेच तुमचं खरं प्रतिबिंब असावं, इतरांच्या मताचं नाही!
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.
Right