भांडण कोणत्याही नात्यात अपरिहार्य असते. मग ते पती-पत्नीचे नाते असो, प्रेमसंबंध असो किंवा कुटुंबातील नाते असो. प्रश्न भांडण होण्याचा नाही, तर भांडणानंतर आपण कसे वागतो याचा आहे. मानसशास्त्र सांगते की योग्य पद्धतीने हाताळले तर भांडण नातं तोडत नाही, उलट ते अधिक मजबूत करू शकते.
१. भांडणानंतर थोडा वेळ शांत राहणे
भांडण झाल्यानंतर मेंदूतील भावनिक भाग जास्त सक्रिय होतो. राग, दुखापत, भीती या भावना तीव्र होतात. संशोधनानुसार या अवस्थेत घेतलेले निर्णय चुकीचे असण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे लगेचच सगळं स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न न करता थोडा वेळ स्वतःला शांत होऊ द्या. खोल श्वास घ्या, थोडं चालायला जा किंवा काही वेळ एकटे बसा. शरीर आणि मन शांत झाल्यावर संवाद अधिक परिणामकारक होतो.
२. “मी” भाषेचा वापर करा
भांडणानंतर चर्चा करताना “तू नेहमी असंच करतोस” किंवा “तुझ्यामुळे सगळं बिघडलं” अशा वाक्यांमुळे समोरची व्यक्ती बचावात्मक होते. मानसशास्त्रात याला डिफेन्सिव्ह रिऍक्शन म्हणतात. त्याऐवजी “मला त्या वेळी वाईट वाटलं” किंवा “मला असुरक्षित वाटत होतं” अशी “मी” भाषेतील वाक्ये वापरली तर समोरच्याला तुमची भावना समजते आणि दोषारोप टाळला जातो.
३. सक्रिय ऐकणे
अनेकदा भांडणात आपण ऐकण्यापेक्षा उत्तर देण्यावर जास्त लक्ष देतो. पण संशोधन सांगते की नात्यात समाधान वाढवण्यासाठी “सक्रिय ऐकणे” खूप महत्त्वाचे आहे. समोरची व्यक्ती काय म्हणते आहे हे पूर्ण लक्ष देऊन ऐका. मध्येच तोडू नका. तिचं बोलणं संपल्यावर तिच्या शब्दांचा अर्थ पुन्हा सांगा. उदाहरणार्थ, “तुला असं वाटत होतं की मी तुझ्याकडे लक्ष देत नाही.” यामुळे समोरच्याला ऐकले गेले आहे असे वाटते.
४. माफी मागण्याची तयारी ठेवा
अहंकारामुळे अनेकदा लोक माफी मागत नाहीत. पण नात्यात जिंकणे आणि हरवणे असा प्रश्न नसतो. मानसशास्त्रीय अभ्यास सांगतात की प्रामाणिक माफी नात्यातील विश्वास पुन्हा निर्माण करते. “माझ्याकडून चूक झाली, मला माफ कर” हे साधे वाक्य मोठा फरक घडवू शकते. माफी मागताना सबबी देऊ नका. चूक मान्य करा आणि भविष्यात बदल करण्याची तयारी दाखवा.
५. भावनांच्या मुळाशी जाणे
भांडण बहुतेक वेळा वरवरच्या कारणांमुळे होते, पण त्यामागे खोल भावना असतात. उदाहरणार्थ, उशिरा घरी येण्यावरून भांडण झाले असेल, पण खरी भावना असुरक्षितता किंवा दुर्लक्षाची असू शकते. संशोधनानुसार जेव्हा जोडपी त्यांच्या खऱ्या भावना शेअर करतात तेव्हा भावनिक जवळीक वाढते. म्हणून स्वतःला विचारा, “मला खरोखर काय दुखावलं?” आणि ते शांतपणे सांगा.
६. स्पर्श आणि जवळीक
मानसशास्त्र सांगते की शारीरिक स्पर्शामुळे ऑक्सिटोसिन नावाचा हार्मोन स्रवतो, जो विश्वास आणि जवळीक वाढवतो. भांडणानंतर हलकासा हात धरून बोलणे, मिठी मारणे किंवा खांद्यावर हात ठेवणे हे तणाव कमी करण्यास मदत करते. अर्थात, समोरची व्यक्ती तयार असेल तरच हे करा.
७. जुन्या गोष्टी उकरू नका
भांडणाच्या वेळी “तू गेल्या वेळीही असंच केलं होतंस” अशा जुन्या गोष्टी काढल्याने परिस्थिती अधिक बिघडते. मानसशास्त्रज्ञ सांगतात की एका वेळी एकच मुद्दा सोडवणे योग्य असते. जुन्या जखमा पुन्हा उघडल्याने विश्वास कमी होतो.
८. उपायांवर लक्ष केंद्रित करा
फक्त समस्या सांगून थांबू नका. “पुढे आपण काय वेगळं करू शकतो?” हा प्रश्न विचारणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, वेळेवर फोन करणे, आठवड्यातून एकदा शांतपणे बोलण्यासाठी वेळ ठेवणे किंवा एकमेकांच्या अपेक्षा स्पष्ट करणे. जेव्हा दोघे मिळून उपाय ठरवतात तेव्हा नातं अधिक मजबूत होतं.
९. नात्याला प्राधान्य द्या
भांडणाच्या क्षणी आपण “मी बरोबर आहे” हे सिद्ध करण्यावर भर देतो. पण संशोधन सांगते की दीर्घकालीन आनंदासाठी नात्याला जपणे अधिक महत्त्वाचे आहे. स्वतःला विचारा, “मला वाद जिंकायचा आहे की नातं टिकवायचं आहे?” हा विचार आपली प्रतिक्रिया बदलू शकतो.
१०. कृतज्ञता व्यक्त करा
भांडणानंतर नात्यातील सकारात्मक गोष्टी आठवणे आवश्यक आहे. दररोज छोट्या गोष्टींसाठी आभार मानणे नात्यात समाधान वाढवते, असे अनेक अभ्यास सांगतात. “तू माझ्यासाठी जे केलंस त्याबद्दल धन्यवाद” असे म्हणणे नात्यात उब निर्माण करते.
११. गरज असल्यास तज्ज्ञांची मदत
काही वेळा भांडण वारंवार होत असेल आणि संवाद जमत नसेल तर समुपदेशनाचा विचार करणे योग्य असते. प्रशिक्षित समुपदेशक जोडप्यांना संवादाच्या योग्य पद्धती शिकवू शकतो. मदत मागणे म्हणजे नातं कमकुवत आहे असे नाही, तर ते जपण्याची तयारी आहे.
शेवटचा विचार
भांडण हे नात्याच्या अपयशाचे चिन्ह नाही. उलट, ते दोन वेगळ्या व्यक्तींच्या विचारांमधील फरक दाखवते. फरक असणे नैसर्गिक आहे. महत्त्वाचे म्हणजे त्या फरकांवर आपण कसा संवाद साधतो. संयम, समजूतदारपणा आणि प्रामाणिकपणा यामुळे भांडणानंतरही नातं अधिक मजबूत होऊ शकते.
प्रत्येक भांडणानंतर स्वतःला एक प्रश्न विचारा, “या अनुभवातून आपण काय शिकलो?” जर दोघांनीही शिकण्याची तयारी ठेवली, तर प्रत्येक वाद नात्याला नवीन समज आणि जवळीक देऊ शकतो.
धन्यवाद.