आपण अनेकदा म्हणतो, “आजचा दिवस चांगला जावा.” पण चांगला दिवस फक्त नशिबावर अवलंबून नसतो. आपल्या विचारांची पद्धत, छोट्या सवयी, भावनांकडे पाहण्याची पद्धत आणि आपण दिवसभरात घेतलेले छोटे निर्णय यांचा आपल्या दिवसाच्या अनुभवावर मोठा परिणाम होतो.
मानसशास्त्रीय संशोधनातून असे दिसून येते की आपल्या दिवसाची सुरुवात आणि दिवसभरातील छोट्या कृती आपल्या मूड, लक्ष, प्रेरणा आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम करू शकतात.
म्हणूनच आजचा दिवस अधिक चांगला करण्यासाठी काही सोप्या मानसशास्त्रीय टिप्स पाहूया.
१. सकाळी उठल्यानंतर लगेच मोबाईल पाहू नका
डोळे उघडताच सोशल मीडिया, बातम्या किंवा मेसेज तपासण्याची सवय अनेकांना असते. त्यामुळे दिवसाची सुरुवात आपल्या गरजांपेक्षा इतरांच्या माहितीने होते.
उठल्यानंतर काही मिनिटे स्वतःसाठी ठेवा. शांत बसा, पाणी प्या, खिडकीतून बाहेर पाहा किंवा काही खोल श्वास घ्या.
दिवसाची सुरुवात जाणीवपूर्वक करणे मनाला अधिक स्थिर ठेवण्यास मदत करू शकते.
२. आजची फक्त तीन महत्त्वाची कामे ठरवा
दिवसभरात करायच्या वीस गोष्टींची यादी पाहिली की मनावर दबाव येऊ शकतो.
त्याऐवजी स्वतःला विचारा,
“आज कोणती तीन कामे पूर्ण झाली तर मला दिवस समाधानकारक वाटेल?”
ही तीन कामे लिहून ठेवा. त्यांना प्राधान्य द्या.
सगळी कामे एकाच वेळी करण्यापेक्षा महत्त्वाच्या कामावर लक्ष केंद्रित केल्याने लक्ष विचलित होण्याची शक्यता कमी होते.
३. स्वतःशी बोलण्याची भाषा बदला
आज एखादे काम बिघडले तर लगेच,
“माझ्याकडून काहीच नीट होत नाही.”
असे म्हणण्याऐवजी,
“आज हे जमले नाही, पण पुढच्या वेळी मी वेगळ्या पद्धतीने प्रयत्न करू शकतो.”
असे स्वतःशी बोला.
याला self-talk म्हणतात. आपल्या मनातील संवाद भावनांवर आणि वर्तनावर परिणाम करू शकतो.
स्वतःशी कठोर बोलण्यापेक्षा वास्तववादी आणि सहानुभूतीपूर्ण संवाद अधिक उपयुक्त ठरतो.
४. प्रत्येक गोष्ट परफेक्ट करण्याचा प्रयत्न करू नका
परिपूर्णतेच्या मागे धावताना अनेकदा काम सुरू करण्यासही भीती वाटते.
“हे अगदी परफेक्ट झाले पाहिजे” याऐवजी,
“मी हे शक्य तितक्या चांगल्या पद्धतीने करतो.”
हा दृष्टिकोन स्वीकारा.
परिपूर्ण परिणामापेक्षा सातत्यपूर्ण प्रयत्न अधिक महत्त्वाचे आहेत.
५. काम करताना छोटा ब्रेक घ्या
सतत अनेक तास काम केल्याने लक्ष आणि मानसिक ऊर्जा कमी होऊ शकते.
म्हणून कामाच्या मध्ये छोटे ब्रेक घ्या. उठून थोडे चालणे, पाणी पिणे किंवा काही क्षण डोळ्यांना विश्रांती देणे उपयोगी ठरू शकते.
ब्रेक म्हणजे वेळेचा अपव्यय नाही. योग्य वेळी घेतलेली विश्रांती कामाची गुणवत्ता टिकवण्यास मदत करू शकते.
६. थोडा वेळ चालण्यासाठी बाहेर पडा
शारीरिक हालचालीचा मानसिक आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होतो.
आज वेळ कमी असला तरी काही मिनिटे चालण्याचा प्रयत्न करा.
चालताना मोबाईलमध्ये गुंतण्याऐवजी आजूबाजूचे वातावरण पाहा. सूर्यप्रकाश, झाडे, आकाश आणि परिसराकडे लक्ष द्या.
मनाला “ब्रेक” देण्याचा हा एक सोपा मार्ग आहे.
७. आज एक चांगली गोष्ट कोणासाठी तरी करा
एखाद्याला मनापासून धन्यवाद देणे, कुणाचे कौतुक करणे, एखाद्याचे काम हलके करणे किंवा गरजू व्यक्तीला मदत करणे यासारख्या छोट्या कृती आपल्यालाही समाधान देऊ शकतात.
मानवी संबंध आणि इतरांसाठी केलेल्या सकारात्मक कृतींचा मानसिक आरोग्याशी संबंध असल्याचे संशोधनातून दिसते.
म्हणून आज कोणाचातरी दिवस थोडा चांगला करण्याचा प्रयत्न करा.
८. प्रत्येक नकारात्मक विचारावर विश्वास ठेवू नका
मनात विचार येणे आणि तो विचार सत्य असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.
उदाहरणार्थ,
“माझा मित्र आज फोन करत नाही म्हणजे तो माझ्यावर नाराज आहे.”
हा एक विचार आहे, वस्तुस्थिती नाही.
स्वतःला विचारा,
“या विचाराला पुरावा काय आहे?”
असा प्रश्न विचारल्याने विचार आणि वास्तव यांच्यातील फरक समजण्यास मदत होऊ शकते.
९. आजच्या दिवसात एक चांगली गोष्ट शोधा
दिवस कितीही सामान्य असला तरी त्यात एखादी चांगली गोष्ट असू शकते.
चहा शांतपणे घेता आला, मुलासोबत वेळ घालवता आला, काम वेळेत पूर्ण झाले किंवा एखाद्याने आपल्याशी प्रेमाने बोलले.
रात्री अशा तीन छोट्या गोष्टी आठवा.
याला gratitude practice म्हणतात. कृतज्ञतेचा सराव सकारात्मक भावनांना प्रोत्साहन देण्यास मदत करू शकतो.
१०. इतरांशी स्वतःची तुलना कमी करा
सोशल मीडियावर आपल्याला अनेकांच्या आयुष्यातील चांगले क्षण दिसतात. पण त्यांच्या आयुष्यातील अडचणी आपल्याला दिसत नाहीत.
म्हणून दुसऱ्याच्या “हायलाइट्स”शी आपल्या संपूर्ण आयुष्याची तुलना करू नका.
कालच्या स्वतःपेक्षा आज थोडे चांगले होण्याचा प्रयत्न करा.
तुमची खरी स्पर्धा तुमच्या कालच्या आवृत्तीशी आहे.
११. जे आपल्या नियंत्रणात नाही ते ओळखा
आज काही गोष्टी आपल्या इच्छेप्रमाणे होणार नाहीत.
इतर व्यक्ती काय विचार करतील, हवामान कसे असेल, कोण आपल्याशी कसे वागेल किंवा अचानक कोणती समस्या येईल, हे पूर्णपणे आपल्या नियंत्रणात नसते.
पण आपण त्यावर कशी प्रतिक्रिया देतो, हे काही प्रमाणात आपल्या हातात असते.
म्हणून स्वतःला विचारा,
“यापैकी माझ्या नियंत्रणात नेमके काय आहे?”
या प्रश्नामुळे अनावश्यक चिंता कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
१२. ‘नाही’ म्हणायला शिका
प्रत्येक व्यक्तीला खूश ठेवण्याचा प्रयत्न केल्यास स्वतःसाठी वेळ आणि ऊर्जा उरत नाही.
एखादे काम तुमच्यासाठी योग्य नसेल तर नम्रपणे “नाही” म्हणणे चुकीचे नाही.
मर्यादा आखणे म्हणजे स्वार्थी होणे नाही.
ते स्वतःच्या वेळेचा, ऊर्जेचा आणि मानसिक आरोग्याचा आदर करणे आहे.
१३. एकावेळी एकच काम करा
आपण multitasking करतो असे आपल्याला वाटते. पण अनेकदा आपण वेगवेगळ्या कामांमध्ये सतत लक्ष बदलत असतो.
यामुळे मानसिक थकवा वाढू शकतो आणि कामाची गुणवत्ता कमी होऊ शकते.
आज एखादे महत्त्वाचे काम करताना काही काळ फक्त त्याच कामावर लक्ष केंद्रित करा.
१४. भावना आल्या तर त्यांना नाव द्या
आज तुम्हाला चिडचिड, दुःख, भीती किंवा निराशा जाणवत असेल तर स्वतःला दोष देऊ नका.
स्वतःला सांगा,
“सध्या मला चिंता वाटत आहे.”
किंवा
“मला आत्ता राग आला आहे.”
भावनेला नाव देणे म्हणजे ती भावना लगेच नाहीशी होईल असे नाही. पण आपल्या अनुभवाकडे थोड्या अंतराने पाहण्यास मदत होऊ शकते.
१५. आज स्वतःसाठी काही मिनिटे राखून ठेवा
दिवसभर आपण अनेक भूमिका निभावतो. कर्मचारी, पालक, जोडीदार, मित्र किंवा कुटुंबातील सदस्य.
पण या सगळ्यांमध्ये स्वतःसाठी वेळ ठेवणेही महत्त्वाचे आहे.
पाच-दहा मिनिटे शांत बसणे, संगीत ऐकणे, पुस्तक वाचणे, ध्यान करणे किंवा फक्त काही वेळ एकटे राहणे यापैकी जे तुम्हाला शांत करते ते करा.
१६. दिवस खराब गेला तरी संपूर्ण दिवस खराब समजू नका
सकाळी काहीतरी चुकले म्हणून संपूर्ण दिवस खराब असतो असे नाही.
एखाद्या व्यक्तीशी वाद झाला म्हणून संपूर्ण नातं खराब असेलच असे नाही.
एका चुकीचा अर्थ संपूर्ण आयुष्यावर लावू नका.
एक खराब क्षण म्हणजे खराब दिवस नाही.
आणि एक खराब दिवस म्हणजे खराब आयुष्य नाही.
१७. रात्री स्वतःला तीन प्रश्न विचारा
दिवस संपताना स्वतःला तीन प्रश्न विचारा:
१. आज माझ्याकडून काय चांगले झाले?
२. आज मी काय शिकलो?
३. उद्या मी कोणती एक गोष्ट थोडी चांगली करू शकतो?
या प्रश्नांमुळे दिवसाकडे फक्त चुका किंवा अपयशाच्या दृष्टीने न पाहता शिकण्याची संधी म्हणून पाहण्याची सवय लागते.
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट…
सर्वोत्कृष्ट दिवस म्हणजे असा दिवस नाही ज्यामध्ये कोणतीही समस्या आली नाही.
सर्वोत्कृष्ट दिवस म्हणजे समस्या असूनही आपण स्वतःला कसे सांभाळले, आपल्या भावनांना कसे समजून घेतले, महत्त्वाच्या गोष्टींवर लक्ष कसे दिले आणि दिवसाच्या शेवटी स्वतःशी शांत राहू शकलो.
म्हणून आज सगळे काही बदलण्याचा प्रयत्न करू नका.
फक्त एक छोटी गोष्ट निवडा.
आज मोबाईल थोडा कमी वापरा.
थोडे चालून या.
स्वतःशी प्रेमाने बोला.
एखाद्याचे मनापासून कौतुक करा.
किंवा रात्री तीन चांगल्या गोष्टी लिहा.
छोट्या कृतींचीच पुढे मोठी मानसिक सवय तयार होते.
आजचा दिवस परिपूर्ण करण्याचा प्रयत्न करू नका.
तो कालपेक्षा थोडा चांगला करण्याचा प्रयत्न करा.