काही माणसं प्रत्येक गोष्ट शांतपणे सहन करतात. अपमान, दुर्लक्ष, टोमणे, मानसिक त्रास… सगळं काही सहन करतात.
पण याचा अर्थ त्यांना काहीच वाटत नाही असा नसतो. उलट, त्यांच्या मनात इतकं काही साचलेलं असतं की ते व्यक्त करण्याचीही ताकद कधीकधी उरलेली नसते.
शेवटी प्रश्न एवढाच आहे की, नेहमी सहन करणाऱ्या या माणसांच्या मनात नेमकं काय सुरू असतं?
आपल्या आजूबाजूला काही माणसं अशी असतात जी प्रत्येक गोष्ट शांतपणे सहन करतात.
कोणी त्यांच्याशी वाईट बोललं, कोणी त्यांचा अपमान केला, त्यांच्या भावनांकडे दुर्लक्ष केलं किंवा त्यांना वारंवार दुखावलं तरी ती माणसं फारशी प्रतिक्रिया देत नाहीत.
ती भांडत नाहीत, कोणाकडे तक्रार करत नाहीत आणि अनेकदा स्वतःचा त्रासही कोणाला सांगत नाहीत.
बाहेरून पाहताना ही माणसं खूप समजूतदार, शांत आणि सहनशील वाटतात. पण त्यांच्या मनात नेमकं काय सुरू असतं, याचा आपण कधी विचार केला आहे का?
मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिलं तर प्रत्येक गोष्ट सहन करणाऱ्या व्यक्तीच्या मनात अनेक भावना एकाच वेळी सुरू असू शकतात.
त्यातील सर्वात महत्त्वाची भावना म्हणजे नाकारले जाण्याची भीती. काही व्यक्तींना असं वाटतं की..
आपण आपलं मत मांडलं, एखाद्या गोष्टीला विरोध केला किंवा स्वतःसाठी आवाज उठवला तर समोरची व्यक्ती आपल्यापासून दूर जाईल.
आपलं नातं तुटेल किंवा आपल्याला एकटं राहावं लागेल. त्यामुळे नातं टिकवण्यासाठी त्या स्वतःच्या भावना बाजूला ठेवतात.
अशा व्यक्तींच्या मनात अनेकदा स्वतःच्या भावनांपेक्षा इतरांच्या भावनांना अधिक महत्त्व देण्याची सवय तयार झालेली असते.
समोरची व्यक्ती नाराज होऊ नये, तिला वाईट वाटू नये किंवा घरात वाद निर्माण होऊ नये, यासाठी त्या स्वतःला सतत समजावत असतात.
मानसशास्त्रात याला People Pleasing Behaviour म्हणजेच इतरांना सतत आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न करणारे वर्तन असे म्हणतात. अशा व्यक्तींना स्वतःच्या गरजा व्यक्त करताना अपराधी वाटू शकते.
काही लोक लहानपणापासूनच अशा वातावरणात वाढलेले असतात जिथे त्यांच्या भावनांना फारसं महत्त्व दिलं गेलेलं नसतं.
त्यांनी एखाद्या गोष्टीचा विरोध केला तर त्यांना ओरडण्यात आलं असेल किंवा त्यांच्या मताला किंमत दिली गेली नसेल.
हळूहळू त्यांच्या मनात एक समज तयार होते की शांत राहणं म्हणजे सुरक्षित राहणं.
त्यामुळे मोठे झाल्यानंतरही ते अन्याय सहन करतात, स्वतःच्या भावना दाबून ठेवतात आणि संघर्ष टाळण्याचा प्रयत्न करतात.
काही व्यक्ती सतत स्वतःलाच दोष देत असतात. समोरच्याने चुकीचं वागलं तरी त्या विचार करतात की कदाचित माझंच काहीतरी चुकलं असेल.
मी आणखी चांगलं वागायला हवं होतं, मी थोडं समजून घ्यायला हवं होतं, कदाचित समोरची व्यक्ती तणावात असेल.
अशा प्रकारे त्या प्रत्येक परिस्थितीमध्ये स्वतःलाच जबाबदार धरतात. यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास हळूहळू कमी होऊ शकतो.
मात्र प्रत्येक गोष्ट सहन करणाऱ्या व्यक्तींच्या मनात फक्त भीतीच असते असं नाही. काही लोकांना नात्यांची खूप काळजी असते.
त्यांना कोणालाही दुखवायचं नसतं. त्यांच्यासाठी प्रेम, मैत्री आणि कुटुंबातील नाती खूप महत्त्वाची असतात.
त्यामुळे नात्यात अडचणी आल्या तरी त्या नात्याला आणखी एक संधी देण्याचा प्रयत्न करतात.
पण हीच समजूतदारपणा दाखवण्याची सवय कधी कधी त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम करू शकते.
सतत भावना दाबून ठेवल्यामुळे मनामध्ये निराशा, राग, अस्वस्थता आणि एकटेपणा वाढू शकतो.
काही व्यक्ती बाहेरून हसत असतात, सर्वांशी व्यवस्थित बोलत असतात; पण एकट्या असताना त्यांना खूप रडावंसं वाटतं.
काहींना सतत विचार येतात की माझ्याच बाबतीत असं का घडतं? माझ्या भावनांना कोणीच का समजून घेत नाही?
मी सर्वांसाठी उपलब्ध असतो, पण माझ्यासाठी कोणीच का नसतं? अशा विचारांमुळे मानसिक थकवा वाढू शकतो.
आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सतत सहन करणाऱ्या व्यक्तींच्या मनात राग साचत असतो. त्या प्रत्येक वेळी प्रतिक्रिया देत नसल्या तरी त्यांना झालेला त्रास विसरता येतोच असं नाही.
अनेकदा छोट्या गोष्टींवर अचानक तीव्र प्रतिक्रिया येते. याचं कारण म्हणजे पूर्वीपासून साचलेल्या भावना.
मनात बराच काळ दाबून ठेवलेला त्रास एखाद्या छोट्या घटनेच्या निमित्ताने बाहेर येऊ शकतो.
मग अशा व्यक्तींनी काय करायला हवं? सर्वप्रथम स्वतःच्या भावनांना महत्त्व द्यायला शिका.
प्रत्येक वेळी शांत राहणं म्हणजे समजूतदारपणा आणि प्रत्येक गोष्ट सहन करणं म्हणजे सहनशीलता असं नाही.
काही वेळा स्वतःसाठी आवाज उठवणं आवश्यक असतं. आपल्याला काय आवडतं, काय आवडत नाही आणि कोणत्या गोष्टीमुळे मानसिक त्रास होतो..
हे स्पष्टपणे सांगता आलं पाहिजे. गरज पडल्यास नात्यांमध्ये योग्य मर्यादा म्हणजेच Boundaries निश्चित करणंही महत्त्वाचं आहे.
लक्षात ठेवा, तुमच्या भावना इतरांच्या भावनांइतक्याच महत्त्वाच्या आहेत. प्रत्येक वेळी इतरांना समजून घेताना स्वतःला विसरू नका.
नातं टिकवण्याची जबाबदारी फक्त तुमची नाही. कोणत्याही नात्यामध्ये प्रेम, आदर, समजूतदारपणा आणि भावनिक सुरक्षितता या गोष्टी दोन्ही बाजूंनी असायला हव्यात.
कारण आयुष्यभर प्रत्येक गोष्ट सहन करून चांगली व्यक्ती असल्याचं सिद्ध करण्याची गरज नाही.
कधी कधी स्वतःच्या मनाची काळजी घेण्यासाठी एखाद्या गोष्टीला स्पष्टपणे ‘नाही’ म्हणणंही तितकंच महत्त्वाचं असतं.
धन्यवाद.


खुप छान
ह्या मानसिकतेचा गैरफायदा अनेक बदमाश गुन्हेगार कंपन्या घेत आहेत, कारण बेरोजगारी ची भिती, घरच्यांचा दबाव, यामुळे एखाद्या व्यक्तीला पैशांच्या गरजेसाठी अशा कंपन्यांची नोकरी लाचार होऊन पत्करावी लागते, जिथे बदमाश गुन्हेगार गुंड, अरेरावी, धमकावणे, अर्वाच्य शिवीगाळ करूनही आधिच परिस्थिती मुळे हतबल झालेला, आणखी खच्चीकरण झाल्यानंतर नैराश्यातून आत्महत्येचा…. टोकाच्या भावनेला जातो 🙄🧐