प्रत्येकाची काळजी घेणारी, प्रत्येकाच्या सुख-दुःखात सहभागी होणारी स्त्री स्वतः मात्र आतून किती एकटी आहे, हे कधी तुम्ही समजून घेतलंय का? काही क्षण असे असतात, जेव्हा तिला सल्ला नको असतो, उपाय नको असतो, फक्त कोणीतरी तिचं मन समजून घ्यावं आणि शांतपणे म्हणावं, ‘मी आहे ना तुझ्यासोबत!’ मग स्त्रीला भावनिक आधाराची सर्वाधिक गरज नेमकी कधी भासते? जाणून घेऊया तिच्या मनाचा एक महत्त्वाचा पैलू.
स्त्रीला नेहमीच कोणीतरी आपली काळजी घ्यावी, आपल्याशी बोलावं किंवा आपल्याला समजून घ्यावं असं वाटतं, असं नाही. ती अनेकदा स्वतःच्या समस्या स्वतः सोडवते. घरातील जबाबदाऱ्या सांभाळते, नोकरी करते, मुलांची काळजी घेते, नाती टिकवण्यासाठी प्रयत्न करते आणि अनेकदा स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून इतरांच्या गरजांना प्राधान्य देते. मात्र, या सगळ्या गोष्टी करत असताना तिच्याही मनाला भावनिक आधाराची गरज असते. विशेषतः जेव्हा ती मानसिकदृष्ट्या थकलेली असते, स्वतःला एकटी समजू लागते किंवा आपल्या भावना व्यक्त करण्यासाठी सुरक्षित जागा शोधत असते, तेव्हा तिला भावनिक आधाराची सर्वाधिक गरज भासू शकते.
मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिलं तर भावनिक आधार म्हणजे केवळ प्रेमाचे चार शब्द नव्हेत. तर एखाद्या व्यक्तीच्या भावना समजून घेणं, तिचं म्हणणं शांतपणे ऐकणं, तिच्या अनुभवांना महत्त्व देणं आणि कठीण प्रसंगात आपण तिच्यासोबत आहोत, ही जाणीव करून देणं होय.
स्त्रीच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाचा काळ म्हणजे जेव्हा तिच्यावर एकाच वेळी अनेक जबाबदाऱ्या येतात. लग्नानंतर नवीन घरात जुळवून घेणं, नोकरी आणि घर यांचा समतोल राखणं, मुलांचं संगोपन करणं, वृद्धांची काळजी घेणं अशा अनेक गोष्टी तिच्या मानसिक ऊर्जेची परीक्षा घेतात. या काळात तिच्या कामाचं कौतुक होण्यापेक्षा तिच्याकडून आणखी अपेक्षा केल्या जात असतील, तर तिला मानसिक एकटेपणा जाणवू शकतो. कारण प्रत्येक वेळी ती इतरांसाठी उपलब्ध असते; पण तिच्यासाठी कोणीतरी उपलब्ध आहे का, हा प्रश्न तिच्या मनात निर्माण होतो.
दुसरी महत्त्वाची परिस्थिती म्हणजे जेव्हा स्त्रीला भावनिक दुखापत होते. जवळच्या व्यक्तीकडून अपमान, विश्वासघात, दुर्लक्ष किंवा सतत टीका सहन करावी लागते, तेव्हा तिच्या मनात असुरक्षिततेची भावना निर्माण होऊ शकते. विशेषतः ज्या व्यक्तीकडून प्रेम, आदर आणि समजूतदारपणाची अपेक्षा असते, त्याच व्यक्तीकडून भावनिक त्रास मिळाल्यास त्याचा परिणाम अधिक खोलवर होऊ शकतो. अशा वेळी तिला लगेच सल्ला देण्यापेक्षा तिच्या भावना समजून घेणारी व्यक्ती अधिक महत्त्वाची वाटते.
काही वेळा स्त्रीला स्वतःच्या अस्तित्वाबद्दल प्रश्न पडू लागतात. लग्न, मातृत्व, कुटुंब आणि करिअर या जबाबदाऱ्या पार पाडताना तिच्या स्वतःच्या आवडी, स्वप्नं आणि वैयक्तिक ओळखीला पुरेसं स्थान मिळत नाही. ती इतरांच्या आयुष्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत असते; मात्र स्वतःच्या आयुष्यात स्वतःसाठी किती जागा उरली आहे, याचा विचार करू लागते. अशा वेळी तिला केवळ मदतीची नाही, तर स्वतःची ओळख पुन्हा शोधण्यासाठी प्रोत्साहन देणाऱ्या भावनिक आधाराची गरज असते.
तसेच, मासिक पाळीपूर्वी होणारे हार्मोनल बदल, गर्भधारणा, प्रसूतीनंतरचा काळ आणि रजोनिवृत्ती अशा जैविक बदलांच्या टप्प्यांमध्ये काही स्त्रियांना भावनिक चढ-उतार जाणवू शकतात. मात्र, प्रत्येक स्त्रीचा अनुभव सारखा नसतो. या काळात तिच्या भावनांची थट्टा करणं किंवा प्रत्येक गोष्टीचं कारण हार्मोन्सना देणं योग्य नाही. तिच्या अनुभवांना गांभीर्याने घेणं आणि गरजेनुसार वैद्यकीय किंवा मानसिक आरोग्यतज्ज्ञांची मदत घेणं महत्त्वाचं आहे.
आणखी एक महत्त्वाची परिस्थिती म्हणजे जेव्हा स्त्री सतत स्वतःला मजबूत दाखवण्याचा प्रयत्न करत असते. अनेक स्त्रियांना लहानपणापासूनच सहनशील राहण्याची, परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची आणि कुटुंबासाठी त्याग करण्याची शिकवण मिळते. त्यामुळे काही वेळा त्या स्वतःच्या वेदना व्यक्त करण्याऐवजी मनातच दाबून ठेवतात. बाहेरून त्या आनंदी आणि व्यवस्थित दिसत असल्या, तरी आतून भावनिक थकवा अनुभवत असू शकतात. अशा वेळी तिला रडण्याची, मन मोकळं करण्याची किंवा काही काळ जबाबदाऱ्यांपासून दूर राहण्याची गरज असू शकते.
मानसशास्त्रात Social Support म्हणजेच सामाजिक आणि भावनिक आधार ही मानसिक आरोग्यासाठी महत्त्वाची संकल्पना आहे. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, विश्वासार्ह नाती आणि भावनिक आधारामुळे तणावाचा सामना करण्याची क्षमता सुधारू शकते. व्यक्तीला आपण एकटे नाही, आपल्याला समजून घेणारे लोक आहेत, अशी जाणीव मिळते. यामुळे कठीण परिस्थितीत भावनिक स्थैर्य राखण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, भावनिक आधार देताना एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे. स्त्रीला प्रत्येक वेळी उपाय सांगण्याची गरज नसते. कधी कधी तिला फक्त कोणीतरी शांतपणे ऐकावं असं वाटतं. तिच्या भावनांना चुकीचं ठरवू नये, तिची दुसऱ्यांशी तुलना करू नये आणि तिच्या अनुभवांना कमी लेखू नये. तिला काय वाटतंय, तिला नेमकी कशाची गरज आहे, हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करावा.
शेवटी एक गोष्ट लक्षात घ्या, स्त्रीला भावनिक आधाराची गरज फक्त ती कमकुवत असते म्हणून भासत नाही. तर तीही एक माणूस आहे, तिच्याही भावना आहेत, तिच्याही मर्यादा आहेत आणि तिलाही प्रेम, आदर, सुरक्षितता व समजून घेणाऱ्या सहवासाची गरज असते. प्रत्येक वेळी इतरांना आधार देणाऱ्या स्त्रीला कधीतरी स्वतःलाही कोणाचा तरी आधार घ्यावासा वाटतो.
कारण स्त्रीला नेहमी मजबूत राहायचं नसतं, तर कधीतरी कोणासमोर न घाबरता मन मोकळं करता यावं, एवढीच तिची अपेक्षा असते.
धन्यवाद.

