मनुष्याच्या आयुष्यात विचार करण्याला विशेष महत्त्व आहे. विचारांमुळेच समस्या सुटतात, नवीन कल्पना निर्माण होतात आणि आयुष्याचा विकास होतो. परंतु काही वेळा अति विचार करणे हे समस्या निर्माण करण्याचे मुख्य कारण ठरते. अति विचार करणाऱ्या व्यक्तींना स्वतःचेच विचार त्यांच्या मानसिक शांततेला धोका पोहोचवतात. अशा परिस्थितीत एकांतात राहणे अधिक घातक ठरते.
अति विचार म्हणजे काय?
अति विचार करणे म्हणजे एखाद्या गोष्टीवर सतत विचार करत राहणे, ती गोष्ट सुटण्याऐवजी अधिक गुंतागुंतीची होणे, आणि त्यातून निर्माण होणारे ताणतणाव. अशा प्रकारच्या विचारांमध्ये भूतकाळातील चुका, भविष्याची चिंता किंवा कोणत्या गोष्टीवर आपल्याकडून काही चुकीचे होईल का याची सतत भीती असते. अति विचार करणाऱ्या व्यक्तींचे विचार चक्र सतत फिरत राहते आणि त्यांना त्यातून बाहेर पडणे कठीण जाते.
अति विचार आणि एकांताचा दुष्परिणाम
जेव्हा अति विचार करणारी व्यक्ती एकांतात राहते, तेव्हा ती व्यक्ती स्वतःच्या विचारांमध्ये अधिक अडकते. विचारांचा वेग अधिक वाढतो आणि त्या विचारांमुळे अस्वस्थता निर्माण होते. याचा परिणाम असा होतो की,
१. ताणतणाव वाढतो: एकांतामध्ये नकारात्मक विचार वाढून ताणतणावाची पातळी वाढते.
२. आत्मविश्वास कमी होतो: सतत स्वतःच्या चुका आठवून किंवा भविष्याची चिंता करत राहिल्यामुळे आत्मविश्वास कमी होतो.
३. निर्णय क्षमतेवर परिणाम: अति विचारांमुळे व्यक्तीला कोणताही निर्णय घेण्यात अडचण होते.
४. आरोग्यावर परिणाम: मानसिक ताणाचा थेट परिणाम शारीरिक आरोग्यावर होतो, जसे की डोकेदुखी, उच्च रक्तदाब, झोप न लागणे इत्यादी.
एकांताचा मोह का होतो?
अति विचार करणाऱ्या लोकांना एकांत सुरक्षित वाटतो. एकांतात राहून त्यांना वाटते की त्यांचे विचार ते शांततेने सोडवू शकतील. पण हे खरे नसते. एकांतात राहिल्यावर विचारांचे ओझे अधिकच वाढते. काही वेळा इतर लोकांना आपल्या समस्या सांगायला भीती वाटते, त्यामुळे एकांत हा सोयीचा वाटतो. पण त्यातून परिस्थिती अधिक बिकट होते.
एकांत टाळण्यासाठी काय करावे?
१. सोशल कनेक्शन मजबूत करा
आपल्या विचारांमध्ये अडकून न राहता मित्र, कुटुंब किंवा विश्वासू लोकांसोबत वेळ घालवा. संवाद केल्याने मन हलके होते, आणि अनेकदा आपल्याला आपल्या समस्येचे उत्तर सापडते.
२. समूहामध्ये सामील व्हा
एखाद्या छंदाच्या समूहात सहभागी व्हा. यामुळे मन सकारात्मक गोष्टींवर केंद्रित राहते. योगा, ध्यानधारणा किंवा वाचनाचे क्लब अशा गोष्टी मानसिक स्वास्थ्यासाठी उपयुक्त ठरतात.
३. स्वतःला व्यस्त ठेवा
विचारांपासून मन विचलित करण्यासाठी काहीतरी नवे शिका, जसे की नवीन कौशल्य, खेळ किंवा कलात्मक उपक्रम.
४. आपल्या भावना व्यक्त करा
आपल्या भावना एखाद्या डायरीमध्ये लिहा किंवा विश्वासू व्यक्तीशी शेअर करा. लिखाण किंवा बोलणं यामुळे विचारांना दिशा मिळते आणि त्यांचे ओझे कमी होते.
५. मनाला सकारात्मकतेकडे वळवा
दिवसाची सुरुवात सकारात्मक विचारांनी करा. जसे की, “आजचा दिवस चांगला जाईल,” किंवा “माझ्या समस्या मी सोडवू शकतो.” यामुळे एक सकारात्मक मानसिकता निर्माण होते.
६. स्वतःला क्षमा करा
भूतकाळातील चुका किंवा अपयशावर सतत विचार करणे थांबवा. स्वतःला क्षमा करा आणि पुढे जाण्यासाठी स्वतःला संधी द्या.
समाधानासाठी एकांताचा योग्य उपयोग
एकांत हा पूर्णतः टाळावा, असे नाही. पण एकांताचा उपयोग सकारात्मक पद्धतीने करणे गरजेचे आहे. एकांतात राहिल्यावर ध्यानधारणा करा, स्वतःसोबत संवाद साधा किंवा एखादी प्रेरणादायक गोष्ट वाचा. पण जर तुम्हाला जाणवत असेल की तुमचे विचार नकारात्मक दिशेने जात आहेत, तर लगेचच समाजामध्ये मिसळा.
मित्रपरिवाराचे महत्त्व
अति विचार करणाऱ्या व्यक्तींना कुटुंब आणि मित्रांचा आधार महत्त्वाचा वाटतो. त्यामुळे जर तुमच्याजवळ असा कोणी असेल जो अति विचार करतो, तर त्याला मदत करा. त्याच्याशी मनमोकळ्या गप्पा मारा, त्याचे ऐका, आणि त्याला सकारात्मकतेच्या दिशेने प्रेरित करा.
व्यावसायिक मदत घेण्याचे महत्त्व
अति विचार करणे जर गंभीर स्वरूपाचे असेल आणि ते कमी करण्यासाठी वरील उपाय यशस्वी होत नसतील, तर मानसोपचारतज्ज्ञाची मदत घ्या. कधीकधी व्यावसायिक सल्लामसलत हीच योग्य उपाययोजना ठरते.
अति विचार करणे आणि एकांत हा अत्यंत धोकादायक संगम आहे. त्यामुळे अति विचार करणाऱ्या व्यक्तींनी शक्यतो एकांत टाळावा. त्याऐवजी सकारात्मक लोकांमध्ये राहून संवाद साधावा, स्वतःला व्यस्त ठेवावे, आणि विचारांना योग्य दिशा द्यावी. मानसिक स्वास्थ्यासाठी संवाद आणि सकारात्मकता हे सर्वोत्तम उपाय आहेत. स्वतःवर प्रेम करा, स्वतःला समजून घ्या आणि तुमचे जीवन अधिक आनंदी बनवा.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.
निराशेने ग्रासलेल्या व्यक्तींसाठी अतिशय महत्त्वाचा हा विषय आपण मांडला आहे .