“आपल्या माणसाने आपल्याशी खोटं बोललंय, हे कळणं वेदनादायक असतं… पण ज्याच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवला, त्याच व्यक्तीने विश्वासघात केला आहे, हे समजणं मनाच्या आतून काहीतरी तुटल्यासारखं असतं.”
बाहेरचं Affair समजल्यावर अनेकांना फक्त राग किंवा दुःख होतं असं नाही. त्या घटनेचा मनावर खूप खोल परिणाम होऊ शकतो. कारण इथे फक्त नातं दुखावलेलं नसतं, तर त्या नात्याशी जोडलेला विश्वास, सुरक्षिततेची भावना, स्वतःबद्दलची प्रतिमा आणि भविष्यासंबंधीच्या अपेक्षाही हादरलेल्या असतात.
सर्वात आधी मनाला मोठा धक्का बसतो. “हे खरं आहे का?” हा प्रश्न वारंवार मनात येतो. काही वेळा व्यक्तीला सुरुवातीला विश्वासच बसत नाही. समोरच्या व्यक्तीने सांगितलेलं खरं मानावं की आपण जे पाहिलं किंवा ऐकलं ते खरं मानावं, असा मानसिक संघर्ष सुरू होतो. मानसशास्त्रीय भाषेत याला विश्वासघातानंतरची तीव्र भावनिक प्रतिक्रिया म्हणून समजता येतं.
त्यानंतर राग निर्माण होतो. “माझ्याशी असं का केलं?”, “माझ्यात काय कमी होतं?”, “इतकं खोटं कसं बोलू शकला?” असे प्रश्न मनात येतात. काही जण समोरच्या व्यक्तीवर प्रचंड रागावतात, तर काही जण स्वतःवरच राग काढतात. कधी कधी या रागामध्ये असहायता आणि दुःखही मिसळलेलं असतं.
या परिस्थितीत एक अतिशय सामान्य भावना म्हणजे स्वतःला दोष देणं.
“मी पुरेसा/पुरेशी नव्हतो का?”, “मी माझ्या जोडीदाराकडे पुरेसं लक्ष दिलं नाही का?”, “माझ्यात आकर्षण राहिलं नाही का?”, “माझ्याकडून काही चूक झाली का?” असे विचार सतत मनात येऊ शकतात.
पण एक गोष्ट लक्षात घेणं महत्त्वाचं आहे. नात्यात अडचणी असू शकतात, संवाद कमी असू शकतो, भावनिक किंवा शारीरिक अंतर निर्माण होऊ शकतं. तरीही Affair करण्याचा निर्णय हा त्या व्यक्तीची निवड असतो. त्यामुळे संपूर्ण दोष स्वतःच्या अंगावर घेणं योग्य नाही.
विश्वासघातानंतर व्यक्तीची स्वतःबद्दलची किंमतही डळमळू शकते. विशेषतः जेव्हा आपली तुलना त्या तिसऱ्या व्यक्तीशी केली जाते किंवा Affair मध्ये काही भावनिक किंवा शारीरिक कारणं सांगितली जातात. “मी कमी पडलो” किंवा “माझ्यात काहीच विशेष नाही” अशी भावना निर्माण होऊ शकते.
काही लोकांमध्ये यानंतर सतत संशय घेण्याची सवय निर्माण होते. जोडीदार फोनवर काय करत आहे, कोणाला मेसेज करत आहे, कुठे जात आहे, कोणाशी बोलत आहे याकडे मन अतिशय बारकाईने लक्ष देऊ लागतं. फोन उशिरा उचलला तरी मन लगेच नकारात्मक निष्कर्ष काढू शकतं.
हे केवळ “जास्त विचार करणं” नसतं. विश्वास तुटल्यानंतर मेंदू पुन्हा धोका होऊ नये म्हणून सतर्क राहण्याचा प्रयत्न करतो. त्यामुळे छोटी गोष्टही मोठ्या धोक्यासारखी वाटू शकते.
यामुळे Overthinking वाढू शकतं.
“त्या दिवशी नेमकं काय झालं असेल?”, “हे किती दिवसांपासून सुरू होतं?”, “माझ्यापासून आणखी काय लपवलं असेल?”, “मला आधी का कळलं नाही?” असे प्रश्न पुन्हा पुन्हा डोक्यात फिरू शकतात.
कधी कधी व्यक्तीला भूतकाळातील प्रसंग आठवू लागतात. एखादा फोन, एखादी सहल, एखादं उशिरा घरी येणं किंवा एखादं विचित्र वागणं आता नव्या अर्थाने आठवू लागतं. “तेव्हा मला संशय का आला नाही?” असा विचारही त्रास देऊ शकतो.
याचा परिणाम झोपेवर आणि शरीरावरही होऊ शकतो. झोप न लागणे, भूक कमी होणे किंवा जास्त खाणे, सतत बेचैनी, थकवा, चिडचिड, डोकेदुखी किंवा शरीरात ताण जाणवणे अशा प्रतिक्रिया काही लोकांमध्ये दिसू शकतात. कारण मानसिक ताणाचा परिणाम शरीराच्या ताण-प्रतिक्रिया व्यवस्थेवरही होतो.
काही व्यक्ती मात्र याच्या उलट प्रतिक्रिया देतात. त्या पूर्णपणे शांत होतात, कोणाशी बोलत नाहीत आणि भावना आतमध्ये दाबून ठेवतात. बाहेरून त्या व्यवस्थित दिसत असल्या तरी आतून त्या सतत संघर्ष करत असू शकतात.
आणखी एक महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे नात्याबद्दलची सुरक्षितता कमी होणे.
“आता पुन्हा विश्वास ठेवायचा कसा?” हा प्रश्न सर्वात कठीण असतो.
कारण विश्वास हा केवळ “तू माझ्याशी पुन्हा असं करणार नाहीस” असं सांगून परत येत नाही. विश्वास पुन्हा तयार होण्यासाठी वेळ, सातत्य, प्रामाणिक संवाद आणि कृतीची गरज असते.
म्हणून Affair समजल्यानंतर लगेच “सगळं विसरून जा” किंवा “माफ करून पुढे जा” असा सल्ला देणं योग्य नाही. दुखावलेल्या व्यक्तीला आधी आपल्या भावना समजून घेण्यासाठी आणि स्वीकारण्यासाठी वेळ मिळणं आवश्यक आहे.
काही जण नातं टिकवण्याचा निर्णय घेतात. काही जण नात्यातून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतात. दोन्ही निर्णय सहज नसतात. कारण त्यामध्ये प्रेम, मुलं, कुटुंब, आर्थिक परिस्थिती, सामाजिक दबाव, अनेक वर्षांच्या आठवणी आणि भविष्यातील भीती अशा अनेक गोष्टी जोडलेल्या असतात.
महत्त्वाचं म्हणजे निर्णय फक्त रागाच्या क्षणी घेण्याऐवजी भावनिक स्थिती थोडी स्थिर झाल्यानंतर विचारपूर्वक घेणं.
जर नातं टिकवण्याचा निर्णय घेतला असेल, तर फक्त Affair बंद करणं पुरेसं नसतं. काय घडलं, विश्वास का तुटला, पुढे पारदर्शकता कशी ठेवायची, कोणत्या मर्यादा आवश्यक आहेत आणि दोघांनी नात्यासाठी काय बदल करायचे आहेत यावर प्रामाणिकपणे काम करावं लागतं.
काही परिस्थितींमध्ये Couple Therapy किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञाची मदतही उपयोगी ठरू शकते.
आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, जोडीदाराचा विश्वासघात हा तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाची किंमत ठरवत नाही.
कोणीतरी तुमच्याशी चुकीचं वागलं म्हणून तुम्ही कमी किमतीचे होत नाही. तुमचं सौंदर्य, तुमची क्षमता, तुमचं प्रेम किंवा तुमची व्यक्ती म्हणून असलेली किंमत दुसऱ्याच्या चुकीच्या निर्णयावर अवलंबून नसते.
विश्वासघातानंतर मनाला वेळ लागतो. काही दिवसांत सगळं ठीक होईलच असं नाही. कधी राग येईल, कधी दुःख होईल, कधी पुन्हा विश्वास ठेवावासा वाटेल आणि कधी त्या व्यक्तीपासून दूर जावंसं वाटेल. या भावना विरोधाभासी असल्या तरी त्या असामान्य नाहीत.
मनाला झालेली जखम दिसत नाही, म्हणून ती छोटी नसते.
त्यामुळे Affair समजल्यानंतर स्वतःला दोष देण्याऐवजी स्वतःच्या भावनांना जागा द्या. घाईने निर्णय घेऊ नका. विश्वास पुन्हा निर्माण करायचा असेल तर तो शब्दांपेक्षा कृतीतून निर्माण होतो, आणि नातं सोडायचं असेल तरी स्वतःला सावरण्यासाठी वेळ देणं तितकंच महत्त्वाचं आहे.
कारण विश्वासघातानंतर सर्वात आधी वाचवायचं असतं ते नातं नाही…
सर्वात आधी वाचवायचं असतं ते स्वतःचं मन.
धन्यवाद.