प्रत्येक नात्यात कधीतरी मतभेद होतात. नवरा-बायको असो, मित्र असोत, भाऊ-बहिण असोत किंवा आई-वडील आणि मुलं असोत, जिथे दोन माणसं असतात तिथे मतभेद होणारच. अनेकांना वाटतं की चांगल्या नात्यात कधीच भांडण होत नाही. पण मानसशास्त्र सांगतं की हे पूर्णपणे खरं नाही. खरं तर, मतभेद होणं हे नातं संपल्याचं लक्षण नसून, ते दोन वेगवेगळ्या व्यक्ती एकत्र जगत असल्याचं नैसर्गिक लक्षण आहे.
महत्त्वाचं म्हणजे भांडण होतं की नाही, हे नाही. महत्त्वाचं म्हणजे भांडणानंतर आपण एकमेकांशी कसं वागतो.
मानसशास्त्रीय संशोधनात असे दिसून आले आहे की मजबूत नात्यांमध्येही वाद होतात. पण त्या लोकांमध्ये एक विशेष गुण असतो. ते राग व्यक्त करतात, पण नातं तोडत नाहीत. ते मत मांडतात, पण समोरच्या व्यक्तीचा अपमान करत नाहीत. ते नाराज होतात, पण प्रेम करणं थांबवत नाहीत.
कधी कधी आपण रागाच्या भरात असे शब्द बोलून जातो, जे समोरच्या व्यक्तीच्या मनावर खोल जखम करतात. नंतर माफी मागितली तरी त्या शब्दांची आठवण मनात राहते. म्हणून भांडताना विषयावर बोला, व्यक्तीवर नाही. “तू नेहमीच चुकीचा असतोस” किंवा “तुझ्यामुळे माझं आयुष्य खराब झालं” अशी वाक्यं नात्यात अंतर निर्माण करतात.
मानसशास्त्रात याला “भावनिक सुरक्षितता” असे म्हटले जाते. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला वाटतं की मतभेद झाले तरी समोरची व्यक्ती मला सोडून जाणार नाही, माझा अपमान करणार नाही, तेव्हा त्या नात्यात विश्वास वाढतो.
प्रेम म्हणजे फक्त गोड बोलणं नाही. प्रेम म्हणजे रागात असतानाही समोरच्याच्या भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न करणं. कधी कधी शांत राहणंही प्रेम असतं. तर कधी स्वतःची चूक मान्य करणं हेही प्रेमाचंच रूप असतं.
उदाहरणार्थ, एका दांपत्यामध्ये छोट्या गोष्टीवरून वाद झाला. दोघेही रागावले. पण काही वेळानंतर नवऱ्याने पत्नीला पाणी दिलं आणि विचारलं, “आपण शांतपणे बोलूया का?” त्याने स्वतःचा स्वाभिमान कमी केला नाही, तर नात्याला महत्त्व दिलं. पत्नीनेही त्याचं ऐकलं आणि दोघांनी मिळून प्रश्न सोडवला. भांडण झालं, पण प्रेम कमी झालं नाही.
याच्या उलट काही लोक प्रत्येक वादाला जिंकण्याची स्पर्धा बनवतात. त्यांना स्वतःचं म्हणणं सिद्ध करायचं असतं. पण अशा वेळी प्रश्न सुटत नाही, उलट मनं दूर जातात. नातं जिंकण्यापेक्षा माणूस जिंकणं अधिक महत्त्वाचं असतं.
मानसशास्त्रज्ञ सांगतात की प्रत्येक व्यक्तीची भावनिक गरज वेगळी असते. कोणाला कौतुक हवं असतं, कोणाला वेळ हवा असतो, तर कोणाला फक्त समजून घेणारा माणूस हवा असतो. त्यामुळे समोरच्या व्यक्तीची गरज समजून घेतली तर अनेक भांडणं टाळता येतात.
भांडणानंतर शांत होण्यासाठी थोडा वेळ घेणं चुकीचं नाही. पण अनेक दिवस अबोला धरणं नात्यासाठी हानिकारक ठरू शकतं. कारण अबोल्यामुळे गैरसमज वाढतात. संवाद थांबला की मनात कल्पना तयार होतात, आणि त्या अनेकदा वास्तवापेक्षा जास्त दुखावणाऱ्या असतात.
एकमेकांना दोष देण्याऐवजी “मला असं वाटलं”, “मला या गोष्टीचं दुःख झालं” अशा प्रकारे भावना व्यक्त केल्या तर समोरची व्यक्ती बचावात्मक न होता ऐकण्याची शक्यता वाढते. हा संवाद अधिक परिणामकारक ठरतो.
नात्यात प्रेम व्यक्त करणंही तितकंच आवश्यक आहे. एक साधं हसू, एक धन्यवाद, एक मिठी, एखादा प्रेमळ संदेश किंवा “तू माझ्यासाठी महत्त्वाचा आहेस” हे चार शब्द अनेक ताण कमी करू शकतात. प्रेम रोज दाखवलं तर भांडणांचा परिणाम कमी होतो.
लक्षात ठेवा, ज्या नात्यात कधीच मतभेद होत नाहीत, तिथे कधी कधी भावना दाबल्या जात असतात. आणि ज्या नात्यात प्रत्येक छोट्या गोष्टीवर युद्ध होतं, तिथे प्रेम व्यक्त करण्याची गरज असते. दोन्ही टोकं टाळणं आवश्यक आहे.
निरोगी नातं म्हणजे मतभेद असूनही एकमेकांचा आदर राखणं. चूक झाली तर माफी मागणं. समोरच्याची चूक झाली तर माफ करणं. आणि प्रत्येक वादानंतर पुन्हा एकदा प्रेमाने एकमेकांचा हात धरणं.
शेवटी एवढंच लक्षात ठेवा, भांडणामुळे नातं तुटत नाही. संवाद संपला, आदर संपला आणि प्रेम व्यक्त करणं थांबलं की नातं कमकुवत होऊ लागतं. म्हणून मध्येमध्ये भांडा, पण भांडणापेक्षा नात्याला मोठं ठेवा. राग काही वेळासाठी असू द्या, पण प्रेम कायमचं असू द्या. कारण जिथे प्रेम, विश्वास आणि संवाद जिवंत असतो, तिथे कोणतंही नातं काळानुसार अधिक मजबूत होत जातं.
धन्यवाद.