हृदयविकाराचा झटका येणार आहे हे कसे ओळखावे आणि त्यावरील उपाय.

हृदयविकार हा आजार जागतिक स्तरावर मृत्यूचे प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. हृदयविकाराचा झटका येणे हा गंभीर आणि कधी कधी प्राणघातक असू शकतो, मात्र योग्य वेळी उपचार घेतल्यास तो टाळता येऊ शकतो. हृदयविकाराच्या झटक्याचे लक्षणे ओळखणे आणि वेळीच उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या लेखात आपण हृदयविकाराचा झटका येण्यापूर्वीची लक्षणे, त्यावरील उपाय आणि या आजारावर कशी काळजी घ्यावी याविषयी माहिती घेणार आहोत.

हृदयविकाराचा झटका येण्यापूर्वीची लक्षणे

हृदयविकाराचा झटका येणार असल्याची काही प्रमुख लक्षणे आहेत ज्यांचा आपल्याला विचार करणे आवश्यक आहे. प्रत्येक व्यक्तीमध्ये ही लक्षणे भिन्न असू शकतात, पण काही सामान्य लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. छातीतील वेदना:

छातीतील असह्य वेदना हे हृदयविकाराचा झटका येण्याचे सर्वात सामान्य लक्षण आहे. ही वेदना अचानक सुरू होऊ शकते आणि ती छातीच्या मध्यभागी जडपणाची किंवा दबावाची भावना निर्माण करते. काही वेळा ही वेदना हात, पाठीचा वरचा भाग, मानेत, जबड्यात किंवा पोटात पसरू शकते. या वेदनेला ‘अँजायना’ असेही म्हणतात. जर वेदना १५ मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ टिकली तर ती हृदयविकाराचा झटका असू शकते.

२. दम लागणे:

हृदयविकाराचा झटका येण्याच्या काही वेळ आधी किंवा त्याच वेळी दम लागण्याची समस्या जाणवू शकते. हे लक्षण हृदयाच्या रक्तपुरवठ्यामध्ये अडथळा येत असल्यामुळे होते. अचानक दम लागणे किंवा श्वासोच्छवासामध्ये अडचण वाटणे हे लक्षात घेण्याजोगे लक्षण आहे.

३. थकवा आणि अशक्तपणा:

अचानक येणारा थकवा, विशेषत: कोणतेही कष्ट न करता येणारा, हे देखील हृदयविकाराचा लक्षण असू शकते. काही लोकांना काम करत असताना अचानक कमकुवतपणा वाटतो, जेव्हा हृदयाला पुरेशी ऑक्सिजन आणि रक्त मिळत नाही.

४. घाम येणे:

अकारण घाम येणे, विशेषत: थंड किंवा चिकट घाम येणे, हे हृदयविकाराचा झटका येण्याचे आणखी एक लक्षण आहे. हे लक्षण घामाच्या ग्रंथींच्या असामान्य प्रतिक्रियेमुळे होते.

५. मळमळ आणि उलट्या:

काही लोकांना हृदयविकाराचा झटका येण्याच्या आधी मळमळ आणि उलट्यांचा त्रास होऊ शकतो. हे लक्षण पचनशक्तीवरील ताणामुळे दिसू शकते, कारण हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांवर अडथळा आल्यास पचनात अडचण निर्माण होऊ शकते.

६. चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा:

हृदयविकाराचा झटका येताना रक्तदाब घटतो, ज्यामुळे चक्कर येणे, गोंधळलेपणा, किंवा बेहोशीसारखी अवस्था निर्माण होऊ शकते. जर कोणाला अचानक चक्कर येऊन तोल जात असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

हृदयविकाराचा झटका आल्यावर करायचे उपाय

जर कुणाला हृदयविकाराचा झटका येत असेल तर त्वरित योग्य कृती करणे गरजेचे आहे. खालील उपाय योजल्यास या परिस्थितीत मदत होऊ शकते:

१. त्वरित वैद्यकीय मदत मागवा:

जर हृदयविकाराचा झटका येत असल्याचा संशय असेल तर त्वरित रुग्णवाहिका बोलवा किंवा जवळच्या रुग्णालयात पोहोचा. वेळेत उपचार मिळाल्यास प्राण वाचण्याची शक्यता खूप जास्त असते.

२. आसन बदला आणि शांत राहा:

अशा स्थितीत प्रभावित व्यक्तीला एकाच जागी बसवून शांत ठेवणे आवश्यक आहे. अशांतपणा वाढवू नये, कारण मानसिक ताणामुळे हृदयावर अधिक दबाव येऊ शकतो.

३. गोळ्यांचा वापर:

जर व्यक्तीला आधीपासून हृदयविकाराचा त्रास असेल आणि डॉक्टरांनी अ‍ॅस्पिरीन किंवा नायट्रेट गोळ्या घेण्याचा सल्ला दिला असेल, तर त्वरित त्या गोळ्या घ्याव्यात. अ‍ॅस्पिरीन रक्त गोठण्याची प्रक्रिया कमी करते, ज्यामुळे रक्तप्रवाह सुरळीत होतो.

४. श्वासोच्छ्वास तपासा:

जर व्यक्तीला श्वास घेण्यास अडचण येत असेल किंवा ती बेशुद्ध होत असेल, तर तातडीने सीपीआर (कार्डिओपल्मोनरी रिससिटेशन) द्या. सीपीआर हृदयाच्या रक्तप्रवाहाला चालना देण्याचे काम करते आणि जीव वाचवण्याची शक्यता वाढवते.

५. इमर्जन्सी मेडीकल किट तयार ठेवा:

जे लोकांना हृदयविकाराचा त्रास आहे त्यांनी नेहमी आपल्याकडे इमर्जन्सी किट ठेवावे ज्यात आवश्यक औषधे आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांचा समावेश असावा.

हृदयविकाराचा झटका टाळण्यासाठी उपाय

हृदयविकारावर नियंत्रण मिळवणे आणि त्याचा धोका कमी करणे हे आपल्याच हातात आहे. खालील उपाय आपल्याला हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यात मदत करू शकतात:

१. आरोग्यदायी आहार:

हृदयविकार टाळण्यासाठी संतुलित आणि पौष्टिक आहार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ताज्या फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्ये, कमी फॅट असलेले दुग्धजन्य पदार्थ आणि ओमेगा-३ असलेल्या खाद्यपदार्थांचा समावेश आहारात करावा. चरबीयुक्त, तळलेले, आणि साखरयुक्त पदार्थ टाळावेत.

२. नियमित व्यायाम:

नियमित व्यायामामुळे हृदयाची कार्यक्षमता सुधारते आणि रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुदृढ होते. दररोज किमान ३० मिनिटे व्यायाम करणे, जसे की चालणे, पोहणे, किंवा सायकलिंग, हे हृदयविकाराचा धोका कमी करते.

३. धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा:

धूम्रपान आणि अतिप्रमाणात मद्यपान हे हृदयविकाराचे मोठे कारण आहे. धूम्रपानामुळे रक्तवाहिन्या अरुंद होतात आणि हृदयावर ताण येतो. त्यामुळे धूम्रपान आणि मद्यपान टाळावे किंवा कमी करावे.

४. ताणतणाव कमी करा:

ताणतणावामुळे हृदयावर अनावश्यक ताण येतो. ध्यान, योग, श्वासोच्छ्वासाचे व्यायाम, आणि पुरेशी झोप हे ताणतणाव कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.

५. नियमित तपासणी:

हृदयाचे आरोग्य चांगले राहण्यासाठी नियमित वैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे. रक्तदाब, रक्तातील साखर, आणि कोलेस्टेरॉल पातळीवर नियमितपणे लक्ष ठेवावे.

६. वजन नियंत्रणात ठेवा:

अतिरिक्त वजनामुळे हृदयावर ताण येतो. त्यामुळे वजन नियंत्रित ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामाच्या साहाय्याने वजन नियंत्रणात ठेवता येते.

हृदयविकाराचा झटका हा गंभीर आजार असून त्याची लक्षणे ओळखणे आणि वेळीच उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. छातीत वेदना, दम लागणे, थकवा आणि चक्कर येणे ही लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत. त्वरित वैद्यकीय मदत घेऊन योग्य उपचार घेतल्यास प्राण वाचवणे शक्य होते. तसेच, आरोग्यदायी जीवनशैली अंगिकारल्यास हृदयविकाराचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, ताणतणावाचे व्यवस्थापन आणि नियमित वैद्यकीय तपासणी ही हृदयाचे आरोग्य जपण्याची गुरुकिल्ली आहे. आपल्या आरोग्याची काळजी घेतल्यास आपण या गंभीर आजारापासून स्वत:ला वाचवू शकतो.

धन्यवाद!

---