प्रेम ही माणसाला मिळालेली एक अनमोल भेट आहे. कोणतंही नातं टिकवण्यामध्ये प्रेमाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. प्रेमात आपुलकी, जवळीक, आदर, आणि विश्वास हे घटकही महत्त्वाचे ठरतात. मात्र, अनेकदा काही लोक आपल्या प्रेमाचा अतिरेक करतात, ज्यामुळे त्यांचं प्रेमच दुसऱ्याला ओझं वाटायला लागतं. हे प्रेमाचं ओझं टाळायचं असेल, तर प्रेमाचं संतुलन कसं ठेवावं, हे शिकणं गरजेचं आहे.
आपल्या भावना व्यक्त करणं हे प्रत्येकाचं हक्काचं असतं. प्रेम व्यक्त करायला काही नियम नाहीत, पण एखाद्यावर अति प्रेम करणं त्याचं स्वातंत्र्य हिरावून घेण्यासारखं असतं. आपलं प्रेम समोरच्याला बहरदार वाटलं पाहिजे; त्यातून आनंद, समाधान आणि आत्मविश्वास मिळायला हवा. म्हणूनच आपलं प्रेम हळुवार, समजूतदार, आणि समजून घेणारं असावं.
१. प्रेम आणि अतिरेक यातील सीमारेषा ओळखा
प्रेम व्यक्त करताना त्याची एक मर्यादा असते. त्या मर्यादेचं पालन केलं नाही तर ते प्रेम अतिरेक होतं. एखाद्यावरचा अधिकार दाखवण्यासाठी प्रेमाचा वापर करणं योग्य नाही. तुम्ही तुमच्या प्रिय व्यक्तीला सतत चोवीस तास एकाच गोष्टीसाठी त्रास देत असाल, तर तो अतिरेक ठरतो. प्रेमात थोडं अंतर असणं, थोडं वेळ देणं हे आवश्यक असतं. त्यामुळे दोघांमध्ये आपोआप एक ओढ निर्माण होते.
२. व्यक्तिमत्त्वाचा आदर ठेवा
समोरच्याचं स्वातंत्र्य, विचारसरणी, त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आदर करणं हे प्रेमाचं मूळ आहे. आपल्या प्रिय व्यक्तीला त्याच्या मनाप्रमाणे जगू द्या, त्याचे निर्णय घेऊ द्या. त्याला त्याचं स्वातंत्र्य गमावलं गेल्यासारखं वाटू नये. कोणतंही नातं जोपासताना त्यामध्ये आपापल्या व्यक्तिमत्त्वाचा आदर ठेवा. समोरच्याच्या अवकाशाची कदर करणं हे प्रेमाचं लक्षण असावं.
३. संवादातील समतोल साधा
प्रेमात संवाद ही अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट असते. संवादातून प्रेमाचा गोडवा वाढतो; मात्र, संवादात अतिरेक नको. सतत फोन करणे, सतत मेसेज करणे, हे समोरच्याला त्रासदायक वाटू शकतं. संवादाची वेळ ठरवून ठेवा. एकमेकांच्या भावना जाणून घ्या, पण एकमेकांना संवादात गुदमरवू नका. जर एखाद्या व्यक्तीला वेळ देणं कठीण जात असेल, तर त्याचा आदर करा आणि त्याला त्याची वेळ मिळू द्या.
४. प्रेमातील संयम आणि समजूतदारपणा
प्रेमात संयम असणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. कोणत्याही नात्यामध्ये संतुलन आणि संयम राखण्याची जबाबदारी दोघांवरही असते. संयमामुळे प्रेम बहरतं आणि त्यातला ओलावा टिकून राहतो. प्रेमाचं आकर्षण टिकवायचं असेल तर संयमाची शिदोरी भरलेली असावी लागते. प्रत्येकवेळी आपले विचार आणि भावना व्यक्त करण्याची गरज नसते; कधी कधी शांत राहून ऐकणंही महत्त्वाचं असतं.
५. आपलेपण आणि अधिकार यातला फरक ओळखा
प्रेमात आपलेपण असणं हे उत्तम असतं, पण अधिकार दाखवणं हे संबंधाला हानिकारक ठरू शकतं. “तू माझा आहेस/आहेस” किंवा “तुला हेच करायला पाहिजे,” असे हक्काचे विचार प्रकट करून प्रेमाचे ओझे होऊ शकते. कोणत्याही नात्याची एक सीमा असते, त्याचं एक स्वतंत्र अस्तित्व असतं. त्यावर अतिक्रमण करू नका. प्रेमात अधिकार नव्हे, तर आपलेपण टिकवण्याचा प्रयत्न करा.
६. प्रेमात काळजी पण आक्रमकता नको
प्रेमात काळजी असावी, पण ती आक्रमक नको. कोणत्याही नात्यामध्ये काळजी घेणं हे नैसर्गिक आहे; परंतु एखाद्यावर सतत लक्ष ठेवणं, त्याच्या प्रत्येक गोष्टीचा तपास घेणं हे मात्र आक्रमकतेमध्ये येतं. एकमेकांवर विश्वास ठेवा. त्याचं जीवन त्याला आणि तिला आनंदानं जगू द्या.
७. स्वतःलाही वेळ द्या
प्रेमात स्वतःचं अस्तित्व विसरणं चुकीचं आहे. नात्याच्या ओझ्याखाली स्वतःला हरवू नका. स्वतःला वेळ द्या, स्वतःचे छंद जोपासा, स्वतःच्या स्वप्नांसाठी धडपडा. जेव्हा तुम्ही स्वतःला विसरत नाही, तेव्हा तुमचं प्रेम अधिक समजूतदार, अधिक परिपूर्ण होतं. त्यामुळे स्वतःला विकसित करणं हे तुमच्या नात्याला अधिक समृद्ध करतं.
८. समोरच्याला नातं जोपासण्यासाठी वेळ द्या
प्रत्येक व्यक्तीची भावना समजून घेण्यासाठी वेळ देणं आवश्यक असतं. तुम्हाला तुमच्या जोडीदारानं तुमच्यावर पूर्ण प्रेम करावं, असं वाटत असेल, तर त्यालाही वेळ द्या. प्रेमाला फुलायला आणि त्यातून आनंद मिळायला वेळ लागत असतो. तो वेळ दिल्यास तुम्हाला तुमचं प्रेम अजून अधिक बहरतं आणि सौंदर्यवान वाटेल.
९. नकाराला स्वीकारा
कधी कधी समोरचा तुमचं प्रेम स्वीकारण्यास तयार नसतो. अशावेळी त्याच्या नकाराला समजून घेणं गरजेचं आहे. त्याच्या नकारामध्ये तुमच्यावरचा आदर हरवत नाही, फक्त त्याच्या मनात त्याचं एक वेगळं विचार असू शकतो. प्रेमात समजूतदारपणा असावा, जिथे नकारही मान्य करण्याची क्षमता असावी.
१०. प्रेम व्यक्त करण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धती
प्रेम हे शब्दांमधूनच व्यक्त होतं असं नाही. अनेकदा कृतींमधून ते अधिक चांगलं व्यक्त होतं. आपण समोरच्याची काळजी घेतो, त्याला आनंद देतो, त्याच्या सोबत असतो, हेही प्रेमाचं सुंदर रूप असतं. म्हणूनच प्रेमात कृती अधिक बोलतात, आणि यातूनच नातं अधिक दृढ होतं.
प्रेमाच्या या सर्व मुद्द्यांना मनाशी पक्कं ठेवल्यास तुमचं प्रेम बहरणारं राहील. नात्याला एक सुंदर अनुभव देणं हे प्रेमाचं सार असतं. अतिरेक न करता आपल्या प्रेमाला एक हळुवारता, आदर, आणि आपल्या प्रिय व्यक्तीच्या मनाचा विचार करण्याची कला आपल्याला जोपासता येते. याच संतुलनातून तुमचं नातं अधिक दृढ, अधिक आनंददायक आणि सुंदर होईल.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.