आपल्या आयुष्यात अनेक गोष्टी आपल्या मनासारख्या घडत नाहीत. काही माणसं अपेक्षेप्रमाणे वागत नाहीत, काही प्रसंग मनाला त्रास देतात, तर काही गोष्टींचा विचार करून आपण स्वतःलाच मानसिक थकवा देत असतो. विशेष म्हणजे, अनेकदा परिस्थितीपेक्षा त्या परिस्थितीबद्दल आपल्या मनात सुरू असलेले विचार आपल्याला अधिक त्रास देतात.
आपण प्रत्येक गोष्टीवर प्रतिक्रिया देतो. कोणी काही बोललं की लगेच वाईट वाटून घेतो, कोणी दुर्लक्ष केलं की मनात विचार सुरू होतात आणि एखादी गोष्ट आपल्या मनासारखी झाली नाही की अस्वस्थ होतो. अशा वेळी स्वतःला एक गोष्ट शिकवण्याची गरज आहे, ती म्हणजे शांत राहण्याची!
शांत राहणं म्हणजे कमकुवत असणं नाही, तर स्वतःच्या भावना आणि प्रतिक्रियांवर नियंत्रण मिळवण्याची क्षमता विकसित करणं आहे.
चला तर मग, शांत व्हायला सुरुवात केल्यानंतर कोणते सकारात्मक बदल अनुभवायला मिळू शकतात ते समजून घेऊया.
१. छोट्या गोष्टींचा त्रास होणं कमी होईल.
पूर्वी एखाद्याने तुमच्याशी नीट बोललं नाही, तुमच्या मताला महत्त्व दिलं नाही किंवा तुमच्यावर टीका केली तर तुम्ही दिवसभर त्याचाच विचार करत असाल. पण मन शांत ठेवण्याचा सराव केल्यानंतर प्रत्येक गोष्टीला महत्त्व देण्याची गरज नसते, हे लक्षात येईल.
प्रत्येक व्यक्तीच्या बोलण्यावर प्रतिक्रिया देणं आवश्यक नसतं. काही गोष्टी सोडून देणं हेच मानसिक शांततेसाठी महत्त्वाचं असतं.
२. अतिविचार करण्याची सवय कमी होईल.
एखादी घटना घडल्यानंतर ती पुन्हा पुन्हा आठवणं, भविष्यात काय होईल याची चिंता करणं आणि वेगवेगळ्या शक्यता मनात तयार करणं यामुळे मानसिक थकवा वाढतो.
शांत राहण्याचा सराव केल्याने वर्तमान क्षणाकडे लक्ष देण्याची सवय विकसित होते. त्यामुळे प्रत्येक गोष्टीचा अनावश्यक विचार करण्याऐवजी प्रत्यक्षात काय करता येईल, यावर लक्ष केंद्रित करता येतं.
३. नात्यांमधील संघर्ष कमी होतील.
रागाच्या भरात बोललेले शब्द अनेकदा नात्यांमध्ये अंतर निर्माण करतात. एखाद्या व्यक्तीने काही चुकीचं बोललं म्हणून लगेच उत्तर देण्याऐवजी थोडा वेळ शांत राहिलात तर परिस्थिती अधिक चांगल्या प्रकारे हाताळता येते.
शांत व्यक्ती प्रत्येक गोष्ट मनाला लावून घेत नाही. ती समोरच्या व्यक्तीचं म्हणणं ऐकते, परिस्थिती समजून घेते आणि मग आपली प्रतिक्रिया देते.
४. स्वतःच्या भावनांना समजून घेता येईल.
आपल्याला राग का येतो, कोणत्या गोष्टींमुळे दुःख होतं आणि कोणत्या प्रसंगांमध्ये असुरक्षित वाटतं, याचा विचार करण्यासाठी मन शांत असणं आवश्यक आहे.
भावना दाबून ठेवण्यापेक्षा त्या समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. भावनिक जाणीव वाढली की स्वतःच्या वागण्यामागची कारणं अधिक स्पष्ट होऊ लागतात.
५. निर्णय घेण्याची क्षमता सुधारेल.
अस्वस्थ मनस्थितीत घेतलेले निर्णय अनेकदा चुकीचे ठरू शकतात. राग, भीती किंवा निराशा या भावनांच्या प्रभावाखाली आपण घाईघाईने निर्णय घेतो.
मन शांत असेल तर परिस्थितीचे वेगवेगळे पैलू समजून घेता येतात. कोणता निर्णय योग्य आहे आणि कोणत्या गोष्टीपासून दूर राहणं आवश्यक आहे, हे अधिक स्पष्टपणे ठरवता येतं.
६. स्वतःसोबत वेळ घालवायला आवडेल.
सतत मोबाईल, सोशल मीडिया, इतर माणसं आणि त्यांच्या आयुष्यातील घडामोडींमध्ये गुंतून राहिल्यामुळे आपण स्वतःपासूनच दूर जातो.
दररोज काही वेळ स्वतःसाठी राखून ठेवा. शांतपणे बसा, आवडतं पुस्तक वाचा, निसर्गात फिरा किंवा मनातले विचार लिहून ठेवा. हळूहळू स्वतःच्या सहवासातही आनंद मिळू लागेल.
७. स्वतःच्या आयुष्यावर लक्ष केंद्रित करता येईल.
दुसरे काय करत आहेत, कोण किती पुढे गेले आहे, कोण आपल्याबद्दल काय विचार करत आहे, यामध्ये आपली खूप मानसिक ऊर्जा खर्च होते.
मन शांत झालं की दुसऱ्यांशी तुलना करण्यापेक्षा स्वतःच्या प्रगतीकडे लक्ष देता येतं. आपल्याला काय हवं आहे, कोणत्या गोष्टी बदलायच्या आहेत आणि आयुष्यात कोणत्या दिशेने जायचं आहे, याचा विचार करता येतो.
शांत राहण्यासाठी आजपासून या छोट्या गोष्टी करा.
* दररोज १० मिनिटे शांतपणे श्वासावर लक्ष केंद्रित करा.
* प्रत्येक गोष्टीला लगेच प्रतिक्रिया देण्याची सवय बदला.
* अनावश्यक वादविवाद टाळा.
* स्वतःच्या भावनांना समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.
* पुरेशी झोप आणि नियमित व्यायाम यांना महत्त्व द्या.
* ज्या गोष्टी आपल्या नियंत्रणात नाहीत, त्यांचा सतत विचार करणं थांबवा.
शेवटी एक महत्त्वाची गोष्ट…
आयुष्य सुंदर बनवण्यासाठी प्रत्येक परिस्थिती बदलण्याची गरज नसते. काही वेळा परिस्थिती जशी आहे तशी स्वीकारून स्वतःच्या मनाला शांत ठेवण्याची कला शिकावी लागते.
लक्षात ठेवा, प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर लगेच मिळालं पाहिजे असं नाही. प्रत्येक व्यक्तीने आपल्याला समजून घेतलं पाहिजे असंही नाही. प्रत्येक वेळी आपलं म्हणणं सिद्ध करण्याची गरज नाही.
तुमची मानसिक शांतता ही इतरांच्या वागण्यावर अवलंबून ठेवू नका. स्वतःच्या मनाची काळजी घ्यायला सुरुवात करा. कारण मन शांत असेल तर आयुष्यातील अनेक कठीण प्रसंगांनाही अधिक समजूतदारपणे सामोरं जाण्याची ताकद तुमच्यात निर्माण होईल.
धन्यवाद.