आपण दिवसभर अनेक गोष्टींचा विचार करत असतो. काही गोष्टी आपल्या नियंत्रणात असतात, तर काही गोष्टी आपल्या हाताबाहेर असतात. तरीही आपण त्यांचाच विचार करून स्वतःला मानसिकदृष्ट्या थकवत राहतो. कोणीतरी आपल्याशी चुकीचं बोललं, एखादं काम मनासारखं झालं नाही, भविष्याची चिंता वाटली किंवा भूतकाळातील एखादी घटना आठवली की आपलं मन अस्वस्थ होतं.
विशेष म्हणजे, अनेकदा प्रत्यक्ष परिस्थितीपेक्षा त्या परिस्थितीबद्दल आपण करत असलेला विचार आपल्याला अधिक त्रास देत असतो.
म्हणूनच आयुष्यात एक गोष्ट शिकणं खूप महत्त्वाचं आहे, ती म्हणजे शांत राहण्याची कला!
शांत राहणं म्हणजे समस्या नसल्यासारखं वागणं नाही. कोणत्याही परिस्थितीत भावना दाबून ठेवणंही नाही. तर परिस्थितीचा स्वीकार करून, भावनांना समजून घेत योग्य निर्णय घेण्याची मानसिक क्षमता विकसित करणं होय.
चला, शांत राहण्याची सवय लावल्यामुळे कोणते सकारात्मक बदल अनुभवायला मिळू शकतात ते समजून घेऊया.
१. विचारांवरील नियंत्रण वाढू लागतं.
जेव्हा आपण शांत राहण्याचा प्रयत्न करतो, तेव्हा प्रत्येक विचारामागे धावणं थांबवतो. प्रत्येक नकारात्मक विचाराला महत्त्व देण्याची गरज नसते, हे हळूहळू समजू लागतं. त्यामुळे अतिविचार करण्याची सवय कमी होण्यास मदत होते.
२. छोट्या गोष्टींचा त्रास कमी होतो.
पूर्वी एखाद्याने दुर्लक्ष केलं किंवा अपेक्षेप्रमाणे प्रतिसाद दिला नाही तर आपला मूड खराब व्हायचा. पण मन शांत ठेवण्याचा सराव केल्यावर प्रत्येक गोष्ट वैयक्तिक घेण्याची गरज नसते, हे लक्षात येतं. त्यामुळे भावनिक स्थिरता वाढण्यास मदत होते.
३. रागावर नियंत्रण मिळवता येतं.
रागाच्या भरात बोललेले शब्द अनेकदा नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण करतात. शांत राहण्याची सवय आपल्याला प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी थोडं थांबायला शिकवते. त्यामुळे विचारपूर्वक बोलता येतं आणि अनावश्यक वाद टाळता येतात.
४. स्वतःला समजून घेता येतं.
मन शांत असताना स्वतःच्या भावना, गरजा आणि अपेक्षा अधिक स्पष्टपणे समजतात. आपल्याला नेमकं काय हवं आहे, कोणत्या गोष्टींचा त्रास होतो आणि कोणत्या गोष्टी बदलण्याची गरज आहे, याची जाणीव होऊ लागते.
५. नात्यांमध्ये समजूतदारपणा वाढतो.
प्रत्येक व्यक्तीचा स्वभाव, विचार करण्याची पद्धत आणि परिस्थिती वेगळी असते. शांत मनाने इतरांचं म्हणणं ऐकलं तर गैरसमज कमी होण्यास मदत होते. प्रत्येक वेळी स्वतःचं म्हणणं सिद्ध करण्यापेक्षा समोरच्या व्यक्तीला समजून घेण्याची क्षमता वाढते.
६. निर्णय घेण्याची क्षमता सुधारते.
मानसिक अस्वस्थतेच्या काळात आपण अनेकदा घाईघाईने निर्णय घेतो. मात्र मन शांत असेल तर परिस्थितीचे वेगवेगळे पैलू समजून घेता येतात. त्यामुळे भावनेच्या भरात निर्णय घेण्याऐवजी अधिक विचारपूर्वक निर्णय घेता येतात.
७. वर्तमानात जगण्याची सवय लागते.
भूतकाळातील चुका आणि भविष्याची चिंता यामध्ये आपण वर्तमानातील आनंद गमावतो. शांत राहण्याचा सराव आपल्याला सध्याच्या क्षणाकडे लक्ष द्यायला शिकवतो. त्यामुळे साध्या गोष्टींमध्येही आनंद शोधता येऊ लागतो.
८. मानसिक ताण हाताळणं सोपं होतं.
दीर्घकाळ तणावाखाली राहिल्यामुळे झोप, एकाग्रता आणि भावनिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. श्वासावर लक्ष केंद्रित करणं, ध्यान, नियमित व्यायाम आणि पुरेशी विश्रांती यांसारख्या सवयी तणाव हाताळण्यास मदत करू शकतात.
शांत राहण्याची सुरुवात कशी कराल?
* सकाळी उठल्यानंतर पाच मिनिटं शांत बसा.
* प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी काही क्षण थांबा.
* प्रत्येक गोष्ट मनाला लावून घेऊ नका.
* ज्या गोष्टी नियंत्रणात नाहीत त्यांचा अति विचार करू नका.
* स्वतःसाठी दररोज थोडा वेळ राखून ठेवा.
* नकारात्मक विचार आल्यास स्वतःशी सकारात्मक संवाद साधा.
* गरज असेल तेव्हा मनातील भावना विश्वासू व्यक्तीजवळ व्यक्त करा.
आयुष्यात प्रत्येक गोष्ट आपल्या मनासारखी घडणार नाही. प्रत्येक व्यक्ती आपल्याला समजून घेईलच असंही नाही. काही प्रश्नांची उत्तरं लगेच मिळणार नाहीत आणि काही परिस्थिती बदलण्यासाठी वेळ द्यावा लागेल.
पण या सगळ्यांमध्ये स्वतःचं मानसिक स्वास्थ्य जपणं मात्र आपल्या हातात आहे.
शांत राहायला सुरुवात करा. कारण शांत मन तुम्हाला समस्यांपासून दूर नेत नाही, तर समस्यांकडे अधिक स्पष्टपणे पाहण्याची ताकद देतं.
स्वतःला प्रत्येक वेळी सिद्ध करण्याची गरज नाही. प्रत्येक गोष्टीवर प्रतिक्रिया देण्याचीही गरज नाही. कधी कधी शांत राहणं, स्वतःला समजून घेणं आणि योग्य वेळेची वाट पाहणं हाच स्वतःसाठी घेतलेला सर्वात चांगला निर्णय असतो.
लक्षात ठेवा, आयुष्य बदलण्यासाठी नेहमी परिस्थिती बदलण्याची गरज नसते. कधी कधी परिस्थितीकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन बदलणंही पुरेसं ठरतं!
धन्यवाद.