पती-पत्नीच्या नात्यात वाद होणे ही असामान्य गोष्ट नाही. दोन वेगवेगळ्या व्यक्ती एकत्र आयुष्य जगत असतात. त्यांच्या सवयी, अपेक्षा, विचार करण्याची पद्धत, भावनिक गरजा आणि समस्या हाताळण्याची पद्धत वेगवेगळी असू शकते. त्यामुळे मतभेद होणारच. खरा प्रश्न हा नसतो की “आपल्या नात्यात वाद का होतात?” तर प्रश्न असा असतो की “वाद झाल्यानंतर आपण एकमेकांशी कसे वागतो?”
मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिलं तर नात्यातील प्रत्येक वाद हा केवळ त्या क्षणातील विषयावर नसतो. अनेकदा त्यामागे दुर्लक्षित झाल्याची भावना, आदराची गरज, प्रेमाची अपेक्षा, सुरक्षिततेची गरज किंवा “माझं म्हणणं समोरच्याने समजून घ्यावं” ही इच्छा असते. म्हणूनच वाद सोडवताना फक्त कोण बरोबर आणि कोण चूक हे ठरवण्यापेक्षा दोघांच्या भावनांमागचं कारण समजून घेणं अधिक महत्त्वाचं ठरतं.
१. वाद जिंकण्यापेक्षा नातं जिंकण्याचा प्रयत्न करा
पती-पत्नीच्या भांडणात अनेकदा दोघांचं लक्ष एका गोष्टीवर असतं, “माझं म्हणणं बरोबर आहे हे मला सिद्ध करायचं आहे.” यामुळे संवाद हळूहळू वादातून आरोप-प्रत्यारोपांमध्ये बदलतो. एकजण बोलतो, दुसरा स्वतःचा बचाव करतो. मग पहिला आणखी मोठ्याने बोलतो आणि दुसरा आणखी आक्रमक होतो.
अशा वेळी स्वतःला एक छोटा प्रश्न विचारा, “मला हा वाद जिंकायचा आहे की माझं नातं टिकवायचं आहे?” हा प्रश्न परिस्थितीची दिशा बदलू शकतो. प्रत्येक वेळी आपली बाजू सिद्ध करणं आवश्यक नसतं. काही वेळा “हो, तुझ्या बोलण्यात हा मुद्दा योग्य आहे” एवढं मान्य करणंही तणाव कमी करू शकतं.
नात्यात दोघेही एकमेकांविरुद्ध नसतात. अनेकदा दोघेही एका समस्येविरुद्ध असतात. त्यामुळे “तू चुकीचा आहेस” याऐवजी “आपण ही समस्या कशी सोडवू शकतो?” असा दृष्टिकोन अधिक उपयोगी ठरतो.
२. राग खूप वाढला असेल तर थोडा ब्रेक घ्या
रागाच्या भरात माणूस जे बोलतो ते अनेकदा नंतर त्यालाच पश्चात्ताप देतं. खूप राग आलेला असताना मेंदू परिस्थितीचा शांतपणे विचार करण्याऐवजी स्वतःचा बचाव करण्याकडे अधिक झुकतो. त्यामुळे त्या क्षणी समोरच्याचं म्हणणं समजून घेणं कठीण होतं.
म्हणून वाद खूप वाढला असेल तर काही काळ संवाद थांबवणं चुकीचं नाही. मात्र “माझ्याशी आता बोलू नकोस” असं शिक्षा देण्यासाठी म्हणण्यापेक्षा, “आपण दोघेही सध्या खूप रागात आहोत. थोडं शांत होऊया आणि नंतर या विषयावर बोलूया” असं सांगणं अधिक चांगलं.
हा ब्रेक पळून जाण्यासाठी नसावा, तर शांत होण्यासाठी असावा. काही वेळाने किंवा दोघांनी ठरवलेल्या वेळेत पुन्हा त्या विषयावर चर्चा करणं महत्त्वाचं आहे. सतत विषय टाळत राहिल्याने समस्या संपत नाही, ती फक्त पुढे ढकलली जाते.
३. “तू नेहमी…” आणि “तू कधीच…” हे शब्द टाळा
नात्यातील वाद आणखी वाढवणारी काही वाक्यं असतात. उदाहरणार्थ, “तू नेहमी असंच करतोस”, “तू कधीच माझं ऐकत नाहीस”, “तुला माझी किंमतच नाही.” अशा वाक्यांमुळे समोरच्या व्यक्तीला स्वतःवर हल्ला झाल्यासारखं वाटू शकतं.
त्याऐवजी स्वतःच्या भावनेबद्दल बोला. उदाहरणार्थ, “तू मला वेळ देत नाहीस” असं म्हणण्याऐवजी “आपण दोघांनी एकत्र वेळ घालवला नाही की मला एकटं आणि दुर्लक्षित वाटतं” असं सांगता येईल.
यामुळे आरोप कमी होतो आणि समोरच्याला तुमची भावना समजून घेण्याची संधी मिळते. मानसशास्त्रीयदृष्ट्या हा छोटासा भाषेतील बदल संवादाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतो.
४. समोरचं पूर्ण ऐका, उत्तर देण्यासाठी नाही तर समजून घेण्यासाठी
पती-पत्नीच्या अनेक वादांमध्ये दोघेही बोलतात, पण ऐकणारा कोणीच नसतो. समोरची व्यक्ती बोलत असताना आपल्या मनात आपण काय उत्तर द्यायचं याचा विचार करत असतो. त्यामुळे तिच्या बोलण्यामागची भावना आपल्यापर्यंत पोहोचत नाही.
समोरची व्यक्ती बोलून झाल्यानंतर लगेच बचावात्मक उत्तर देण्याऐवजी आधी तिचं म्हणणं समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ, “म्हणजे तुला असं वाटतंय की मी तुला पुरेसा वेळ देत नाही, बरोबर?” असं विचारल्याने समोरच्याला आपण खरंच ऐकत आहोत असं जाणवतं.
याचा अर्थ समोरच्याचं प्रत्येक म्हणणं मान्य करणं असा नाही. समजून घेणं आणि सहमत होणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. आधी समजून घ्या, नंतर आपली बाजू मांडा.
५. जुन्या चुका पुन्हा पुन्हा उकरून काढू नका
आजचा वाद सुरू झाला की पाच वर्षांपूर्वीची चूक, गेल्या महिन्यातील भांडण, लग्नाआधीची एखादी घटना अशा अनेक गोष्टी चर्चेत येतात. मग एक छोटासा विषय मोठ्या भांडणात बदलतो.
जर प्रत्येक वादात जुन्या चुका बाहेर काढल्या, तर समोरच्या व्यक्तीला असं वाटू शकतं की तिच्या कोणत्याही प्रयत्नाची किंमत नाही. त्यामुळे शक्यतो एकावेळी एकच समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न करा.
जर जुनी समस्या अजूनही मनात असेल आणि ती नात्यावर परिणाम करत असेल तर ती स्वतंत्रपणे शांत वातावरणात चर्चा करा. प्रत्येक भांडणाला जुन्या सगळ्या हिशेबांची वही बनवू नका.
आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे माफी मागितल्यानंतर तीच चूक वारंवार टोमणा म्हणून वापरू नका. माफी म्हणजे भूतकाळ पुसून टाकणे नाही, पण तो प्रत्येक वेळी शस्त्र म्हणून वापरणेही योग्य नाही.
६. वाद मिटल्यानंतर पुन्हा जवळ येण्याचा प्रयत्न करा
काही जोडपी वाद संपल्यानंतरही अनेक दिवस एकमेकांशी व्यवस्थित बोलत नाहीत. घरात शांतता असते, पण ती शांतता समाधानाची नसते. आतून दोघेही दुखावलेले असतात.
वाद संपल्यानंतर नात्यात पुन्हा सकारात्मक संवाद आणणं खूप महत्त्वाचं आहे. एखादा साधा स्पर्श, एक कप चहा, “आपण काल जरा जास्तच बोललो” असं म्हणणं, छोटासा विनोद किंवा एकत्र थोडा वेळ बसणं यामुळे भावनिक अंतर कमी होऊ शकतं.
आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे माफी मागताना “पण…” जोडू नका. “मला माफ कर, पण तूही…” असं म्हटलं की माफीचा परिणाम कमी होतो. स्वतःची चूक असेल तर ती स्वीकारा. समोरच्याची चूक असेल तर त्यावर नंतर शांतपणे चर्चा करता येते.
शेवटी, आनंदी वैवाहिक नातं म्हणजे कधीच भांडण न होणारं नातं नाही. भांडण झाल्यानंतर दोघे किती लवकर एकमेकांकडे परत येतात, एकमेकांना किती समजून घेतात आणि त्याच समस्येची पुनरावृत्ती कमी करण्यासाठी काय बदल करतात, यावर नात्याची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.
म्हणून पुढच्या वेळी पती-पत्नीमध्ये वाद झाला तर लगेच “कोण चुकलं?” हा प्रश्न विचारण्याऐवजी एकदा विचारा, “आपल्या नात्यासाठी आता काय योग्य आहे?”
कदाचित हाच एक प्रश्न अनेक मोठे वाद छोटे करू शकतो.
धन्यवाद.