Skip to content

काहींनी स्वतः दुःख निवडलेलं असतं… अशांचं काय करायचं?

आपल्या आजूबाजूला काही माणसं अशी असतात, ज्यांच्या आयुष्यात सतत काही ना काही समस्या सुरू असतात. त्यांच्याशी बोललं की त्यांच्या आयुष्यातील दुःख, अडचणी, अन्याय, अपयश आणि नकारात्मक अनुभव यांचाच विषय असतो. त्यांना समजावून सांगण्याचा प्रयत्न केला, मदत केली, पर्याय सुचवले, तरी त्यांच्या विचारांमध्ये फारसा बदल होत नाही. उलट, आपण काही सकारात्मक बोलण्याचा प्रयत्न केला तर ते त्यातही नकारात्मक बाजू शोधतात. अशा वेळी एक प्रश्न मनात येतो की, काही लोकांना खरंच दुःखातून बाहेर पडायचं असतं की ते नकळत दुःखालाच आपलं आयुष्य बनवून घेतात?

मानसशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिलं तर प्रत्येक व्यक्ती दुःख निवडतेच असं नाही. अनेकदा व्यक्ती काही विशिष्ट विचारपद्धती, भावनिक सवयी आणि अनुभवांमध्ये इतकी अडकलेली असते की तिला त्यातून बाहेर पडणं कठीण वाटतं. दीर्घकाळ नकारात्मक वातावरणात राहिल्यामुळे नकारात्मक विचार करण्याची सवय तयार होऊ शकते. हळूहळू व्यक्तीला प्रत्येक परिस्थितीत वाईटच घडणार आहे, असं वाटू लागतं. चांगल्या गोष्टी घडल्या तरी त्यांचा आनंद घेण्याऐवजी पुढे काहीतरी वाईट होईल, अशी भीती मनात असते.

काही व्यक्तींमध्ये Victim Mentality म्हणजेच स्वतःला नेहमी परिस्थितीचा बळी समजण्याची मानसिकता दिसून येते. अशा व्यक्तींना स्वतःच्या आयुष्यात घडणाऱ्या प्रत्येक चुकीसाठी इतर व्यक्ती, परिस्थिती किंवा नशीब जबाबदार वाटतं. स्वतःच्या हातात काही बदल करण्यासारखं आहे, ही शक्यताच त्यांना स्वीकारता येत नाही. अर्थात, एखाद्या व्यक्तीवर खरोखर अन्याय झाला असेल तर तिच्या वेदना नाकारणं चुकीचं आहे. मात्र प्रत्येक वेळी स्वतःला असहाय्य समजल्यामुळे समस्या सोडवण्याची क्षमता कमी होऊ शकते.

काही लोकांना दुःखाची सवय झालेली असते. त्यांच्यासाठी दुःख ही एक परिचित मानसिक अवस्था बनते. मानसशास्त्रात याला Familiarity किंवा परिचित परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची प्रवृत्ती म्हणून समजता येतं. एखाद्या व्यक्तीने अनेक वर्षे तणाव, भांडणं, दुर्लक्ष किंवा नकारात्मक वातावरण अनुभवलं असेल, तर शांत आणि आनंदी परिस्थितीसुद्धा तिला अनोळखी वाटू शकते. त्यामुळे नकळत ती पुन्हा त्याच नकारात्मक वातावरणाकडे आकर्षित होऊ शकते.

काही व्यक्ती सतत स्वतःच्या दुःखाबद्दल बोलतात कारण त्यांना त्यातून सहानुभूती, लक्ष किंवा भावनिक आधार मिळत असतो. याचा अर्थ त्या जाणीवपूर्वक नाटक करत आहेत असं नाही. अनेकदा त्यांना स्वतःच्या भावनिक गरजा ओळखता येत नाहीत. त्यामुळे दुःख व्यक्त करणं हाच इतरांशी जोडलेलं राहण्याचा एक मार्ग बनतो.

पण अशा व्यक्तींशी वागताना आपण काय करायचं? सर्वात आधी त्यांना बदलण्याची जबाबदारी स्वतःवर घेऊ नका. आपण कोणाला समजावू शकतो, आधार देऊ शकतो, योग्य पर्याय दाखवू शकतो; पण त्या व्यक्तीच्या जागी आपण निर्णय घेऊ शकत नाही. बदल घडवण्यासाठी त्या व्यक्तीची स्वतःची तयारी आणि इच्छा असणं महत्त्वाचं आहे.

दुसरी गोष्ट म्हणजे त्यांच्या प्रत्येक नकारात्मक विचाराला सहमती देऊ नका. त्यांचं दुःख समजून घ्या, त्यांचं म्हणणं ऐका; पण प्रत्येक वेळी नकारात्मकतेला खतपाणी घालू नका. उदाहरणार्थ, एखादी व्यक्ती सतत म्हणत असेल की माझ्या आयुष्यात काहीच चांगलं होऊ शकत नाही, तर तिला दोष देण्याऐवजी विचारा, “या परिस्थितीत तुला कोणता एक छोटा बदल करता येईल असं वाटतं?”

तिसरी गोष्ट म्हणजे स्वतःच्या मानसिक आरोग्याची काळजी घ्या. दुसऱ्यांच्या समस्या ऐकताना आपणही मानसिकदृष्ट्या थकू शकतो. प्रत्येक वेळी उपलब्ध राहणं, त्यांचं दुःख स्वतःचं समजणं आणि त्यांच्या प्रत्येक समस्येचं समाधान शोधणं आवश्यक नाही. गरजेनुसार भावनिक मर्यादा (Emotional Boundaries) ठेवणं चुकीचं नाही.

जर एखादी व्यक्ती दीर्घकाळ निराश, उदास किंवा असहाय्य वाटत असेल, तर तिच्या वागण्याला केवळ नकारात्मक स्वभाव समजू नका. त्यामागे नैराश्य, चिंता किंवा इतर मानसिक आरोग्यविषयक समस्या असू शकतात. अशा वेळी मानसोपचार तज्ज्ञांची मदत घेण्यासाठी प्रोत्साहन देणं महत्त्वाचं आहे.

शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे. प्रत्येक व्यक्तीला आनंदी राहण्याचा अधिकार आहे; पण आनंदी राहण्यासाठी आवश्यक असलेले बदल स्वीकारण्याची तयारीही महत्त्वाची आहे. काही लोकांना दुःखातून बाहेर पडण्यासाठी आधाराची गरज असते, तर काहींना स्वतःच्या विचारांकडे नव्याने पाहण्याची गरज असते.

आपण दुसऱ्याच्या आयुष्यात प्रकाश दाखवू शकतो; पण त्या प्रकाशाच्या दिशेने चालण्याचा निर्णय त्यालाच घ्यावा लागतो.

म्हणूनच, अशा व्यक्तींना समजून घ्या, शक्य असेल तिथे मदत करा; पण त्यांच्या दुःखात स्वतःचं मानसिक स्वास्थ्य हरवू नका. कारण दुसऱ्याला सावरण्याच्या प्रयत्नात स्वतःच कोलमडून जाणं, हे कोणाच्याही हिताचं नाही.

धन्यवाद.


गोळ्या घेण्यापेक्षा मानसिक समस्येतून बाहेर पडण्यासाठी ‘आपलं मानसशास्त्र’ ची मदत घ्या.

👉🏽 क्लिक करा 👈🏽


“आयु‌ष्य खूप सुंदर आहे, आणखीन सुंदर बनवूया”


सर्व लेख व्हिडिओच्या रूपात पहा.

👉🏽 क्लिक करा 👈🏽

हा लेख आपल्याला कसा वाटला, जरूर कळवा.

error: कॉपी न करता थेट लिंक शेअर करा!