“ती आधीसारखी बोलत नाही,
माझ्याकडे लक्षही देत नाही.
नात्यात प्रेम कमी झालंय का?
की तिच्या मनात काहीतरी दडलंय?”
असा प्रश्न अनेक पतींच्या मनात कधी ना कधी येतो. पत्नी पूर्वीसारखी बोलत नसेल, संवाद कमी झाला असेल किंवा ती सतत स्वतःच्या कामात व्यस्त दिसत असेल, तर लगेच “तिला आता माझी गरज नाही” किंवा “तिचं माझ्यावर प्रेम राहिलेलं नाही” असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.
मानसशास्त्र सांगते की एखाद्या व्यक्तीच्या वर्तनामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे तिच्या वर्तनाचा अर्थ लावण्यापेक्षा तिच्या मनाची अवस्था समजून घेण्याचा प्रयत्न करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
१. ती मानसिकदृष्ट्या थकलेली असू शकते
घर, नोकरी, मुलं, आर्थिक जबाबदाऱ्या, नाती आणि स्वतःच्या अपेक्षा यांचा सतत विचार करताना व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या थकू शकते.
अशावेळी व्यक्तीला संवाद साधण्याची इच्छाच कमी होऊ शकते. ती तुमच्यावर रागावलेली नसते, पण तिच्याकडे बोलण्यासाठी मानसिक ऊर्जा नसते.
म्हणून “तू माझ्याकडे लक्ष का देत नाहीस?” असे विचारण्याऐवजी,
“तू थकलेली दिसतेस. काही मदत हवी आहे का?”
असा प्रश्न अधिक जवळीक निर्माण करू शकतो.
२. नात्यातील काही न बोललेल्या भावना असू शकतात
कधी कधी छोट्या-छोट्या गोष्टी मनात साचत जातात. एखाद्या प्रसंगी झालेला अपमान, दुर्लक्ष, अपेक्षा पूर्ण न होणे किंवा वारंवार झालेला वाद याबद्दल व्यक्ती बोलत नसली तरी तिच्या वर्तनातून अंतर जाणवू शकते.
याला मानसशास्त्रीय भाषेत भावनिक दुरावा म्हणता येईल.
अशावेळी समस्या फक्त “ती लक्ष देत नाही” एवढी नसते. “तिच्या मनात काही न सुटलेले आहे का?” हे समजून घेणे महत्त्वाचे असते.
३. तिला तुमच्याकडून भावनिक आधार हवा असू शकतो
नात्यात फक्त एकाच घरात राहणे पुरेसे नसते. व्यक्तीला “माझा जोडीदार मला समजून घेतो, माझं ऐकतो आणि माझ्या भावनांना महत्त्व देतो” अशी भावना हवी असते.
संशोधनात perceived responsiveness म्हणजेच जोडीदार आपल्याला समजून घेतो, आपल्या भावनांना मान्यता देतो आणि आपली काळजी घेतो अशी अनुभूती, ही जवळच्या नात्यांमध्ये महत्त्वाची मानली जाते.
म्हणून कधी कधी तिला मोठी मदत नको असते. तिला फक्त शांतपणे ऐकून घेणारा जोडीदार हवा असतो.
४. तुम्हा दोघांमधील संवादाची पद्धत बदलली असू शकते
लग्नाच्या सुरुवातीला छोट्या गोष्टींबद्दलही खूप संवाद होतो. नंतर नोकरी, मुलं, घर आणि जबाबदाऱ्या वाढल्यावर संवाद फक्त कामापुरता राहू शकतो.
“जेवण झालं का?”
“मुलाला घेऊन ये.”
“उद्या कुठे जायचं?”
असा व्यवहारिक संवाद वाढतो; पण
“आज तुला कसं वाटलं?”
“तुझ्या मनात काय चाललंय?”
असा भावनिक संवाद कमी होतो.
हळूहळू दोघे एकत्र राहत असूनही भावनिकदृष्ट्या दूर जाऊ शकतात.
५. तिला तुमच्याकडून वारंवार दुर्लक्ष मिळाले असण्याची शक्यता
नात्यातील जवळीक मोठ्या प्रसंगांपेक्षा रोजच्या छोट्या संवादातून तयार होते.
जोडीदार काही सांगतो, आपल्याकडे पाहतो, एखादी गोष्ट शेअर करतो किंवा मदत मागतो, तेव्हा त्याला दिलेला प्रतिसाद महत्त्वाचा असतो. Gottman यांच्या relationship research मध्ये अशा छोट्या “connection bids” कडे सकारात्मकपणे वळणे नात्यातील जोडणीशी संबंधित असल्याचे दिसून आले आहे.
उदाहरणार्थ, पत्नी म्हणते,
“आज माझा दिवस खूप कठीण गेला.”
आणि आपण मोबाईलकडे पाहत म्हणतो,
“हं… ठीक आहे.”
असे वारंवार झाले तर तिला “माझं बोलणं त्याच्यासाठी महत्त्वाचं नाही” असे वाटू शकते.
६. तिच्या आयुष्यातील इतर ताणतणाव असू शकतात
कधी कधी समस्या वैवाहिक नात्यात नसतेच.
नोकरीतील ताण, आर्थिक चिंता, मुलांशी संबंधित समस्या, कुटुंबातील मतभेद, झोपेची कमतरता किंवा स्वतःबद्दलच्या चिंता यामुळेही व्यक्ती कमी बोलू शकते.
म्हणून प्रत्येक बदलाचा अर्थ “आपल्या नात्यात काहीतरी बिघडलं आहे” असा लावणे योग्य नाही.
मग पतीने काय करावे?
सर्वात आधी चौकशी करण्याऐवजी संवाद करा.
“तू माझ्याकडे लक्ष देत नाहीस” असे म्हणण्यापेक्षा,
“मला जाणवतंय की आपण अलीकडे पूर्वीसारखे बोलत नाही. माझ्याकडून काही चूक झाली आहे का? असेल तर मला सांग. मला तुझं मन समजून घ्यायचं आहे.”
असे म्हणा.
दुसरे म्हणजे, तिचे बोलणे मध्येच तोडू नका. लगेच उपाय सांगण्यापेक्षा आधी तिचे म्हणणे समजून घ्या.
तिसरे म्हणजे, दोष देण्याऐवजी स्वतःच्या भावना व्यक्त करा.
“तू बदलली आहेस” याऐवजी,
“आपल्यात अंतर जाणवतंय आणि त्यामुळे मला थोडं वाईट वाटतंय.”
असे बोलल्यास समोरची व्यक्ती बचावात्मक होण्याची शक्यता कमी होते.
आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, फक्त मोठ्या रोमँटिक गोष्टी करण्यापेक्षा रोजच्या छोट्या गोष्टींकडे लक्ष द्या. तिच्या बोलण्याकडे पाहणे, फोन बाजूला ठेवून ऐकणे, तिच्या कामात मदत करणे, कौतुक करणे आणि दिवसातून काही मिनिटे फक्त दोघांनी बोलणे, या साध्या गोष्टी नात्यातील भावनिक जवळीक वाढवू शकतात.
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट
पत्नी तुमच्याकडे पूर्वीसारखे लक्ष देत नाही, याचा अर्थ तिचे प्रेम संपले आहे असा थेट निष्कर्ष काढू नका.
कदाचित ती थकली असेल.
कदाचित तिच्या मनात काही भावना साचल्या असतील.
कदाचित तिला तुमच्याकडून थोडे अधिक समजून घेणे हवे असेल.
किंवा कदाचित तुमच्या दोघांमधील संवादाची पद्धत बदलली असेल.
नात्यात प्रश्न निर्माण झाला की दोषी शोधण्यापेक्षा कारण शोधा.
कारण अनेक वेळा नातं संपत नसतं, फक्त दोन माणसांमधला संवाद कमी झालेला असतो. आणि संवाद पुन्हा सुरू करण्यासाठी कधी कधी फक्त एका व्यक्तीने प्रेमाने विचारलेला एक प्रश्न पुरेसा असतो:
“तुझ्या मनात खरंच काय चाललंय, मला सांगशील का?”
धन्यवाद.