आपण अनेकदा इतरांशी खूप चांगलं वागण्याचा प्रयत्न करतो. समोरची व्यक्ती नाराज होऊ नये, तिला वाईट वाटू नये, आपल्यामुळे कोणाला त्रास होऊ नये, याची सतत काळजी घेतो. मात्र, गंमत अशी की आपण ज्यांच्यासाठी इतका विचार करतो, त्यांच्याकडून आपल्याला नेहमीच तशी वागणूक मिळते असं नाही. काही लोक आपल्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेतात, काही आपल्या भावनांना महत्त्व देत नाहीत, तर काही लोक आपल्याला गृहीत धरू लागतात.
अशा वेळी एक गोष्ट शिकून घेणं गरजेचं आहे. जशी वागणूक मिळते, तशीच वागणूक देण्याची मानसिकता विकसित करा. याचा अर्थ कोणाशीही वाईट वागा असा नाही, तर स्वतःचा आत्मसन्मान जपत नात्यांमध्ये योग्य अंतर ठेवायला शिका.
१. प्रत्येकाला सारखं महत्त्व देण्याची गरज नाही.
आपल्या आयुष्यात प्रत्येक व्यक्तीला समान स्थान देण्याची आवश्यकता नसते. जी व्यक्ती आपल्याला वेळ देते, आपल्या भावनांचा आदर करते आणि अडचणीच्या काळात सोबत उभी राहते, तिला आपल्या आयुष्यात महत्त्व द्या. पण जी व्यक्ती वारंवार आपल्याला दुर्लक्षित करते, तिच्याकडून सतत अपेक्षा ठेवून स्वतःला त्रास करून घेऊ नका.
२. जितका आदर मिळतो, तितकाच भावनिक सहभाग ठेवा.
एखाद्या व्यक्तीसाठी आपण सतत उपलब्ध असतो, पण गरजेच्या वेळी ती व्यक्ती आपल्यासाठी वेळ काढत नसेल, तर आपल्या वागण्याचा विचार करा. प्रत्येक वेळी आपणच फोन करणे, आपणच संवाद सुरू करणे आणि आपणच नातं टिकवण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक नाही. नात्यांमध्ये दोन्ही बाजूंनी प्रयत्न होणं महत्त्वाचं आहे.
३. समोरच्याच्या वागण्यामुळे स्वतःची किंमत कमी करू नका.
कोणी आपल्याशी उद्धटपणे वागलं म्हणून आपणही स्वतःचा संयम गमावण्याची गरज नाही. मानसशास्त्राच्या दृष्टीने भावनिक नियमन म्हणजे आपल्या भावना ओळखून त्यानुसार विचारपूर्वक प्रतिसाद देण्याची क्षमता. त्यामुळे समोरची व्यक्ती जशी वागते, त्यापेक्षा आपण स्वतःला कसं सांभाळतो हे अधिक महत्त्वाचं आहे.
४. जिथे तुमची कदर नाही, तिथे स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न थांबवा.
काही लोकांना आपण कितीही चांगलं वागलो तरी आपली किंमत कळत नाही. अशा लोकांसमोर वारंवार स्वतःचं महत्त्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करू नका. स्वतःच्या वेळेचा, भावनांचा आणि मानसिक ऊर्जेचा योग्य वापर करा. प्रत्येकाला आपल्याबद्दल चांगलं वाटलंच पाहिजे, ही अपेक्षा सोडून द्या.
५. गरज असेल तिथे स्पष्टपणे नकार द्यायला शिका.
कोणी आपल्याला सतत मदतीसाठी गृहीत धरत असेल, आपल्यावर अनावश्यक जबाबदाऱ्या टाकत असेल किंवा आपल्या मर्यादांचा आदर करत नसेल, तर नम्रपणे नकार द्या. मानसशास्त्रात याला Assertive Behaviour म्हणजेच ठामपणे स्वतःची भूमिका मांडण्याची पद्धत म्हणतात. यात आक्रमकता नसते, पण स्वतःच्या गरजांकडे दुर्लक्षही केले जात नाही.
६. प्रत्येक गोष्ट मनाला लावून घेऊ नका.
लोकांचे वागणे, त्यांचे बोलणे आणि त्यांचे विचार नेहमी आपल्या नियंत्रणात नसतात. त्यामुळे प्रत्येक व्यक्तीच्या प्रतिक्रियेचा अर्थ स्वतःशी जोडू नका. काही वेळा समोरच्या व्यक्तीचे वागणे तिच्या स्वभावाचा किंवा परिस्थितीचा परिणाम असू शकते. अशा वेळी अनावश्यक विचार करण्यापेक्षा स्वतःच्या मानसिक शांततेला प्राधान्य द्या.
७. नात्यांमध्ये स्वतःचा आत्मसन्मान जपा.
प्रेम करा, काळजी घ्या, मदत करा; पण त्यासाठी स्वतःचा आत्मसन्मान गमावू नका. समोरच्या व्यक्तीला जितकी जवळीक हवी आहे, तितकीच जवळीक ठेवा. जिथे वारंवार अपमान होतो, तिथे योग्य मर्यादा निश्चित करा. कारण चांगली व्यक्ती असणं आणि प्रत्येकाचा अन्याय सहन करणं या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत.
जशाच तसं वागणं म्हणजे कोणाचा बदला घेणं नाही किंवा कोणाला त्रास देणंही नाही. तर समोरच्या व्यक्तीच्या वागण्यावरून आपल्या अपेक्षा, भावनिक गुंतवणूक आणि नात्यांमधील मर्यादा ठरवणं होय.
जे तुम्हाला महत्त्व देतात त्यांना महत्त्व द्या. जे तुमचा आदर करतात त्यांचा आदर करा. आणि जे तुम्हाला सतत गृहीत धरतात, त्यांच्यासाठी स्वतःला त्रास करून घेणं थांबवा.
कारण आयुष्य सुंदर बनवण्यासाठी प्रत्येकाला बदलण्याची गरज नसते. काही लोकांशी वागण्याची आपली पद्धत बदलली तरी मनाला खूप शांतता मिळू शकते.
धन्यवाद.