“आमचं मूल आधीसारखं राहिलंच नाही…”, “काही सांगितलं की लगेच रागावतो…”, “आमच्याशी बोलतच नाही…” अशी वाक्यं अनेक पालकांच्या तोंडून ऐकायला मिळतात. मुलं वयात आली की अनेक पालकांना असं वाटू लागतं की आपलं मूल हातातून निसटत चाललं आहे. पण खरं पाहिलं तर हा मुलांचा बिघडण्याचा काळ नसतो, तर त्यांना स्वतःला शोधण्याचा काळ असतो.
मानसशास्त्र सांगतं की किशोरावस्था म्हणजे शरीर, मन आणि भावनांमध्ये मोठे बदल होण्याचा काळ. या काळात मुलांना स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करायची असते. त्यामुळे ते अनेकदा पालकांच्या प्रत्येक गोष्टीला प्रश्न विचारतात. हे विरोधासाठी नसतं, तर स्वतःचा विचार करण्याची प्रक्रिया असते.
अनेक पालकांची चूक अशी होते की ते अजूनही आपल्या मुलाला लहान समजून प्रत्येक गोष्टीत नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. “हे कर”, “तसं करू नको”, “मी सांगतो तसंच कर” अशा सततच्या सूचना मुलांना गुदमरल्यासारखं वाटू शकतात. परिणामी ते शांत होतात, चिडचिड करतात किंवा पालकांपासून दूर जाऊ लागतात.
याचा अर्थ असा नाही की मुलांना पूर्ण स्वातंत्र्य द्यावं. त्यांना स्वातंत्र्याबरोबर जबाबदारीही शिकवावी लागते. नियम असावेत, पण त्या नियमांमागचं कारणही समजावून सांगितलं पाहिजे. जेव्हा मुलांना आदराने समजावलं जातं, तेव्हा ते नियम स्वीकारण्याची शक्यता जास्त असते.
या वयात मित्रांचं महत्त्व खूप वाढतं. अनेक पालकांना वाटतं की मुलं घरापेक्षा मित्रांनाच जास्त महत्त्व देतात. पण ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. मित्रांमधून मुलं स्वतःला समजून घेतात, नवीन अनुभव घेतात आणि सामाजिक कौशल्यं शिकतात. त्यामुळे मित्रांवर बंदी घालण्यापेक्षा त्यांच्या मित्रांविषयी जाणून घेणं अधिक उपयुक्त ठरतं.
तंत्रज्ञान आणि मोबाईल हा आजच्या पालकांसाठी आणखी एक मोठा प्रश्न आहे. सतत मोबाईल वापरणं योग्य नाही, पण फक्त ओरडून किंवा मोबाईल हिसकावून घेतल्याने समस्या सुटत नाही. त्याऐवजी वेळेचं नियोजन, स्पष्ट नियम आणि पालकांनी स्वतःही मोबाईलचा संतुलित वापर करणं अधिक प्रभावी ठरतं. मुलं शब्दांपेक्षा कृतीतून जास्त शिकतात.
या वयात मुलांच्या भावना खूप तीव्र असतात. कधी ते खूप आनंदी असतात, तर कधी अचानक खूप उदास होतात. यामागे हार्मोन्समधील बदल, अभ्यासाचा ताण, मित्रांचे संबंध, भविष्याची चिंता आणि स्वतःबद्दलचे प्रश्न कारणीभूत असू शकतात. अशा वेळी “तू उगाच विचार करतोस” असं म्हणण्याऐवजी, “तुला काय वाटतंय ते मला सांग” असं म्हणणं त्यांच्या मनाला आधार देतं.
मुलांनी चूक केली तर त्यांना फक्त शिक्षा देण्यापेक्षा त्या चुकीतून काय शिकता येईल हे समजावून सांगणं अधिक महत्त्वाचं आहे. प्रत्येक चूक ही शिकण्याची संधी असते. सतत टीका केल्याने मुलांचा आत्मविश्वास कमी होतो, पण योग्य मार्गदर्शन केल्याने ते अधिक जबाबदार बनतात.
पालकांनी हेही लक्षात ठेवायला हवं की मुलांना परिपूर्ण पालक नको असतात. त्यांना समजून घेणारे, ऐकून घेणारे आणि गरज पडल्यावर साथ देणारे पालक हवे असतात. मुलं नेहमी आपल्या बोलण्यापेक्षा आपल्या वागण्यातून जास्त शिकतात. त्यामुळे आपण जसा आदर, संयम आणि प्रामाणिकपणा दाखवतो, तसाच तो त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातही दिसू लागतो.
घरात संवादाचं वातावरण असेल तर अनेक समस्या आधीच कमी होतात. दररोज काही मिनिटं तरी मुलांशी अभ्यास, करिअर किंवा गुणांव्यतिरिक्त त्यांच्या भावना, मित्र, आवडी-निवडी आणि स्वप्नांविषयी बोला. जे मूल पालकांशी मनमोकळं बोलतं, ते अडचणीच्या काळात चुकीचे निर्णय घेण्याची शक्यता कमी असते.
शेवटी, वयात आलेल्या मुलांचं पालकत्व कठीण नक्कीच आहे; पण ते अशक्य नाही. या काळात मुलांना नियंत्रणापेक्षा विश्वास, भीतीपेक्षा सुरक्षितता आणि आदेशांपेक्षा समजून घेणारा संवाद जास्त गरजेचा असतो. पालकांनी संयम, प्रेम आणि समजूतदारपणा जपला तर हीच किशोरावस्था मुलांच्या सुंदर आणि सक्षम भविष्याचा मजबूत पाया ठरू शकते.
लक्षात ठेवा:
वयात आलेली मुलं पालकांपासून दूर जात नाहीत; ती स्वतःची ओळख शोधत असतात. त्या प्रवासात त्यांना न्याय करणारे नव्हे, तर समजून घेणारे पालक मिळाले, तर त्यांचा आत्मविश्वास, नातं आणि भविष्य तिन्ही अधिक मजबूत होतं.
धन्यवाद
आजच मुलांचं योग्य करीअर कॉउन्सिलिंग करून घ्या. यासंदर्भात खालीलप्रमाणे संपूर्ण माहिती नमूद करण्यात आलेली आहे. Online Career Counseling द्वारे निरनिराळ्या मानसशास्त्रीय किंवा करिअर चाचण्या घेऊन मुलांची योग्य करिअरची दिशा ठरवूया. Online असल्याने पालकांना आणि मुलांना कोठेही यायची-जायची गरज नाही.
