आपल्यापैकी अनेक जण भीतीमुळे अनेक गोष्टी टाळतात. “लोक काय म्हणतील?”, “मी चुकलो तर?”, “माझ्याकडून होईल का?” असे अनेक प्रश्न मनात येतात. पण एक गोष्ट लक्षात घ्या. भीती असणं ही समस्या नाही. भीतीमुळे आपण काहीच करत नाही, ही खरी समस्या आहे.
मानसशास्त्र सांगते की भीती ही आपल्या शरीराची नैसर्गिक प्रतिक्रिया आहे. ती आपल्याला धोक्यापासून वाचवण्यासाठी असते. पण प्रत्येक वेळी भीती म्हणजे खरा धोका असतोच असे नाही. अनेक वेळा आपल्या मनाने तयार केलेले विचारच आपल्याला घाबरवतात.
चला तर मग पाहूया, अशा कोणत्या गोष्टी आहेत ज्या आपण न घाबरता सहज करू शकतो.
१. स्वतःचे मत मांडू शकतो
अनेक लोक स्वतःचे मत सांगायलाच घाबरतात. समोरच्याला वाईट वाटेल, लोक विरोध करतील किंवा आपली थट्टा होईल अशी भीती वाटते. पण आदराने आणि शांतपणे आपले मत मांडणे हा प्रत्येकाचा अधिकार आहे. प्रत्येकजण तुमच्या मताशी सहमत असेलच असे नाही, पण त्यामुळे तुमचे मत चुकीचे ठरत नाही.
२. “नाही” म्हणू शकतो
प्रत्येक गोष्टीला होकार देणे म्हणजे चांगला माणूस असणे नव्हे. आपल्या वेळेची, ऊर्जेची आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी कधी कधी “नाही” म्हणणे आवश्यक असते. सुरुवातीला थोडे अवघड वाटेल, पण हळूहळू आत्मविश्वास वाढतो.
३. मदत मागू शकतो
काही लोकांना मदत मागणे म्हणजे कमजोरी वाटते. पण प्रत्यक्षात मदत मागणे हे परिपक्वतेचे लक्षण आहे. प्रत्येक माणसाला आयुष्यात कधी ना कधी दुसऱ्याच्या आधाराची गरज असते. योग्य वेळी मदत मागितल्यामुळे अनेक समस्या लवकर सुटू शकतात.
४. चूक स्वीकारू शकतो
“मी चुकलो” हे मान्य करायला धैर्य लागते. पण चूक लपवण्यापेक्षा ती स्वीकारणे अधिक योग्य असते. चुका म्हणजे अपयश नाहीत. त्या शिकण्याची संधी असतात. जो स्वतःच्या चुका स्वीकारतो, तोच खऱ्या अर्थाने पुढे जातो.
५. नवीन गोष्टी शिकू शकतो
वय कितीही असो, नवीन काही शिकण्यासाठी कधीच उशीर होत नाही. सुरुवातीला चुका होतील, पण प्रत्येक तज्ज्ञ एकेकाळी नवशिकाच होता. त्यामुळे सुरुवात करण्यास घाबरू नका.
६. आपल्या भावना व्यक्त करू शकतो
दुःख, आनंद, राग, भीती किंवा प्रेम या भावना व्यक्त करणे चुकीचे नाही. भावना सतत दाबून ठेवल्या तर मानसिक ताण वाढू शकतो. योग्य व्यक्तीसमोर मन मोकळे करणे मानसिक आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर असते.
७. प्रश्न विचारू शकतो
“हा प्रश्न मूर्खपणाचा वाटेल” या भीतीने अनेक लोक शांत राहतात. पण प्रश्न विचारल्यामुळे ज्ञान वाढते. जे समजत नाही ते विचारणे ही शिकण्याची पहिली पायरी आहे.
८. बदल स्वीकारू शकतो
आयुष्यात बदल होणारच. नोकरी, नातेसंबंध, परिस्थिती किंवा जबाबदाऱ्या बदलू शकतात. बदलाची भीती वाटणे स्वाभाविक आहे. पण प्रत्येक बदलामध्ये नवीन संधीही लपलेल्या असतात.
९. स्वतःसाठी वेळ काढू शकतो
दुसऱ्यांसाठी सतत धावपळ करताना अनेक जण स्वतःला विसरतात. स्वतःसाठी थोडा वेळ घेणे हा स्वार्थ नसतो. उलट त्यामुळे मानसिक ऊर्जा वाढते आणि आपण इतरांनाही अधिक चांगल्या प्रकारे साथ देऊ शकतो.
१०. व्यावसायिक मदत घेऊ शकतो
जर सतत भीती, चिंता, ताण किंवा नैराश्य जाणवत असेल तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशकांची मदत घेण्यास अजिबात घाबरू नका. जसे शारीरिक आजारासाठी डॉक्टरांकडे जातो, तसेच मानसिक आरोग्यासाठी तज्ज्ञांची मदत घेणेही पूर्णपणे सामान्य आहे.
भीतीवर मात कशी कराल?
- भीतीपासून पळू नका. तिच्याकडे शांतपणे पाहा.
- मोठे उद्दिष्ट छोटे टप्प्यांमध्ये विभागा.
- स्वतःशी सकारात्मक संवाद साधा.
- प्रत्येक छोट्या यशाचे कौतुक करा.
- इतरांशी स्वतःची तुलना करण्याऐवजी कालच्या स्वतःपेक्षा आज थोडे पुढे जाण्याचा प्रयत्न करा.
लक्षात ठेवा, धैर्य म्हणजे भीती नसणे नाही. धैर्य म्हणजे भीती असूनही योग्य गोष्ट करण्याची तयारी.
शेवटचा विचार
आपल्या आयुष्यातील अनेक संधी या भीतीच्या दुसऱ्या बाजूला उभ्या असतात. आपण भीतीमुळे मागे हटतो आणि नंतर “जर मी प्रयत्न केला असता तर?” असा विचार करत राहतो. म्हणून आजपासून एक छोटा निर्णय घ्या. रोज एक अशी गोष्ट करा जी करण्यास तुम्हाला थोडी भीती वाटते. हळूहळू तुमचा आत्मविश्वास वाढेल, मन अधिक मजबूत होईल आणि आयुष्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनही बदलेल.
लक्षात ठेवा, भीती कायमची नसते. पण भीतीवर मात करून मिळालेला आत्मविश्वास मात्र आयुष्यभर तुमच्यासोबत राहतो.
धन्यवाद.