आयुष्य जगताना आपल्याला अनेक अनुभव येतात. काही अनुभव आनंद देतात, तर काही आपल्याला आतून बदलून टाकतात. काही वेळा आपण लोकांकडून खूप अपेक्षा ठेवतो, प्रत्येकाला आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न करतो आणि स्वतःच्या गरजांकडे दुर्लक्ष करतो. पण आयुष्यातील काही सत्ये स्वीकारली, तर मानसिक त्रास कमी करून अधिक समतोल जीवन जगता येऊ शकते.
मानसशास्त्रीय संशोधनातून असे दिसून येते की, आपल्या अपेक्षा, विचार करण्याची पद्धत, भावनांचे नियोजन आणि नात्यांमधील वर्तन यांचा मानसिक आरोग्यावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होतो. चला, आयुष्यातील सात मानसशास्त्रीय कटू सत्ये समजून घेऊया.
१. प्रत्येक व्यक्ती तुम्हाला समजून घेईलच असे नाही.
आपण कितीही प्रामाणिकपणे वागलो, तरी प्रत्येक व्यक्ती आपल्याला योग्य प्रकारे समजून घेईलच असे नाही. प्रत्येकाचा अनुभव, विचार आणि दृष्टिकोन वेगळा असतो. त्यामुळे सतत स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केल्यास मानसिक थकवा वाढू शकतो.
लक्षात ठेवा: प्रत्येकाला आपली बाजू पटवून देण्यापेक्षा स्वतःच्या मूल्यांनुसार जगायला शिका.
२. तुम्ही प्रत्येकाला आनंदी ठेवू शकत नाही.
दुसऱ्यांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी आपण अनेकदा स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवतो. मात्र, एका व्यक्तीला आनंदी ठेवताना दुसऱ्याची नाराजी ओढवू शकते. सर्वांना खूश ठेवण्याच्या प्रयत्नात स्वतःचे मानसिक स्वास्थ्य बिघडू शकते.
लक्षात ठेवा: गरज असेल तेव्हा नम्रपणे ‘नाही’ म्हणणे हा स्वार्थ नसून स्वतःच्या मर्यादा जपण्याचा भाग आहे.
३. प्रत्येक नातं कायम टिकेलच असे नाही.
काही माणसे आपल्या आयुष्यात दीर्घकाळ राहतात, तर काही माणसे विशिष्ट काळापुरतीच सोबत असतात. नातं टिकवण्यासाठी दोघांकडूनही प्रयत्न, संवाद आणि परस्पर आदर आवश्यक असतो. केवळ एका व्यक्तीने प्रयत्न करून प्रत्येक नातं टिकवता येत नाही.
लक्षात ठेवा: नातं टिकवण्याचा प्रयत्न करा; पण त्यासाठी स्वतःचा आत्मसन्मान गमावू नका.
४. तुमच्या आनंदाची संपूर्ण जबाबदारी इतरांची नाही.
आपल्या आयुष्यातील आनंदासाठी आपण अनेकदा इतर व्यक्तींवर अवलंबून राहतो. त्यांनी आपल्याला वेळ द्यावा, कौतुक करावे आणि आपल्या अपेक्षा पूर्ण कराव्यात, असे वाटते. पण आपल्या भावनिक गरजा समजून घेणे आणि स्वतःची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
लक्षात ठेवा: स्वतःच्या आवडी, छंद, आरोग्य आणि भावनिक गरजांसाठी वेळ काढा. स्वतःशी प्रेमाने वागणे हे मानसिक आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरते. संशोधनातही स्व-करुणेचा चांगल्या मानसिक आरोग्याशी संबंध आढळतो. Annual Reviews +1
५. अपयश टाळून तुम्ही नेहमी पुढे जाऊ शकत नाही.
आयुष्यात प्रत्येक गोष्ट आपल्या इच्छेनुसार घडत नाही. काही निर्णय चुकतात, काही संधी हातातून निघून जातात आणि काही प्रयत्न अपयशी ठरतात. अपयश म्हणजे आपण अकार्यक्षम आहोत, असा त्याचा अर्थ होत नाही. त्यातून शिकण्याची संधीही मिळू शकते.
लक्षात ठेवा: स्वतःच्या चुका स्वीकारा, त्यातून काय शिकता येईल याचा विचार करा आणि पुन्हा प्रयत्न करा.
६. लोक तुमच्याबद्दल मत बनवणारच.
तुम्ही एखादा निर्णय घेतला, तर काही लोक त्याचे कौतुक करतील आणि काही लोक टीका करतील. प्रत्येकाच्या मतावर नियंत्रण ठेवणे शक्य नाही. इतर लोक काय विचार करतात, याचाच सतत विचार केल्यास स्वतःच्या ध्येयांकडे दुर्लक्ष होऊ शकते.
लक्षात ठेवा: प्रत्येक टीका दुर्लक्षित करू नका आणि प्रत्येक टीका मनालाही लावून घेऊ नका. योग्य अभिप्रायातून शिका आणि निराधार मतांपेक्षा आपल्या कृतींवर लक्ष केंद्रित करा.
७. बदलाची सुरुवात स्वतःपासून करावी लागते.
आपल्याला अनेकदा वाटते की, परिस्थिती बदलली किंवा इतर माणसे बदलली, तर आपले आयुष्य सुधारेल. परंतु प्रत्येक परिस्थिती किंवा व्यक्ती आपल्या नियंत्रणात नसते. आपल्या हातात असलेल्या गोष्टी म्हणजे आपली कृती, निर्णय, प्रतिसाद आणि सवयी.
लक्षात ठेवा: जे बदलू शकत नाही ते स्वीकारायला शिका आणि जे बदलू शकता त्यासाठी प्रयत्न करा. स्वतःला दोष देण्याऐवजी स्वतःमध्ये सुधारणा करण्यावर भर द्या.
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट…
आयुष्यातील कटू सत्ये स्वीकारणे म्हणजे निराश होऊन जगणे नव्हे. उलट, वास्तव समजून घेतल्यामुळे आपण अधिक समजूतदार निर्णय घेऊ शकतो. प्रत्येक व्यक्तीकडून अपेक्षा ठेवणे, प्रत्येक नातं टिकवण्याचा अट्टहास करणे किंवा सतत स्वतःला सिद्ध करणे यापेक्षा स्वतःच्या मानसिक आरोग्याला महत्त्व देणे आवश्यक आहे.
आयुष्य नेहमी आपल्या मनासारखे घडणार नाही; पण प्रत्येक परिस्थितीला आपण कसा प्रतिसाद देतो, हे शिकण्याची संधी मात्र आपल्याकडे असते.
धन्यवाद.