काही लोक तुमच्याकडे पटकन आकर्षित होतात, तुमच्याशी बोलायला उत्सुक असतात, तुमच्या आसपास राहायला आवडतं. तर काही जण अनावधानाने अंतर ठेवतात, कमी संवाद साधतात किंवा दूर राहणं पसंत करतात. हे सगळं फक्त नशीब, चेहरा किंवा पैसा यावर ठरत नाही. यामागे मानसशास्त्रीय कारणं खोलवर काम करत असतात.
सर्वात पहिलं कारण म्हणजे व्यक्तिमत्त्वातील जुळवाजुळव. मानसशास्त्रज्ञ सांगतात की आपल्याला साधारणपणे त्या व्यक्ती आवडतात ज्यांच्या विचारांची लय, बोलण्याची शैली आणि भावनिक प्रतिक्रिया आपल्या सारखी असते. याला similarity effect म्हणतात. जर तुमचे मूल्य, आवडी, जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन समोरच्याशी जुळत असेल तर आकर्षण नैसर्गिकपणे वाढतं. उलट, विचारांमध्ये खूप तफावत असेल तर मन नकळत सावध राहतं.
दुसरं कारण म्हणजे भावनिक सुरक्षितता. काही लोकांजवळ आपण स्वतःसारखे राहू शकतो. त्यांच्याकडे बोलताना भीती वाटत नाही, कमीपणाची भावना येत नाही. ते आपल्याला जज करत नाहीत अशी जाणीव असते. अशा व्यक्तींकडे आपलं मन ओढलं जातं. पण जर कुणी वारंवार टीका करत असेल, तुलना करत असेल किंवा आपल्याला कमी लेखत असेल तर आपलं मेंदू त्याला धोका मानतो आणि आपण अंतर ठेवतो. हा मेंदूचा संरक्षणात्मक प्रतिसाद असतो.
तिसरं कारण म्हणजे शरीरभाषा आणि सूक्ष्म संकेत. संशोधन सांगतं की लोक फक्त शब्दांवर नाही तर चेहऱ्यावरील भाव, डोळ्यांचा संपर्क, हसण्याची पद्धत, आवाजाचा टोन यावरून निर्णय घेतात. जर तुमची शरीरभाषा खुली, आत्मविश्वासपूर्ण आणि सौम्य असेल तर लोक अधिक सहजतेने जवळ येतात. पण जर चेहरा कायम ताणलेला, डोळा चुकवणारा किंवा रागीट दिसत असेल तर लोक दूर राहू शकतात, जरी तुम्ही आतून चांगले असलात तरी.
चौथं कारण म्हणजे आत्मसन्मान. ज्यांचा आत्मसन्मान संतुलित असतो ते लोक इतरांना सहज स्वीकारतात. ते स्पर्धा म्हणून प्रत्येक नात्याकडे पाहत नाहीत. त्यामुळे त्यांच्याकडे लोक आकर्षित होतात. पण ज्यांना स्वतःबद्दल असुरक्षितता असते ते नकळत इतरांमध्ये दोष शोधतात, तुलना करतात किंवा स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करतात. अशा वागणुकीमुळे लोक दूर जाऊ शकतात.
पाचवं कारण म्हणजे भूतकाळातील अनुभव. जर एखाद्या व्यक्तीला आधी फसवणूक, नकार किंवा दुखापत झाली असेल तर ती व्यक्ती नवीन लोकांपासून सावध राहते. कधी कधी तुम्ही काही चुकीचं करत नसता, तरीही समोरचा त्याच्या जुन्या जखमांमुळे तुमच्यापासून अंतर ठेवतो. त्यामुळे प्रत्येक वेळी अंतराचं कारण तुम्हीच आहात असं नसतं.
सहावं कारण म्हणजे सामाजिक ओळख आणि गट. लोकांना आपल्या सारख्या पार्श्वभूमी, भाषा, संस्कृती किंवा जीवनशैली असणाऱ्यांकडे ओढ वाटते. याला in-group bias म्हणतात. जर तुम्ही त्यांच्या गटात बसत नसाल तर ते जाणीवपूर्वक नाही पण अवचेतनपणे अंतर ठेवू शकतात.
सातवं कारण म्हणजे ऊर्जा आणि भावनिक वातावरण. काही लोक सकारात्मक, आशावादी आणि शांत ऊर्जा घेऊन येतात. त्यांच्यासोबत राहिल्यावर हलकं वाटतं. त्यामुळे लोक त्यांच्याकडे आकर्षित होतात. पण जर एखादी व्यक्ती कायम नकारात्मक, तक्रारी करणारी किंवा चिडचिड करणारी असेल तर लोक थकतात आणि हळूहळू दूर राहू लागतात. हे वैयक्तिक नाही, तर भावनिक स्वसंरक्षण असतं.
आठवं कारण म्हणजे उपलब्धता आणि मर्यादा. जे लोक स्वतःच्या आयुष्यात व्यस्त असतात, स्पष्ट मर्यादा ठेवतात आणि प्रत्येकाला खूश करण्याचा प्रयत्न करत नाहीत, त्यांच्याकडे लोक आदराने पाहतात. कारण त्यांच्यात स्थैर्य दिसतं. पण जे लोक सतत मान्यता शोधतात, प्रत्येक गोष्टीत होकार देतात, त्यांना लोक कधी कधी गृहीत धरतात आणि आकर्षण कमी होतं.
नववं कारण म्हणजे प्रामाणिकपणा. संशोधन सांगतं की लोकांना बनावटपणा पटकन जाणवतो. जर तुम्ही खरेपणाने वागत असाल, चुका मान्य करत असाल आणि कृत्रिम प्रतिमा निर्माण करत नसाल तर लोकांना तुमच्यावर विश्वास वाटतो. विश्वास हा आकर्षणाचा मजबूत पाया असतो. उलट, जर तुमचं वागणं परिस्थितीनुसार बदलत असेल तर लोक संभ्रमात पडतात आणि अंतर ठेवतात.
दहावं कारण म्हणजे परस्पर प्रतिसाद. आकर्षण बहुतेक वेळा एकतर्फी नसतं. जर तुम्ही एखाद्याकडे लक्ष देता, त्यांचं ऐकता, त्यांची कदर करता तर तेही तुमच्याकडे आकर्षित होतात. पण जर संवाद एकाच बाजूने चालत असेल तर समोरच्याला तुटलेपणा जाणवतो आणि तो दूर जाऊ शकतो.
महत्त्वाचं म्हणजे प्रत्येकाला सगळेच लोक आवडणार नाहीत. हे नैसर्गिक आहे. आपण सगळ्यांना आकर्षित करू शकत नाही आणि सगळ्यांशी जुळूही शकत नाही. मानसशास्त्र सांगतं की निरोगी व्यक्तिमत्त्व म्हणजे स्वतःला बदलून सर्वांना खुश करणं नाही, तर योग्य लोकांशी जुळणं आणि जे जुळत नाहीत त्यांचा स्वीकार करणं.
म्हणून जर काही लोक तुमच्याकडे आकर्षित होत असतील तर त्यामागे तुमची भावनिक प्रामाणिकता, सुरक्षितता आणि जुळवाजुळव काम करत असते. आणि जर काही दूर राहत असतील तर ते तुमच्या अपुरेपणाचं चिन्ह नसतं. कदाचित विचार जुळत नसतील, अनुभव वेगळे असतील किंवा त्यांच्या मनात अजूनही काही न भरलेली जखम असेल.
शेवटी एक गोष्ट लक्षात ठेवा. आकर्षण हा नियंत्रणाचा विषय नाही, तो जुळण्याचा विषय आहे. तुम्ही तुमचं व्यक्तिमत्त्व, मूल्य आणि मर्यादा स्पष्ट ठेवा. जे लोक तुमच्यासोबत सुरक्षित, आदरयुक्त आणि प्रामाणिक नातं निर्माण करू शकतात ते स्वतःहून जवळ येतील. बाकीचे दूर राहिले तरी त्याचा अर्थ तुम्ही कमी आहात असा होत नाही.
धन्यवाद.