रतन टाटा हे नाव म्हणजे एक आदर्श नेतृत्व, निस्वार्थ समाजसेवा आणि कष्टाळू वृत्तीचं प्रतीक. त्यांची जीवनगाथा ही केवळ उद्योग आणि संपत्तीच्या वाढीचीच नाही, तर ती माणुसकीच्या मूल्यांची आणि आपल्यासारख्या सर्वसामान्य लोकांवर प्रेरणा देणारी आहे. रतन टाटा यांचा जीवनप्रवास विविध शिखरं गाठताना त्यांच्या सुसंस्कारांमुळे समाजाच्या हितासाठी समर्पित राहिला. त्यांचे अनेक निर्णय हे नफा कमावण्याच्या पलिकडे जाऊन माणसांच्या हितासाठी होते. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातून आपण काय शिकू शकतो, याचा विचार या लेखातून करूया.
१. साधेपणा आणि माणुसकी
रतन टाटा यांची पहिली शिकवण म्हणजे साधेपणा आणि माणुसकी. आपल्या जीवनातील यशस्वी लोकांचे जीवन पाहिल्यावर त्यांच्या साधेपणाने लोकांवर कसा प्रभाव पडतो हे जाणवते. रतन टाटा यांनी त्यांच्या संपत्तीच्या बाबतीत कधीही उधळपट्टी केली नाही, त्यांच्या जीवनशैलीत साधेपणा दिसून येतो. त्यांनी आपल्या संपत्तीचा उपयोग नेहमीच समाजाच्या कल्याणासाठी केला.
त्यांच्या साधेपणातून आपण हे शिकू शकतो की, माणूस कितीही मोठा झाला तरी त्याची सखोल माणुसकी आणि साधेपणा त्याला यशस्वी बनवतात. बाह्य प्रतिष्ठा आणि भपकेदार जीवनशैलीपेक्षा माणसाचे अंतःकरण अधिक मोलाचे असते.
२. निर्णय घेण्याची क्षमताः धैर्य आणि धोरण
रतन टाटा यांचे आणखी एक महत्वपूर्ण गुण म्हणजे धैर्य आणि निर्णय घेण्याची उत्तम क्षमता. टाटा ग्रुपचे अध्यक्षपद स्वीकारल्यानंतर त्यांनी अनेक मोठे निर्णय घेतले. काही निर्णय त्यांच्या कंपनीच्या प्रगतीसाठी होते, तर काही समाजाच्या हितासाठी होते. त्यांची ‘नॅनो कार’ योजना हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहे. या योजनेमागील उद्दिष्ट होतं की मध्यमवर्गीय कुटुंबांना किफायतशीर कार उपलब्ध करून देणं.
आर्थिक दृष्टिकोनातून ही योजना खूप यशस्वी ठरली नाही, परंतु रतन टाटा यांच्या धोरणात्मक दृष्टिकोनातून आपल्याला धैर्य आणि दूरदृष्टी शिकायला मिळते. प्रत्येक निर्णय हा फक्त नफा लक्षात घेऊन न घेता समाजाच्या हिताचा विचार करून घ्यावा, हे त्यांच्या नेतृत्वाने दाखवून दिलं आहे.
३. व्यवसायातील प्रामाणिकता आणि सत्यनिष्ठा
रतन टाटा यांचा व्यवसायातील एक प्रमुख तत्व म्हणजे सत्यनिष्ठा आणि प्रामाणिकता. त्यांनी त्यांच्या करिअरमध्ये कधीही चुकीच्या मार्गाचा अवलंब केला नाही. त्यांनी त्यांच्या व्यवसायात सर्व वेळेचे नैतिक मूल्य जपले. टाटा ग्रुपची प्रतिष्ठा ही केवळ त्याच्या आर्थिक यशामुळे नाही, तर त्याच्या सत्यनिष्ठेच्या आचरणामुळे उंचावली गेली आहे.
या तत्वांतून आपल्याला हे शिकायला मिळते की, व्यवसाय किंवा करिअर करताना नीतिमूल्यांचे पालन करणे अत्यंत गरजेचे आहे. आपल्या यशस्वी होण्याचा मार्ग प्रामाणिकपणातूनच जातो, आणि हेच खरं यश असतं.
४. सामाजिक जबाबदारीची जाणीव
रतन टाटा यांचा सामाजिक जबाबदारीबद्दलचा दृष्टिकोन खूप प्रेरणादायक आहे. त्यांनी फक्त उद्योग उभारले नाहीत, तर समाजसेवेचा वारसा जपला. टाटा ट्रस्ट, जे शिक्षण, आरोग्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात योगदान देत आहेत, यामागे रतन टाटा यांची दृष्टी होती.
व्यवसाय करणे म्हणजे फक्त नफा कमावणे नसते, तर समाजाच्या हितासाठी काम करणे ही खरी जबाबदारी आहे, हे त्यांनी दाखवून दिलं. त्यांच्या या गुणातून आपण समाजाच्या उन्नतीसाठी कसे योगदान देऊ शकतो याचा विचार करावा.
५. मानसिक दृढता आणि अपयशातही खंबीर राहणे
रतन टाटा यांनी आपल्या आयुष्यात अनेक आव्हानांना सामोरे जाताना अपयशही अनुभवले. परंतु त्यांनी कधीच हार मानली नाही. नॅनो कारच्या प्रकल्पात त्यांना अपयश मिळालं, तरीही त्यांनी ते सकारात्मक दृष्टिकोनातून स्वीकारलं. त्यांच्या या वृत्तीमुळे आपण शिकू शकतो की अपयश हे यशाचा एक भाग आहे, आणि अपयशातूनच खरे धडे मिळतात.
रतन टाटा यांच्या अपयशानंतरही खंबीर राहण्याच्या वृत्तीमुळे, आपण आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या संकटांना सकारात्मक दृष्टिकोनातून कसं पाहू शकतो, हे शिकायला हवं.
६. विनम्रता आणि लोकांच्या भावनांचा आदर
रतन टाटा यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील आणखी एक महत्वपूर्ण गुण म्हणजे त्यांची विनम्रता. इतके यश आणि संपत्ती मिळवूनही त्यांनी कधीही आपला अहंकार दर्शवला नाही. जेव्हा २००८ मध्ये मुंबईत ताज हॉटेलवर हल्ला झाला, तेव्हा त्यांनी स्वत: ताज हॉटेलला भेट दिली आणि तिथल्या कर्मचाऱ्यांचे, त्यांच्या कुटुंबियांचे सांत्वन केले.
या घटनांमधून आपल्याला विनम्रतेचे महत्व कळते. आपण कितीही मोठे असलो तरी माणसांचे दुःख समजून घेणे, त्यांना आधार देणे हे खरे माणूसपण आहे.
७. भविष्याचा विचार आणि नवीन कल्पनांची उभारणी
रतन टाटा यांची भविष्याबद्दलची दृष्टिकोनता आणि नवीन कल्पनांची उभारणी हे उद्योगक्षेत्रात त्यांच्या यशाचं रहस्य आहे. त्यांनी नव्या तंत्रज्ञानाचं आणि उद्योजकतेचं नेहमीच स्वागत केलं. त्यांचा नेहमीच असा विश्वास होता की, कोणत्याही परिस्थितीत नवे मार्ग शोधायला हवेत. त्यांनी अनेक नवीन प्रकल्प सुरु केले, ज्यामुळे टाटा ग्रुप आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एक महत्त्वपूर्ण कंपनी बनली.
या गुणातून आपण हे शिकू शकतो की, जीवनात यशस्वी होण्यासाठी नेहमीच पुढे पाहणे गरजेचे असते. बदलत्या काळानुसार आपल्याला नवी शिकवण घेऊन पुढे जाणे आवश्यक आहे.
८. संयम आणि ध्येयाची स्पष्टता
रतन टाटा यांचं आयुष्य हे संयमाने आणि ध्येयाच्या स्पष्टतेने परिपूर्ण आहे. त्यांनी त्यांच्या जीवनात कोणत्याही निर्णयात घाई केली नाही, आणि त्यांच्या ध्येयांबद्दल नेहमीच स्पष्ट होते. त्यांनी उद्योगातील अनेक कठीण परिस्थितींना सामोरे जाताना संयमाचं पालन केलं.
या शिकवणीमुळे आपल्याला ध्येय साध्य करण्यासाठी संयमाचं महत्व कळतं. कोणत्याही कठीण प्रसंगी घाईने निर्णय घेण्याऐवजी संयम बाळगणं आवश्यक असतं.
रतन टाटा यांचे जीवन म्हणजे एक खुलं पुस्तक आहे ज्यातून नेतृत्व, निस्वार्थ सेवा, धैर्य, आणि माणुसकी या गुणांची शिकवण मिळते. त्यांचे जीवन म्हणजेच एक प्रेरणादायी धडा आहे जो प्रत्येकाने आपल्या जीवनात आचरणात आणावा. त्यांच्या साधेपणात आणि व्यवसायिक नैतिकतेतून आपण सर्वांनी शिकण्याचा प्रयत्न करायला हवा. त्यांच्या अपयशातून कसं उभं राहावं, समाजाच्या हिताचा विचार कसा करावा आणि विनम्रता कशी ठेवावी हे आपण शिकू शकतो.
रतन टाटा यांची शिकवण ही फक्त उद्योगातील लोकांसाठीच नाही, तर ती प्रत्येकासाठी आहे. त्यांनी आपल्या कर्तृत्वातून हे दाखवून दिलं की, यश हे माणुसकीच्या आधारे मोजलं पाहिजे, संपत्तीच्या आधारे नाही.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.
हा लेख वाचून खुप सकारात्मक प्रेरणा मिळाली व मला वाटत माननीय कै. रतन टाटा यांना सुद्धा भारतरत्न पुरस्कारणे गौरविले पाहिजे.