आपल्या आयुष्यातील सर्वांत मोठी चूक कोणती असेल, तर ती म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीने आपल्याला योग्य समजावं, आपल्याबद्दल चांगलं बोलावं आणि आपल्या प्रत्येक कृतीला मान्यता द्यावी, अशी अपेक्षा ठेवणं. आपण अनेकदा स्वतःच्या निर्णयांपेक्षा लोकांच्या प्रतिक्रियांना जास्त महत्त्व देतो.
कोणी आपल्याबद्दल चुकीचं बोललं, आपला गैरसमज केला किंवा आपल्याला दोष दिला की आपण अस्वस्थ होतो. मग त्या व्यक्तीला आपली बाजू पटवून देण्यात, स्वतःला निर्दोष सिद्ध करण्यात आणि आपली प्रतिमा सुधारण्यात बराच वेळ खर्च होतो.
या सगळ्यात आपण एक महत्त्वाची गोष्ट विसरतो, ती म्हणजे लोकांना समजावून सांगण्याच्या प्रयत्नात आपण स्वतःच्या आयुष्याकडे दुर्लक्ष करत असतो. प्रत्येक व्यक्तीची विचार करण्याची पद्धत, अनुभव आणि दृष्टिकोन वेगळा असतो. त्यामुळे तुम्ही कितीही प्रामाणिकपणे वागलात, तरी प्रत्येकाला तुमचं वागणं योग्य वाटेलच असं नाही.
प्रत्येकाचा गैरसमज दूर करणं ही तुमची जबाबदारी नाही
मानसशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिलं, तर इतर लोक आपल्याबद्दल काय विचार करतात, याविषयीची अतिशय जास्त चिंता आपल्या भावनिक आरोग्यावर परिणाम करू शकते. मानसशास्त्रात याचा संबंध सामाजिक मान्यता मिळवण्याची गरज आणि इतरांच्या मतांबद्दल असलेल्या संवेदनशीलतेशी जोडता येतो.
काही वेळा एखाद्या व्यक्तीने आपल्याबद्दल नकारात्मक मत व्यक्त केलं की आपण त्याच एका घटनेचा पुन्हा पुन्हा विचार करतो. आपण कुठे चुकलो, त्याने असं का म्हटलं, आता इतर लोकही आपल्याला चुकीचं समजतील का, असे अनेक प्रश्न मनात निर्माण होतात. यामुळे आपली मानसिक ऊर्जा खर्च होते आणि कामावर लक्ष केंद्रित करणं कठीण होऊ शकतं.
मात्र, एखाद्याचं मत म्हणजे तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचा अंतिम निर्णय नसतो. एखाद्या व्यक्तीला तुमची बाजू समजून घ्यायचीच नसेल, तर तुम्ही कितीही स्पष्टीकरण दिलं तरी परिस्थिती बदलणार नाही. अशा वेळी प्रत्येक वेळी स्वतःला सिद्ध करण्याऐवजी स्वतःला एक प्रश्न विचारा, “मी माझ्या बाजूने प्रामाणिकपणे वागलो आहे का?” उत्तर होकारार्थी असेल, तर प्रत्येकाच्या मतामुळे स्वतःची शांतता गमावण्याची गरज नाही.
स्वतःवर लक्ष केंद्रित करणं म्हणजे नेमकं काय?
स्वतःकडे लक्ष केंद्रित करणं म्हणजे इतरांना पूर्णपणे दुर्लक्षित करणं किंवा स्वतःची चूक कधीच मान्य न करणं नव्हे. याचा अर्थ स्वतःच्या विकासाला, मानसिक शांततेला, ध्येयांना आणि जबाबदाऱ्यांना प्राधान्य देणं. समजा, तुम्ही एखादं नवीन काम सुरू केलं आणि काही लोकांनी तुमच्यावर टीका केली.
अशा वेळी दिवसभर त्यांच्या बोलण्याचा विचार करण्याऐवजी आपल्या कौशल्यांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी वेळ द्या. तुमच्याकडून चूक झाली असेल, तर ती स्वीकारा. एखाद्याला तुमच्या वागण्यामुळे त्रास झाला असेल, तर त्याचं म्हणणं ऐकून घ्या. पण केवळ लोकांना खूश ठेवण्यासाठी स्वतःची मूल्यं, स्वप्नं आणि गरजा बाजूला ठेवू नका.
स्वतःशी दयाळूपणे वागण्याच्या संकल्पनेला मानसशास्त्रात Self-Compassion असं म्हणतात. स्वतःच्या चुका मान्य करताना स्वतःचा अपमान न करणं, अडचणीच्या काळात स्वतःला समजून घेणं आणि स्वतःच्या भावनांकडे संवेदनशीलतेने पाहणं हे त्याचे महत्त्वाचे भाग आहेत.
संशोधनाच्या आढाव्यांनुसार, स्वतःशी करुणेने वागण्याचा संबंध चांगल्या मानसिक स्वास्थ्याशी आणि चिंता, तणाव व नैराश्याच्या कमी लक्षणांशी आढळतो. Sage Journals +1 म्हणूनच स्वतःला सतत दोष देण्यापेक्षा स्वतःच्या प्रगतीसाठी प्रयत्न करणं अधिक उपयुक्त ठरू शकतं.
तुमची ऊर्जा योग्य ठिकाणी खर्च करा
तुमच्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवस महत्त्वाचा आहे. तो दिवस दुसऱ्यांना तुमच्याबद्दल काय वाटतं हे सिद्ध करण्यात घालवायचा की स्वतःचं आयुष्य अधिक चांगलं बनवण्यात, हा निर्णय तुम्हाला घ्यायचा आहे.
लोकांच्या टीकेला उत्तर देण्यापेक्षा आपल्या कामातून उत्तर द्या. सतत स्वतःची तुलना करण्याऐवजी कालच्या स्वतःपेक्षा आज थोडं चांगलं होण्याचा प्रयत्न करा. तुमच्या आरोग्याची काळजी घ्या, नवीन गोष्टी शिका, नात्यांमध्ये योग्य मर्यादा ठेवा आणि स्वतःसाठी काही वेळ राखून ठेवा.
लक्षात ठेवा, प्रत्येक टीका चुकीची नसते आणि प्रत्येक कौतुकही योग्य असेल असं नाही. त्यामुळे टीका ऐकताना त्यात काही तथ्य आहे का, हे तपासा. उपयोगी अभिप्राय स्वीकारा, आवश्यक असेल तेव्हा माफी मागा आणि स्वतःमध्ये बदल करा. पण निराधार आरोप, वारंवार होणारा अपमान किंवा सतत स्वतःला सिद्ध करण्याची सक्ती स्वीकारू नका. तुमची किंमत इतरांच्या प्रत्येक प्रतिक्रियेवर ठरत नाही.
शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवा: लोकांना तुमच्याबद्दल काय वाटतं, यावर तुमचं पूर्ण नियंत्रण नाही; पण तुम्ही स्वतःबद्दल काय विचार करता आणि स्वतःच्या आयुष्यासाठी काय करता, यावर तुम्ही काम करू शकता.
प्रत्येकाला तुमची बाजू पटवून देण्याची गरज नाही. काही गैरसमज संवादातून दूर होतील, काही काळानुसार बदलतील, तर काही कधीच दूर होणार नाहीत. प्रत्येक गोष्टीशी लढण्यात आयुष्य घालवण्यापेक्षा स्वतःच्या ध्येयांसाठी जगायला शिका.
कारण तुमचं आयुष्य लोकांच्या मतांना उत्तर देण्यासाठी नाही, तर स्वतःच्या क्षमतांचा विकास करण्यासाठी आहे. लोकांना चुकीचं समजू द्या, पण त्या प्रक्रियेत स्वतःला हरवू नका. स्वतःकडे लक्ष द्या, स्वतःला समजून घ्या आणि शांतपणे पुढे जात राहा.
धन्यवाद.