आधुनिक जीवनाच्या वेगवान गतीत चिंता ही एक सर्वसामान्य भावना बनली आहे. प्रत्येक व्यक्तीला कधी ना कधी चिंता होतेच. परंतु, अति चिंता ही मात्र आपल्या मानसिक आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते.
चिंता म्हणजे काय?
चिंता ही एक नैसर्गिक मानवी भावना आहे जी आपल्याला कोणत्याही धोक्याची, संकटाची किंवा अवघड परिस्थितीची कल्पना करते. या भावनेमुळे आपल्याला त्या परिस्थितीतून सुटण्यासाठी किंवा त्यावर उपाय शोधण्यासाठी प्रेरणा मिळते. परंतु, जेव्हा ही भावना अवास्तव किंवा अनावश्यक पातळीवर पोहोचते, तेव्हा ती अति चिंता बनते.
अति चिंता कशी ओळखावी?
अति चिंता ही आपल्याला अनेक प्रकारे प्रभावित करू शकते:
१. शारीरिक लक्षणे: डोकेदुखी, अशक्तपणा, हृदयाचे ठोके वाढणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे.
२. मानसिक लक्षणे: सततची भीती, तणाव, राग, नकारात्मक विचारांची भरती.
३. वर्तणूक लक्षणे: निद्रानाश, अशांतता, कामाच्या क्षमतेत घट, समाजात मिसळण्यात अडचण.
अति चिंता का होते?
अति चिंता होण्याची अनेक कारणे असू शकतात:
१. आर्थिक समस्या: पैशांच्या ताणामुळे.
२. नोकरीची चिंता: कामाच्या अस्थिरतेमुळे किंवा अपयशाच्या भीतीमुळे.
३. कुटुंबीय समस्या: वैयक्तिक किंवा कौटुंबिक समस्यांमुळे.
४. आवड आणि छंद: आपल्या आवडीच्या गोष्टींमध्ये कमी वेळ मिळाल्यामुळे.
अति चिंतेचे परिणाम
अति चिंता आपल्यावर ताण आणून आपल्या आरोग्याला हानी पोहोचवू शकते.
१. आनंदी मनाला हानी: सततच्या चिंतेमुळे आपल्या मनात आनंद कमी होतो आणि आपण उदास राहतो.
२. शारीरिक आरोग्याचे नुकसान: अति चिंतेमुळे उच्च रक्तदाब, हृदयविकार, मधुमेह असे शारीरिक आजार होऊ शकतात.
३. सामाजिक नात्यांमध्ये अडचणी: अति चिंतेमुळे आपली सामाजिक नाती कमकुवत होऊ शकतात.
४. कामाच्या क्षमता कमी होणे: अति चिंतेमुळे आपल्याला कामावर लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येते आणि कामाची गुणवत्ता घटते.
अति चिंतेचा सामना कसा करावा?
अति चिंतेवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी खालील उपाय उपयोगी ठरू शकतात:
१. योग आणि ध्यान: रोजच्या योग आणि ध्यानाच्या सत्रांनी मन शांत होते आणि तणाव कमी होतो.
२. नियमित व्यायाम: शारीरिक व्यायामामुळे मेंदूत सेरोटोनिन आणि एंडॉर्फिन हॉर्मोनचे उत्पादन वाढते, ज्यामुळे चिंता कमी होते.
३. चांगली आहार योजना: संतुलित आहार घेतल्याने शरीराला आवश्यक पोषण मिळते आणि मानसिक ताण कमी होतो.
४. समस्यांचे व्यवस्थापन: आपली समस्या समजून घेऊन त्यांचा उपाय शोधण्यासाठी नियोजन करणे आवश्यक आहे.
५. समर्थन घेणे: मित्र, कुटुंबीय, किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञांच्या मदतीने चिंता दूर करण्याचा प्रयत्न करावा.
अति चिंता आपल्या आनंदी मनाला खाऊन टाकते हे सत्य आहे. म्हणून, आपल्याला आपल्या चिंतेचे व्यवस्थापन करण्यासाठी योग्य उपाय शोधणे आवश्यक आहे. योग, ध्यान, व्यायाम, संतुलित आहार, आणि सकारात्मक विचारांच्या मदतीने आपण आपल्या चिंतेवर नियंत्रण मिळवू शकतो. त्यामुळे आपल्या जीवनात आनंद आणि समाधान टिकवण्यासाठी अति चिंतेपासून दूर राहणे महत्त्वाचे आहे.
गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.