प्रत्येक नात्यात मतभेद होतात. दोन वेगवेगळे स्वभाव, विचार आणि अनुभव असलेली माणसं एकत्र आली की मतभेद होणं अगदी स्वाभाविक आहे. पण प्रत्येक मतभेदाचं भांडणात रूपांतर व्हायलाच हवं, असं नाही. अनेक वेळा भांडण हे विषयामुळे होत नाही, तर आपण त्या विषयावर कसं बोलतो यामुळे होतं.
मानसशास्त्र सांगतं की, योग्य पद्धतीने संवाद साधला तर मोठ्यातला मोठा वादही शांतपणे सोडवता येतो. चला तर मग, अशी काही महत्त्वाची मानसशास्त्रीय तत्त्वे समजून घेऊया.
१. समोरच्याला पूर्ण बोलू द्या
अनेकदा समोरची व्यक्ती बोलत असतानाच आपण उत्तर तयार करत असतो. त्यामुळे तिचं म्हणणं पूर्णपणे ऐकलं जात नाही. यामुळे गैरसमज वाढतात.
एखादी व्यक्ती जेव्हा मन मोकळं करून बोलते आणि तिला वाटतं की माझं ऐकलं जात आहे, तेव्हा तिचा राग आपोआप कमी होतो. म्हणून मध्येच अडवण्याऐवजी शांतपणे ऐकण्याची सवय लावा.
२. व्यक्तीवर नाही, समस्येवर बोला
“तू नेहमी असाच असतोस”, “तुझ्यामुळे सगळं बिघडलं” अशी वाक्यं समोरच्या व्यक्तीला बचावात्मक बनवतात.
त्याऐवजी, “ही परिस्थिती आपल्याला कशी सुधारता येईल?” असा दृष्टिकोन ठेवा. व्यक्तीवर हल्ला करण्यापेक्षा समस्येवर उपाय शोधणं नात्यासाठी अधिक फायदेशीर ठरतं.
३. रागाच्या क्षणी निर्णय घेऊ नका
रागाच्या वेळी मेंदूचा विचार करणारा भाग कमी सक्रिय होतो आणि भावनांवर नियंत्रण कमी होतं. त्यामुळे त्या क्षणी बोललेले शब्द अनेकदा नंतर पश्चात्तापाचं कारण बनतात.
राग आला असेल तर काही मिनिटे शांत राहा, खोल श्वास घ्या किंवा थोडा वेळ त्या जागेपासून दूर जा. शांत झाल्यावरच चर्चा करा.
४. “तू” ऐवजी “मला” वापरा
“तू माझा कधीच विचार करत नाहीस” असं म्हणण्यापेक्षा, “मला त्या वेळी एकटं वाटलं” असं म्हणणं अधिक प्रभावी असतं.
यामुळे आरोप कमी होतात आणि समोरच्या व्यक्तीला तुमची भावना समजण्याची संधी मिळते.
५. प्रत्येक गोष्ट जिंकण्याचा प्रयत्न करू नका
काही लोक प्रत्येक चर्चेत स्वतःच बरोबर असल्याचं सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करतात. पण नात्यात विजयापेक्षा विश्वास महत्त्वाचा असतो.
जर प्रत्येक वेळी एक जिंकत असेल आणि दुसरा हरत असेल, तर हळूहळू नातंच हरायला लागतं.
६. समोरच्या व्यक्तीच्या भावनांचा आदर करा
कदाचित तुम्हाला एखादी गोष्ट छोटी वाटेल, पण समोरच्या व्यक्तीसाठी ती खूप महत्त्वाची असू शकते.
“तुला असं का वाटतंय?” हा प्रश्न विचारण्याची सवय लावा. भावना समजून घेणं म्हणजे त्या मान्य करणं. यामुळे संवाद अधिक सकारात्मक होतो.
७. जुने विषय पुन्हा पुन्हा काढू नका
एकदा एखादा वाद मिटला असेल तर तो वारंवार उकरून काढू नका. जुन्या चुका सतत आठवून दिल्यामुळे विश्वास कमी होतो आणि नवीन वाद निर्माण होतात.
भूतकाळातून शिकावं, पण त्यातच अडकून राहू नये.
८. योग्य वेळ निवडा
समोरची व्यक्ती थकलेली, तणावात किंवा कामात असेल, तर गंभीर चर्चा टाळा.
योग्य वेळ आणि शांत वातावरणात झालेला संवाद अधिक परिणामकारक ठरतो.
९. चूक झाली असेल तर माफी मागा
माफी मागणं म्हणजे कमीपणा नाही. उलट, ती भावनिक परिपक्वतेची खूण आहे.
एक मनापासून बोललेलं “माझ्याकडून चूक झाली” हे वाक्य अनेक मोठे वाद संपवू शकतं.
१०. नातं जपण्याला प्राधान्य द्या
स्वतःला नेहमी एक प्रश्न विचारा, “मला हा वाद जिंकायचा आहे की हे नातं टिकवायचं आहे?”
या एका प्रश्नाचं उत्तर अनेकदा तुमच्या बोलण्याची पद्धत बदलून टाकतं.
शेवटचा विचार
मतभेद होणं ही नात्याची कमजोरी नाही. पण मतभेद हाताळण्याची चुकीची पद्धत नातं कमकुवत करते. शांतपणे ऐकणं, भावना समजून घेणं, योग्य शब्द वापरणं आणि अहंकार बाजूला ठेवणं हीच निरोगी नात्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.
वाद टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे समोरच्या व्यक्तीला हरवणं नव्हे, तर तिला समजून घेणं. कारण जिथे समजूतदारपणा असतो, तिथे भांडणं कमी होतात आणि विश्वास, आदर व प्रेम अधिक मजबूत होतं.
धन्यवाद.