आपल्या आयुष्यात अनेक वेळा अशा परिस्थितींचा सामना करावा लागतो ज्या आपल्याला नियंत्रित करता येत नाहीत. अशा वेळेला मनात निराशा, अस्वस्थता आणि असुरक्षितता येते. आपण अनेकदा भविष्यातील अनिश्चितता, मागील अपयश, किंवा आपल्या हाताबाहेर असलेल्या गोष्टींवर विचार करत बसतो. या सगळ्याचा परिणाम आपल्या मानसिक आरोग्यावर होतो, आणि आपले मानसिक शांती भंग होते. अशा गोष्टींना आपल्या मनातून मोकळं करण्याची गरज असते.
आपण ज्या गोष्टींवर नियंत्रण ठेवू शकत नाही, त्यांच्याबद्दल विचार करून आपला वेळ, ऊर्जा आणि मनःशांती वाया घालवणे योग्य नाही. या लेखात आपण हेच पाहणार आहोत की, कशा प्रकारे आपण आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींना मनातून मोकळं करून शांत, सुखी, आणि मानसिक दृष्ट्या स्थिर राहू शकतो.
१. गोष्टी स्वीकारा, नियंत्रित करण्याचा प्रयत्न करू नका
जी गोष्ट आपल्या हातात नाही, तिचा स्वीकार करण्याची ताकद हवी. परिस्थितीचा स्वीकार केला की आपल्या मनात होणारी अस्वस्थता थांबते. मनाची शांतता टिकवण्यासाठी गोष्टींना स्वीकारणे हे पहिले पाऊल आहे. उदाहरणार्थ, हवामान, इतर लोकांची मते किंवा आपल्या भविष्यातील सर्व गोष्टींवर आपल्याला नियंत्रण नाही. आपण त्यावर काही करू शकत नाही, म्हणून ते स्वीकारणे अधिक योग्य आहे. असे केल्याने आपण अशा गोष्टींवर असणाऱ्या नकारात्मक विचारांपासून मुक्त होऊ शकतो.
२. आपल्या प्रतिक्रियांचे निरीक्षण करा
आपल्या भावना आणि प्रतिक्रियांचे निरीक्षण करणे गरजेचे आहे. कोणत्याही परिस्थितीवर आपली प्रतिक्रिया काय असते हे ओळखणे आवश्यक आहे. काही वेळा बाह्य परिस्थिती बदलता येत नाही, पण आपली प्रतिक्रिया मात्र आपण बदलू शकतो. आपण जर आपल्या भावनांचे निरीक्षण करून त्यावर काम करतो, तर आपण मनातून अनेक नकारात्मक विचारांना मोकळं करू शकतो. उदाहरणार्थ, आपण ज्या गोष्टींवर चिंता करत असतो, त्या खरोखरच महत्वाच्या आहेत का? हे लक्षात घेतल्यावर आपला दृष्टिकोन बदलतो.
३. नियंत्रित करू शकणाऱ्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करा
आयुष्यात आपण अनेक गोष्टी नियंत्रित करू शकतो. उदाहरणार्थ, आपली कार्यक्षमता, आपल्या भावना, आपली विचारसरणी आणि आपल्या कृती. या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित केल्याने आपल्याला एक प्रकारे आत्मविश्वास वाढतो. आपण ज्या गोष्टींना बदलू शकतो, त्या गोष्टींवर लक्ष दिले पाहिजे. असे केल्याने आपण आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींवरून लक्ष काढून नियंत्रित करू शकणाऱ्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करू शकतो, ज्यामुळे आपल्याला शांतता लाभते.
४. मनःशांतीसाठी ध्यान करा
ध्यान हा मानसिक शांततेसाठी उत्तम मार्ग आहे. ध्यानाने आपल्याला आपले विचार नियंत्रित करता येतात आणि आपले मन शांत ठेवता येते. नियमित ध्यान केल्यास आपले मन शुद्ध होते आणि नको त्या गोष्टी मनातून दूर जातात. ध्यानाने आपल्याला गोष्टींना मोकळं करण्याची ताकद मिळते, ज्यामुळे आपली मनःशांती वाढते आणि आपण अधिक सकारात्मक बनतो.
५. योग आणि शारीरिक व्यायाम
योग आणि शारीरिक व्यायाम हे देखील मानसिक शांती टिकवण्यासाठी उपयुक्त आहेत. योगाने आपल्या शरीरात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते आणि मानसिक तणाव दूर होतो. शारीरिक व्यायामाने आपल्याला ऊर्जा मिळते आणि मानसिक दृष्ट्या स्थिर राहायला मदत होते. नियमित व्यायाम केल्याने आपली मानसिक ऊर्जा वाढते, ज्यामुळे आपल्याला आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींवरून मन हटवता येते.
६. नकारात्मक विचारांना परावृत्त करा
आपल्या मनात नकारात्मक विचार आल्यास, त्यांना थांबवणे आवश्यक आहे. त्याऐवजी, सकारात्मक विचारांना प्रोत्साहन द्या. नकारात्मक विचार आपल्या मनःशांतीला हानी पोहोचवतात. म्हणून, अशा विचारांना परावृत्त करणे आणि त्यांच्यावर कार्य करणे गरजेचे आहे. आपण सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून विचार करतो तेव्हा आपल्या मनात उत्साह आणि आशा निर्माण होते.
७. आपल्या भावनांना व्यक्त करा
आपल्या भावना व्यक्त करणे महत्त्वाचे आहे. आपल्या भावना व्यक्त केल्याने मन मोकळं होतं आणि आपल्या ताणाचा भार कमी होतो. कधी कधी आपल्याला आपली समस्या इतरांसमोर मांडायला अवघड वाटतं, पण भावना व्यक्त केल्याने आपले मन हलके होते. आपण आपल्या भावना मित्र, कुटुंबीय किंवा सल्लागारांशी मोकळेपणाने शेअर करू शकतो, ज्यामुळे आपल्या मनावरचा भार कमी होतो.
८. वर्तमानात जगायला शिका
भूतकाळातील गोष्टींच्या विचारात किंवा भविष्यातील चिंता करण्यात आपण वर्तमानकाळ गमावतो. वर्तमानात जगण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. ज्या गोष्टी आपल्या हातात आहेत त्या आपल्याला आनंद देऊ शकतात. आपल्या वर्तमानात जगा, कारण जेव्हा आपण वर्तमानात जगतो, तेव्हा आपण आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींवरून लक्ष काढून वास्तवाचा स्वीकार करतो.
९. विश्वास ठेवा
आपण ज्या गोष्टींवर नियंत्रण ठेवू शकत नाही त्या देवावर सोपवणे हा एक मार्ग आहे. कधी कधी आपल्याला आयुष्यात विश्वास ठेवावा लागतो की जे घडतंय ते आपल्या भल्यासाठी आहे. ज्या गोष्टी आपल्याला नियंत्रित करता येत नाहीत, त्यांना मनातून मोकळं करून, त्या गोष्टी योग्य वेळी कशा उलगडतील हे पाहणे योग्य आहे. विश्वास ठेवल्याने आपली मनःशांती वाढते आणि नकारात्मक विचारांना दूर ठेवता येते.
१०. ताण आणि चिंता यांना ओळखा
आपल्या मनावर येणाऱ्या ताण आणि चिंतेला ओळखणे हे आवश्यक आहे. काही वेळा आपण आपल्यालाच न सांगता अनावश्यक ताण घेत असतो. जेव्हा आपण आपल्यावर होणाऱ्या ताणाची जाणीव करतो, तेव्हा त्यावर उपाय शोधणे सोपे होते. ताण ओळखल्यावर, त्यावर उपाय करून त्याला सोडवणे आवश्यक आहे.
११. आपले ध्येय निश्चित करा
आपल्या आयुष्यातील ध्येय निश्चित करणे हे देखील मानसिक शांती मिळवण्यास मदत करते. आपले ध्येय निश्चित केल्याने आपण नियंत्रित करू शकणाऱ्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करतो. ध्येयाच्या दिशेने काम केल्याने आपल्याला आपल्या आयुष्यातील गोष्टींची स्पष्टता येते आणि आपण आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींना मनातून मोकळं करू शकतो.
आयुष्यात अशा अनेक गोष्टी असतात ज्या आपल्याला नियंत्रित करता येत नाहीत. या गोष्टींवर विचार करून आपली ऊर्जा आणि वेळ वाया घालवणे योग्य नाही. आपल्या हातात नसलेल्या गोष्टींना मनातून मोकळं करून, नियंत्रित करू शकणाऱ्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करणे, स्वीकार करणे, आणि वर्तमानात जगणे हेच आपल्याला मानसिक शांती आणि स्थैर्य देऊ शकते. मनःशांती प्राप्त करण्यासाठी, आपल्या जीवनातील गोष्टींना समजून घेऊन त्यांचा स्वीकार करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.
धन्यवाद!
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.