आपण मोठे होत जातो, तसतसे आपल्या आयुष्यात अनेक गोष्टी बदलतात. शिक्षण, नोकरी, लग्न, मुलं, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि स्वतःची स्वप्नं यामध्ये आपण व्यस्त होतो. या सगळ्या प्रवासात अनेकदा आपल्या आई-वडिलांकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन बदलतो. त्यांच्या काही सवयी त्रासदायक वाटतात, त्यांचे प्रश्न अनावश्यक वाटतात किंवा त्यांचा एखादा सल्ला आपल्याला हस्तक्षेप वाटतो.
पण एक गोष्ट आपण अनेकदा विसरतो. आपले आई-वडीलही एका वेगळ्या संघर्षातून जात असतात.
त्यांचा संघर्ष कदाचित आपल्याला दिसत नसतो, पण तो त्यांच्या मनात सुरू असतो.
त्यांच्या काळजीमागे प्रेम असते
आई-वडील अनेकदा मुलांना वारंवार फोन करतात, “कुठे आहेस?”, “जेवलास का?”, “घरी कधी येणार?” असे प्रश्न विचारतात. आपल्याला हे कधी कधी त्रासदायक वाटू शकते.
पण त्यांच्या मनात यामागे असुरक्षितता असू शकते.
आपण त्यांच्यासाठी अजूनही तेच मूल असतो, ज्याची त्यांनी लहानपणापासून काळजी घेतलेली असते. वय वाढलं म्हणून त्यांची काळजी अचानक संपत नाही.
म्हणून त्यांच्या प्रत्येक प्रश्नाकडे नियंत्रण म्हणून पाहण्याऐवजी, कधी कधी त्यामागची भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न करायला हवा.
त्यांनाही एकटेपणा जाणवू शकतो
मुलं मोठी झाल्यावर त्यांचे स्वतःचे आयुष्य सुरू होते. त्यांच्याकडे नोकरी असते, मित्र असतात, जोडीदार असतो, मुलं असतात आणि अनेक जबाबदाऱ्या असतात.
पण आई-वडिलांच्या आयुष्यात एक पोकळी निर्माण होऊ शकते.
ज्या मुलाभोवती त्यांचे संपूर्ण आयुष्य फिरत होते, ते मूल आता स्वतंत्र आयुष्य जगत असते.
त्यामुळे कधी कधी आई-वडील छोट्या गोष्टींवरही बोलण्याचा प्रयत्न करतात. त्यांना कदाचित सल्ला नको असतो. त्यांना फक्त कोणीतरी ऐकून घ्यावं असं वाटत असतं.
कधी कधी आई-वडिलांना उपाय नको असतो, फक्त आपल्या मुलाचा थोडा वेळ हवा असतो.
त्यांचा काळ वेगळा होता
आज आपल्याकडे इंटरनेट आहे, नवीन करिअरच्या संधी आहेत, मानसिक आरोग्याबद्दल माहिती आहे आणि जीवनशैलीही बदलली आहे.
पण आपल्या आई-वडिलांनी कदाचित अशा काळात आयुष्य जगले आहे, जेव्हा आर्थिक स्थैर्य, घर, मुलांचे शिक्षण आणि कुटुंबाची जबाबदारी हेच जीवनाचे मुख्य ध्येय मानले जात होते.
त्यांनी अनेक इच्छा बाजूला ठेवल्या असतील.
काही स्वप्नं अपूर्ण राहिली असतील.
काही निर्णय परिस्थितीमुळे घेतले असतील.
म्हणून त्यांच्या विचारांमध्ये आपल्याला काही जुन्या गोष्टी दिसल्या, तरी लगेच त्यांना चुकीचे ठरवण्याऐवजी त्यांच्या काळाचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
ते भावना व्यक्त करण्यात कमी पडू शकतात
अनेक आई-वडिलांना “मला तुझी काळजी वाटते”, “मला तुझी गरज आहे”, “मला भीती वाटते” असे शब्दांत सांगता येत नाही.
त्याऐवजी ते रागावतात, सूचना देतात किंवा सतत काहीतरी विचारतात.
याचा अर्थ त्यांचे वागणे नेहमीच योग्य आहे असे नाही. चुकीचे वर्तन चुकीचेच असते. पण त्यांच्या वर्तनामागची भावना समजून घेणे आणि त्याला योग्य मर्यादा घालणे, या दोन्ही गोष्टी एकत्र शक्य आहेत.
समजून घेणे म्हणजे प्रत्येक गोष्ट सहन करणे नव्हे.
त्यांच्या चुका देखील समजून घ्या
आई-वडीलही माणसं आहेत. त्यांनीही चुका केल्या असतील. कदाचित त्यांनी काही निर्णय चुकीचे घेतले असतील. कदाचित काही वेळा त्यांनी आपल्याला समजून घेतले नसेल.
आपण त्यांच्यामुळे दुखावलो असू शकतो.
अशा वेळी स्वतःच्या भावना नाकारण्याची गरज नाही. पण आयुष्यभर त्या जुन्या चुका मनात ठेवून नातं जगण्याचीही गरज नाही.
काही वेळा आई-वडिलांना माफ करणे म्हणजे त्यांनी केलेली चूक योग्य ठरवणे नसते. ते आपल्या मनावरील ओझे कमी करण्याचा एक मार्ग असतो.
त्यांच्या वयाबरोबर त्यांच्या गरजा बदलतात
लहानपणी आपल्याला त्यांच्या हाताची गरज होती.
मोठे झाल्यावर त्यांना आपल्या वेळेची गरज असू शकते.
वय वाढत गेल्यावर त्यांच्या शरीरात बदल होतात. मित्रपरिवार कमी होतो. कामाच्या संधी कमी होतात. काही जण निवृत्त होतात. त्यामुळे त्यांना भावनिक आधाराची गरज अधिक जाणवू शकते.
आपण त्यांच्यासाठी मोठ्या गोष्टी करण्याची गरज नाही.
कधीतरी फोन करणे, शांतपणे बोलणे, त्यांच्यासोबत चहा घेणे, त्यांच्या जुन्या आठवणी ऐकणे किंवा फक्त “तुम्ही कसे आहात?” एवढे विचारणेही त्यांच्यासाठी खूप मोठे असू शकते.
त्यांना तुमच्या आयुष्यातील स्थान जाणवू द्या
आई-वडिलांना नेहमी पैशांची किंवा वस्तूंची गरज असते असे नाही.
कधी कधी त्यांना हे जाणवायचे असते की, “माझ्या मुलाच्या आयुष्यात अजूनही माझी जागा आहे.”
आपण कितीही व्यस्त असलो तरी आपल्या वागण्यातून त्यांना ही भावना देता येते.
त्यांच्या मताचा आदर करा. आवश्यक असेल तेव्हा स्पष्टपणे तुमच्या मर्यादा सांगा. पण बोलताना त्यांचा सन्मान जपा.
कारण नातं टिकवण्यासाठी फक्त प्रेम पुरेसं नसतं. त्यासाठी समजूतदारपणा, संवाद आणि परस्पर आदरही आवश्यक असतो.
शेवटी…
आपल्या आई-वडिलांनी आपल्यासाठी काय केलं, याची यादी कधीच पूर्ण होणार नाही. पण त्यांच्याकडून प्रत्येक गोष्ट परिपूर्ण असावी, अशी अपेक्षा ठेवणेही योग्य नाही.
त्यांनी आपल्याला वाढवलं. आता त्यांना समजून घेण्याची आपली वेळ आली आहे.
त्यांच्या प्रत्येक कृतीशी सहमत होण्याची गरज नाही. त्यांच्या प्रत्येक अपेक्षा पूर्ण करण्याचीही गरज नाही. पण त्यांच्या वयाचा, त्यांच्या संघर्षाचा, त्यांच्या भीतीचा आणि त्यांच्या भावनांचा विचार करण्याची गरज नक्कीच आहे.
कारण आई-वडीलही एका संघर्षातून गेलेले असतात. फरक एवढाच की, त्यांच्या संघर्षाची भाषा कदाचित आपल्याला समजली नसेल.
आज थोडा वेळ काढा.
त्यांना फोन करा.
त्यांच्याशी मनापासून बोला.
कदाचित त्यांना तुमच्याकडून काही मोठं नको असेल.
फक्त एवढंच हवं असेल की, “माझं मूल मला अजूनही समजून घेतं.”
धन्यवाद.