जोडीदाराचे विवाहबाह्य संबंध असल्याचे समजल्यानंतर आयुष्यातील सर्वांत कठीण भावनिक प्रसंगांपैकी एकाला सामोरे जावे लागू शकते. ज्या व्यक्तीवर आपण विश्वास ठेवला, जिच्यासोबत भविष्याची स्वप्ने पाहिली, त्याच व्यक्तीने आपल्यापासून एखादी महत्त्वाची गोष्ट लपवली आहे, ही जाणीव मनाला आतून हादरवून टाकू शकते. अशा वेळी राग, दुःख, अपमान, भीती, असुरक्षितता आणि गोंधळ अशा अनेक भावना एकाच वेळी मनात निर्माण होतात. काही लोकांना प्रचंड रडू येते, काहींना झोप लागत नाही, तर काही जण वारंवार जोडीदाराला प्रश्न विचारतात. काही व्यक्ती मात्र बाहेरून शांत दिसतात, पण त्यांच्या मनात विचारांचे वादळ सुरू असते.
या परिस्थितीत सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जोडीदाराचे अफेअर समजल्यानंतर लगेचच आयुष्याचा मोठा निर्णय घेण्याची घाई करू नका. याचा अर्थ विश्वासघात सहन करत राहा असा नाही. तर स्वतःला मानसिकदृष्ट्या सावरण्यासाठी, परिस्थिती समजून घेण्यासाठी आणि स्वतःच्या हिताचा निर्णय घेण्यासाठी थोडा वेळ द्या. मानसशास्त्रीय संशोधनातून असे दिसते की जवळच्या नात्यातील विश्वासघातामुळे तीव्र भावनिक ताण निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे अशा प्रसंगात केवळ जोडीदाराच्या वर्तनाचा विचार न करता स्वतःच्या मानसिक आरोग्याची, सुरक्षिततेची आणि भविष्यातील गरजांची काळजी घेणेही तितकेच आवश्यक आहे.
१. सर्वप्रथम स्वतःच्या भावनांना समजून घ्या
अफेअर समजल्यानंतर मनात निर्माण होणाऱ्या भावनांना चुकीचे समजू नका. तुम्हाला राग येत असेल, दुःख होत असेल, जोडीदाराबद्दल तिरस्कार वाटत असेल किंवा तरीही त्याच्याबद्दल प्रेम वाटत असेल, तर या भावना एकाच वेळी असू शकतात. कारण प्रेम आणि विश्वास या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. जोडीदाराने विश्वास तोडला म्हणून त्याच्याबद्दलच्या भावना लगेच संपतीलच असे नाही. अमेरिकन सायकोलॉजिकल असोसिएशनच्या माहितीनुसार, विवाहबाह्य संबंधांमुळे दुःख, असुरक्षितता, राग, आत्मसन्मानाला धक्का आणि नैराश्याची लक्षणे निर्माण होऊ शकतात. म्हणून स्वतःच्या भावनांना वेळ द्या. रडावेसे वाटत असेल तर रडा, विश्वासू व्यक्तीशी बोलावेसे वाटत असेल तर बोला. मात्र रागाच्या भरात स्वतःला किंवा दुसऱ्या व्यक्तीला इजा करणे, सार्वजनिक ठिकाणी अपमान करणे किंवा आयुष्य बदलून टाकणारे निर्णय घेणे टाळा. तुम्हाला दुःख झाले आहे, याचा अर्थ तुम्ही कमकुवत आहात असा नाही.
२. स्वतःला दोष देणे थांबवा
अनेक व्यक्ती जोडीदाराचे अफेअर समजल्यानंतर स्वतःलाच प्रश्न विचारू लागतात. माझ्यात काय कमी होते? मी पुरेसे प्रेम दिले नाही का? मी आकर्षक दिसत नाही का? माझ्याकडून काही चूक झाली का? हे प्रश्न मनाला अधिक त्रास देऊ शकतात. नात्यात दोघांमध्ये संवादाचा अभाव, भावनिक दुरावा किंवा लैंगिक असमाधान असू शकते. अशा समस्यांवर दोघांनीही काम करणे आवश्यक असते. परंतु नात्यातील समस्या आणि विश्वासघात करण्याचा निर्णय या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. नात्यात अडचणी असल्या तरी त्याबद्दल संवाद साधणे, समुपदेशन घेणे किंवा नात्याबद्दल प्रामाणिकपणे निर्णय घेणे हे पर्याय उपलब्ध असतात. त्यामुळे जोडीदाराने अफेअर केले म्हणजे त्यासाठी तुम्हीच जबाबदार आहात, असा निष्कर्ष काढू नका. दुसऱ्या व्यक्तीच्या चुकीच्या निर्णयामुळे तुमची किंमत कमी होत नाही.
३. सत्य समजून घ्या, पण स्वतःला मानसिक त्रास देऊ नका
अफेअर समजल्यानंतर अनेकांना प्रत्येक गोष्ट जाणून घेण्याची तीव्र इच्छा होते. हे संबंध कधी सुरू झाले? किती वेळा भेटले? फोनवर काय बोलले? माझ्याशी खोटे किती दिवस बोलले? असे प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे. मात्र प्रत्येक तपशील जाणून घेतल्याने मनाला शांतता मिळेलच असे नाही. काही तपशील उलट मनात वारंवार येणारी दृश्ये, शंका आणि अस्वस्थता वाढवू शकतात. त्यामुळे तुम्हाला निर्णय घेण्यासाठी आवश्यक असलेली माहिती समजून घेण्यावर लक्ष केंद्रित करा. अफेअर अजून सुरू आहे का, जोडीदार त्या संबंधातून बाहेर पडण्यास तयार आहे का, खोटे बोलणे थांबवण्याची त्याची तयारी आहे का आणि भविष्यात विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी तो काय करणार आहे, हे प्रश्न महत्त्वाचे आहेत. संभाषण शक्यतो दोघेही शांत असताना करा. ओरडणे, धमकावणे किंवा सतत चौकशी करण्याऐवजी स्पष्ट प्रश्न विचारा आणि उत्तरांमधील प्रामाणिकपणा तपासा.
४. नात्याबद्दल स्पष्ट मर्यादा ठरवा
जोडीदाराचे अफेअर समजल्यानंतर केवळ माफी मागितल्याने समस्या संपत नाही. विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी प्रत्यक्ष वर्तनात बदल दिसणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, अफेअरमधील व्यक्तीशी संपर्क संपवणे, खोटे बोलणे थांबवणे, झालेल्या दुखापतीची जबाबदारी स्वीकारणे आणि नात्यातील विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी प्रयत्न करणे या गोष्टी महत्त्वाच्या ठरू शकतात. तुम्हाला कोणत्या गोष्टी स्वीकारता येणार नाहीत, कोणत्या गोष्टी बदलणे आवश्यक आहे आणि कोणत्या वर्तनामुळे तुम्ही नात्यात सुरक्षित वाटू शकता, हे स्पष्ट करा. मात्र जोडीदाराचा फोन सतत तपासणे किंवा प्रत्येक क्षणावर नियंत्रण ठेवणे हाच विश्वासाचा एकमेव मार्ग नाही. दोघांच्या संमतीने पारदर्शकतेचे नियम ठरवणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते. मर्यादा म्हणजे जोडीदारावर नियंत्रण ठेवणे नव्हे, तर स्वतःच्या सन्मानाचे आणि सुरक्षिततेचे रक्षण करणे.
५. लगेच घटस्फोट किंवा नातं टिकवण्याचा निर्णय घेऊ नका
अशा प्रसंगात काही जण म्हणतात की आता हे नाते कोणत्याही परिस्थितीत टिकवायचे नाही. तर काही जण जोडीदाराला गमावण्याच्या भीतीने त्याची प्रत्येक चूक माफ करतात. दोन्ही प्रतिक्रिया तीव्र भावनिक अवस्थेत निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे सुरक्षिततेचा प्रश्न नसेल तर स्वतःला विचार करण्यासाठी वेळ देणे योग्य ठरू शकते. तुम्हाला या नात्यात राहायचे आहे का? जोडीदार खरोखर बदलण्यास तयार आहे का? त्याच्या वागण्यात जबाबदारी आणि प्रामाणिकपणा दिसतो आहे का? या नात्यात तुमचा आत्मसन्मान टिकू शकतो का? भविष्यात पुन्हा विश्वास ठेवणे शक्य होईल असे तुम्हाला वाटते का? या प्रश्नांची उत्तरे शोधा. मुलं आहेत, आर्थिक जबाबदाऱ्या आहेत किंवा अनेक वर्षांचे सहजीवन आहे, तर या गोष्टींचाही शांतपणे विचार करा. मात्र मुलांसाठीच प्रत्येक परिस्थितीत नातं टिकवले पाहिजे, असे नाही. मुलांसाठी सुरक्षित आणि संघर्ष कमी असलेले वातावरण महत्त्वाचे असते. तसेच, हिंसा किंवा धमकीचा धोका असेल तर निर्णय घेण्यासाठी थांबण्यापेक्षा स्वतःची सुरक्षितता प्रथम जपा.
६. नातं वाचवायचं असेल तर दोघांची तयारी आवश्यक आहे
अफेअर झाल्यानंतर काही जोडपी नातं संपवण्याचा निर्णय घेतात, तर काही जोडपी समुपदेशनाच्या मदतीने नातं पुन्हा उभं करण्याचा प्रयत्न करतात. दोन्ही पर्याय शक्य आहेत. मात्र नातं टिकवण्याची संपूर्ण जबाबदारी एका व्यक्तीची असू शकत नाही. दुखावलेल्या व्यक्तीनेच सतत माफ करायचे, समजून घ्यायचे आणि विश्वास ठेवायचा, तर दुसऱ्या व्यक्तीने कोणताही बदल करायचा नाही, अशी परिस्थिती आरोग्यदायी नाही. अफेअर केलेल्या जोडीदाराने स्वतःच्या कृतीची जबाबदारी स्वीकारणे, दुसऱ्या व्यक्तीच्या वेदना समजून घेणे आणि विश्वास पुनर्स्थापित करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. मानसशास्त्रीय संशोधनात विवाहबाह्य संबंधांनंतर जोडप्यांना समुपदेशनाचा उपयोग होऊ शकतो, असे दिसून आले आहे. मात्र प्रत्येक नात्याचा परिणाम वेगळा असतो. दोघांनाही नातं सुधारण्याची इच्छा असेल तर जोडप्यांसाठी प्रशिक्षित समुपदेशकाची मदत घेता येते. जोडीदार तयार नसेल, तरी स्वतःच्या भावनिक त्रासासाठी वैयक्तिक समुपदेशन घेणे उपयुक्त ठरू शकते.
७. स्वतःचे मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य जपा
अफेअर समजल्यानंतर काही दिवस भूक कमी होणे, झोप न लागणे, कामात लक्ष न लागणे किंवा सतत त्याच विचारांमध्ये अडकून राहणे असे अनुभव येऊ शकतात. या काळात स्वतःची काळजी घेणे ही दुय्यम गोष्ट समजू नका. नियमित जेवण, पुरेशी झोप, हलका व्यायाम आणि विश्वासू व्यक्तीशी संवाद या मूलभूत गोष्टींकडे लक्ष द्या. स्वतःला सतत एकटे ठेवणे, मद्यपानाचा आधार घेणे किंवा सोशल मीडियावर जोडीदाराच्या प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवणे यामुळे त्रास वाढू शकतो. स्वतःच्या भावना लिहून ठेवणे, श्वसनाचे साधे व्यायाम करणे आणि रोजच्या दिनक्रमातील आवश्यक कामे सुरू ठेवणे मदत करू शकते. जर अनेक आठवडे झोपेच्या समस्या, तीव्र चिंता, निराशा किंवा दैनंदिन कामे करण्यास अडचण कायम राहत असेल, तर मानसशास्त्रज्ञ किंवा मानसिक आरोग्यतज्ज्ञांची मदत घ्या. स्वतःला इजा करण्याचे विचार येत असतील, तर तातडीने विश्वासू व्यक्ती आणि योग्य व्यावसायिक मदतीशी संपर्क साधा.
तुमचा पुढचा निर्णय तुमच्या आत्मसन्मानाशी सुसंगत असू द्या
जोडीदाराचे अफेअर पकडणे हा केवळ नात्यातील प्रश्न नसतो, तर तो विश्वास, भावनिक सुरक्षितता आणि स्वतःच्या अस्तित्वाबद्दलच्या जाणिवांनाही धक्का देऊ शकतो. अशा वेळी बदला घेणे, स्वतःला दोष देणे किंवा समाज काय म्हणेल याचा विचार करून निर्णय घेण्याऐवजी स्वतःला विचारा, या नात्यात मला आदर, प्रामाणिकपणा आणि सुरक्षितता मिळू शकते का? या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी वेळ घेणे चुकीचे नाही. नातं पुन्हा उभं राहू शकतं, पण त्यासाठी दोघांचे प्रामाणिक प्रयत्न आवश्यक आहेत. आणि ते शक्य नसेल, तर नात्यातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेणेही चुकीचे नाही.
लक्षात ठेवा, जोडीदाराने तुमचा विश्वास तोडला म्हणून तुम्ही स्वतःवरील विश्वास गमावण्याची गरज नाही. तुमचे आयुष्य, तुमचा आत्मसन्मान आणि तुमचे मानसिक आरोग्य यांना महत्त्व आहे. नातं टिकवायचं की संपवायचं, हा निर्णय तुमचा असू शकतो. तो निर्णय भीतीतून नव्हे, तर स्वतःची परिस्थिती समजून घेऊन आणि स्वतःच्या हिताचा विचार करून घ्या.
धन्यवाद.