आज प्रत्येक पालक आपल्या मुलाला चांगल्या शाळेत प्रवेश मिळावा म्हणून खूप मेहनत घेतो. महागडी फी, उत्तम शिक्षण, विविध उपक्रम आणि आधुनिक सुविधा यासाठी पालक मोठा खर्चही करतात. पण एक सत्य आपण विसरतो. शाळा मुलाला गणित, विज्ञान, भाषा आणि इतर विषय शिकवू शकते; मात्र आयुष्य कसं जगायचं हे शिकवण्याची सर्वात मोठी जबाबदारी पालकांचीच असते.
मानसशास्त्र सांगते की मुलाच्या व्यक्तिमत्त्वाचा पाया घरातच तयार होतो. शाळा त्या पायावर इमारत उभी करते. जर पाया मजबूत नसेल तर कितीही चांगली शाळा असली तरी मुलाच्या स्वभावात, नात्यांमध्ये आणि निर्णयांमध्ये अडचणी येऊ शकतात.
सर्वात आधी मुलाला भावना ओळखायला शिकवा. रडणं, राग येणं, भीती वाटणं किंवा दुःख होणं या भावना चुकीच्या नाहीत. अनेकदा मुलं रडली की आपण म्हणतो, “रडू नकोस.” पण त्याऐवजी, “तुला काय वाटतंय ते मला सांग,” असं म्हटलं तर मुलाला स्वतःच्या भावना समजायला मदत होते. भावनिक बुद्धिमत्ता ही भविष्यातील यशासाठी खूप महत्त्वाची असते.
दुसरी गोष्ट म्हणजे अपयश स्वीकारायला शिकवा. शाळेत गुण मिळतात, पण आयुष्यात प्रत्येक वेळी यश मिळत नाही. जर मुलाने एखाद्या परीक्षेत कमी गुण मिळवले तर त्याला दोष देण्यापेक्षा त्याच्यासोबत बसून चुका समजून घ्या. अपयश म्हणजे शेवट नाही, तर शिकण्याची संधी आहे हे मुलाला समजलं पाहिजे.
तिसरी गोष्ट म्हणजे प्रामाणिकपणा. मुलं आपल्या बोलण्यापेक्षा आपल्या वागण्याचं जास्त अनुकरण करतात. आपण खोटं बोललो, नियम मोडले किंवा इतरांशी चुकीचं वागलो तर मुलं तेच शिकतात. म्हणून मुलाला प्रामाणिक बनवायचं असेल तर आधी पालकांनी स्वतः तसं वागणं आवश्यक आहे.
चौथी गोष्ट म्हणजे इतरांचा आदर करायला शिकवा. घरातील आजी-आजोबा, काम करणारे कर्मचारी, शेजारी किंवा समाजातील कोणतीही व्यक्ती असो, प्रत्येकाशी आदराने बोलण्याची सवय मुलाला घरातूनच लागते. आदर देणारी मुलं पुढे चांगले नागरिक बनतात.
पाचवी गोष्ट म्हणजे जबाबदारीची जाणीव. मुलाची प्रत्येक गोष्ट पालकांनी करून दिली तर त्याला स्वतःची जबाबदारी समजत नाही. स्वतःची बॅग आवरणे, खेळणी जागेवर ठेवणे, स्वतःची छोटी कामे स्वतः करणे या छोट्या सवयी पुढे मोठा फरक घडवतात.
सहावी गोष्ट म्हणजे मोबाईल आणि स्क्रीनचा योग्य वापर. आज अनेक मुलं मोबाईलमध्ये जास्त वेळ घालवतात. नियम फक्त मुलांसाठी नसतात. पालक स्वतः सतत मोबाईल वापरत असतील तर मुलंही तसंच करतात. म्हणून घरात मोबाईल वापरण्याचे ठराविक नियम असणे गरजेचे आहे.
सातवी गोष्ट म्हणजे संवाद. दररोज काही वेळ मुलाशी मनमोकळं बोला. फक्त अभ्यास किंवा गुणांबद्दल नाही, तर त्याच्या मित्रांबद्दल, स्वप्नांबद्दल, भीतीबद्दल आणि आनंदाबद्दलही विचारा. मानसशास्त्रानुसार ज्या मुलांना पालकांचं भावनिक पाठबळ मिळतं ती मुलं मानसिकदृष्ट्या अधिक मजबूत असतात.
आठवी गोष्ट म्हणजे पैशाचं महत्त्व शिकवा. पैसा सहज मिळत नाही, त्यासाठी मेहनत लागते हे मुलाला समजलं पाहिजे. प्रत्येक इच्छा लगेच पूर्ण करण्यापेक्षा गरज आणि इच्छा यातील फरक समजावून सांगणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
नववी गोष्ट म्हणजे कृतज्ञता. जे आहे त्याबद्दल आभार मानण्याची सवय मुलाला लावा. “धन्यवाद” आणि “माफ करा” हे दोन शब्द त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाला सुंदर बनवतात. कृतज्ञ मुलं अधिक आनंदी आणि समाधानी असतात.
दहावी आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे प्रेम. महागडी खेळणी, मोठं घर किंवा चांगली शाळा यापेक्षा मुलाला पालकांचा वेळ आणि प्रेम जास्त हवं असतं. दररोज काही मिनिटे त्याच्यासोबत खेळा, त्याला मिठी मारा, त्याचं ऐका आणि त्याला हे जाणवू द्या की कोणत्याही परिस्थितीत तुम्ही त्याच्या पाठीशी आहात.
लक्षात ठेवा, शाळा मुलाला शिक्षित बनवते; पण संस्कार, आत्मविश्वास, संवेदनशीलता, प्रामाणिकपणा, धैर्य आणि माणुसकी हे घरातूनच शिकायला मिळते. त्यामुळे पालक म्हणून तुमची भूमिका कोणतीही शाळा कधीच निभावू शकत नाही.
शेवटी एक विचार…
मुलाला फक्त चांगले गुण मिळवणारा विद्यार्थी बनवू नका; तर चांगला माणूस बनवा. कारण आयुष्यात यश मिळवण्यासाठी ज्ञान आवश्यक असतं, पण ते टिकवण्यासाठी संस्कार, स्वभाव आणि माणुसकी त्याहून अधिक आवश्यक असते.
धन्यवाद
आजच मुलांचं योग्य करीअर कॉउन्सिलिंग करून घ्या. यासंदर्भात खालीलप्रमाणे संपूर्ण माहिती नमूद करण्यात आलेली आहे. Online Career Counseling द्वारे निरनिराळ्या मानसशास्त्रीय किंवा करिअर चाचण्या घेऊन मुलांची योग्य करिअरची दिशा ठरवूया. Online असल्याने पालकांना आणि मुलांना कोठेही यायची-जायची गरज नाही.
