लग्न म्हणजे फक्त दोन व्यक्ती एकत्र राहण्याचा करार नाही. तो दोन वेगवेगळ्या व्यक्तिमत्त्वांचा, अपेक्षांचा, सवयींचा आणि भावनांचा प्रवास आहे. त्यामुळे संसारात मतभेद होणे स्वाभाविक आहे. प्रत्येक भांडण म्हणजे नातं संपण्याची सुरुवात नसते. उलट, मतभेद कसे हाताळले जातात, हे नात्याच्या भवितव्यासाठी अधिक महत्त्वाचे असते.
संशोधनातही असे दिसून आले आहे की जोडप्यांच्या संवादातील सकारात्मक आणि नकारात्मक पद्धतींचा त्यांच्या पुढील नातेसंबंधाच्या गुणवत्तेशी संबंध असतो. विशेषतः नकारात्मक संवादाचा संबंध नातं तुटण्याच्या शक्यतेशी आढळतो.
म्हणून संसार सुखी ठेवण्यासाठी मोठ्या गोष्टींची नेहमीच गरज नसते. रोजच्या छोट्या कृती खूप मोठा फरक घडवू शकतात.
१. बोलण्यापेक्षा एकमेकांना समजून घेण्याचा प्रयत्न करा
संसारातील अनेक समस्या “आपण काय बोलतो?” यापेक्षा “आपण एकमेकांचे किती ऐकतो?” यावर अवलंबून असतात.
पती म्हणतो, “तू माझ्यासाठी वेळच देत नाहीस.”
आणि पत्नी लगेच म्हणते, “तुम्ही तरी कुठे वेळ देता?”
अशा संवादात दोघेही आपली बाजू सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करतात. पण समस्या सुटत नाही.
त्याऐवजी एक क्षण थांबून विचारता येईल:
“तुला खरंच एकटं किंवा दुर्लक्षित वाटतंय का?”
हा छोटासा बदल संवादाला वादातून समजुतीकडे घेऊन जातो.
संशोधनाच्या अनेक अभ्यासांमध्ये जोडप्यांच्या संवादकौशल्यात सुधारणा करण्यासाठी केलेल्या relationship education कार्यक्रमांचा सकारात्मक परिणाम आढळला आहे. एका मोठ्या meta-analysis मध्ये अशा कार्यक्रमांमुळे communication skills आणि relationship quality मध्ये सुधारणा दिसून आली.
म्हणून जोडीदार बोलत असताना लगेच उत्तर देण्याऐवजी आधी त्याची भावना समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.
“तुला काय म्हणायचं आहे?”
“तुला कसं वाटतंय?”
“मी तुला कशाप्रकारे मदत करू शकतो/शकते?”
हे तीन प्रश्न संसारातील अनेक गैरसमज कमी करू शकतात.
२. भांडण जिंकण्याऐवजी नातं जिंका
प्रत्येक जोडप्यात मतभेद असतात. पैसा, मुलं, घरकाम, सासर-माहेर, वेळ, करिअर किंवा एकमेकांच्या सवयी यावरून मतभेद होऊ शकतात.
पण लक्षात ठेवा, तुमचा जोडीदार तुमचा विरोधक नाही.
वादाच्या वेळी “तू नेहमी…” किंवा “तू कधीच…” अशा शब्दांचा वापर केल्याने समोरची व्यक्ती बचावात्मक होऊ शकते. त्याऐवजी स्वतःची भावना व्यक्त करा.
उदा.
“तू माझी कधीच काळजी घेत नाहीस” याऐवजी,
“जेव्हा माझं म्हणणं ऐकलं जात नाही, तेव्हा मला दुख होतं.”
असे बोलल्याने आरोप कमी होतो आणि संवादाची शक्यता वाढते.
संशोधनानुसार, जोडप्यांमध्ये नकारात्मक संवादाचा पुढील relationship quality आणि relationship dissolution शी संबंध आढळतो. त्यामुळे मतभेद होऊ नयेत यापेक्षा ते कशा पद्धतीने हाताळले जातात हे अधिक महत्त्वाचे आहे.
आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे भांडणानंतर repair करणे.
“आपण दोघंही चिडलो होतो, पण मला हे नातं महत्त्वाचं आहे.”
“माझ्याकडून शब्द चुकीचे गेले, त्याबद्दल मला वाईट वाटतं.”
“चला, थोडं शांत झाल्यावर पुन्हा बोलूया.”
अशी वाक्ये नात्यातील तणाव कमी करण्यास मदत करू शकतात. जोडप्यांच्या conflict research मध्ये संघर्षानंतर सकारात्मक दिशेने परत येण्याची क्षमता महत्त्वाची मानली गेली आहे.
३. रोज प्रेम व्यक्त करा, फक्त जबाबदाऱ्या नाही
संसारात काही वर्षे गेल्यानंतर अनेक जोडपी एकमेकांसाठी प्रेमापेक्षा “जबाबदारी” बनून जातात.
“जेवण झालं का?”
“मुलाला घेऊन ये.”
“बिल भरलं का?”
“उद्या कुठे जायचं?”
संवाद सुरू असतो, पण भावनिक जवळीक कमी होत जाते.
नात्याला फक्त मोठ्या romantic gestures ची गरज नसते. रोजच्या छोट्या कृती महत्त्वाच्या असतात.
जोडीदाराचा दिवस कसा गेला हे विचारणे.
त्याने केलेल्या एखाद्या छोट्या कामाबद्दल धन्यवाद देणे.
घरी आल्यावर काही मिनिटे मोबाईल बाजूला ठेवून बोलणे.
अचानक हातात हात घेणे.
“आज तू खूप थकलेला दिसतोस.”
“तू माझ्यासाठी हे केलंस, धन्यवाद.”
“तू आहेस म्हणून मला आधार वाटतो.”
अशा छोट्या वाक्यांमधून नात्याला भावनिक सुरक्षितता मिळते.
Gottman यांच्या दीर्घकालीन relationship research मध्ये जोडप्यांमधील friendship, emotional connection आणि एकमेकांच्या connection bids कडे सकारात्मक प्रतिसाद देण्याला महत्त्व दिले गेले आहे.
म्हणून संसार टिकवण्यासाठी रोज स्वतःला एक प्रश्न विचारा:
“आज मी माझ्या जोडीदाराला माझ्या प्रेमाची जाणीव कशी करून दिली?”
कदाचित त्यासाठी फक्त पाच मिनिटे लागतील.
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट
“घटस्फोट टाळा” याचा अर्थ कोणत्याही परिस्थितीत नातं टिकवून ठेवणे असा नाही. हिंसा, गंभीर मानसिक छळ, जबरदस्ती, व्यसनाधीनतेमुळे निर्माण होणारा धोका किंवा सुरक्षिततेचा प्रश्न असल्यास तज्ज्ञांची मदत घेणे आवश्यक आहे.
पण सामान्य मतभेद, गैरसमज आणि दैनंदिन तणावामुळे नात्यात अंतर निर्माण होत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता वेळेवर संवाद, समजूत आणि आवश्यक असल्यास couple counselling घेणे उपयोगी ठरू शकते.
सुखी संसार म्हणजे कधीच भांडण न करणारा संसार नाही.
सुखी संसार म्हणजे,
भांडण झाल्यानंतर पुन्हा एकमेकांकडे परत येणारा संसार.
म्हणून हे तीन मार्ग लक्षात ठेवा:
एकमेकांना ऐका.
वाद जिंकण्याऐवजी नातं जिंका.
आणि रोज छोट्या कृतींमधून प्रेम व्यक्त करा.
कारण संसार मोठ्या प्रसंगांनी नाही, तर रोजच्या छोट्या वागण्यातून मजबूत होत असतो. संशोधनातूनही relationship education आणि communication skills सुधारण्याच्या प्रयत्नांना सकारात्मक आधार मिळतो.
धन्यवाद.