एखाद्याने दिलेलं दुःख एकदाच सहन करावं लागतं; पण आपण त्याच दुःखाचा विचार पुन्हा पुन्हा करून स्वतःला शेकडो वेळा त्रास देतो.
आठवणी बदलता येत नाहीत, पण त्यांच्यामुळे स्वतःचं मानसिक आरोग्य बिघडू देणं नक्कीच थांबवता येतं!
आयुष्यात दुःख येणं अटळ आहे. कधी एखाद्या व्यक्तीच्या वागण्यामुळे मन दुखावतं, कधी अपेक्षाभंग होतो, तर कधी परिस्थिती आपल्या मनासारखी घडत नाही.
काही दुःखं काळानुसार कमी होतात, पण काही दुःखं आपण आपल्या विचारांमध्ये इतकी जिवंत ठेवतो की ती वारंवार आपल्याला त्रास देत राहतात.
विशेष म्हणजे, ज्या घटना प्रत्यक्षात संपलेल्या असतात, त्यांचा त्रास मात्र आपल्या मनात सुरूच असतो.
आपण एकटे असताना त्याच गोष्टी आठवतो, स्वतःलाच प्रश्न विचारतो आणि मनातल्या मनात पुन्हा पुन्हा दुःखी होतो.
मानसशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिलं तर दुःखापेक्षा त्या दुःखाबद्दल आपण सतत करत असलेला विचार अनेकदा अधिक त्रासदायक ठरतो.
एखादी वाईट घटना घडली की मन तिचा अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न करतं. असं का झालं? माझ्याच बाबतीत असं का घडलं?
मी कुठे चुकलो? समोरच्या व्यक्तीने माझ्याशी असं का वागावं? असे प्रश्न मनात निर्माण होतात.
सुरुवातीला या प्रश्नांची उत्तरं शोधणं स्वाभाविक असतं. परंतु त्याच विचारांचं सतत चक्र सुरू राहिलं तर त्याला विचारांचं पुनरावर्तन असं म्हणतात.
या प्रक्रियेमध्ये मेंदू वारंवार त्याच नकारात्मक आठवणी आणि भावनांमध्ये अडकतो. त्यामुळे मानसिक थकवा वाढू शकतो.
एकाग्रता कमी होऊ शकते, झोपेवर परिणाम होऊ शकतो आणि छोट्या छोट्या गोष्टींमध्येही आनंद मिळणं कठीण होऊ शकतं.
कधी कधी प्रत्यक्षात कोणताही धोका नसतानाही मन अस्वस्थ राहतं. कारण मेंदू भूतकाळातील वेदनादायक अनुभवाला वर्तमानकाळात पुन्हा अनुभवत असतो.
आपण एक गोष्ट समजून घेतली पाहिजे की दुःखद घटना घडणं आपल्या नियंत्रणात नसतं; पण त्या घटनेनंतर स्वतःची काळजी कशी घ्यायची, यावर आपण काम करू शकतो.
प्रत्येक गोष्टीचं उत्तर मिळेलच असं नाही. प्रत्येक व्यक्ती आपल्याशी चांगलीच वागेल असंही नाही.
काही वेळा आपल्याला न आवडणाऱ्या गोष्टी स्वीकाराव्या लागतात.
स्वीकार करणं म्हणजे त्या घटनेचं समर्थन करणं नाही, तर जे घडून गेलं आहे त्याच्याशी सतत संघर्ष करणं थांबवणं होय.
दुःखातून बाहेर पडण्यासाठी स्वतःला सतत मजबूत असल्याचं दाखवण्याची गरज नाही. मन दुखावलं असेल तर ते मान्य करा. रडावंसं वाटत असेल तर रडा.
एखाद्या विश्वासू व्यक्तीशी मन मोकळं करा. भावना व्यक्त करणं म्हणजे कमजोरी नाही.
उलट, भावनांना योग्य पद्धतीने व्यक्त केल्यामुळे मानसिक ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
त्याचबरोबर स्वतःच्या विचारांकडे थोडं अंतर ठेवून पाहायला शिका. मनात एखादी नकारात्मक आठवण आली तर स्वतःला विचारा,
मी सध्या समस्येवर उपाय शोधत आहे की फक्त त्याच गोष्टीचा विचार करून स्वतःला त्रास देत आहे? हा प्रश्न तुम्हाला विचारांच्या चक्रातून बाहेर पडण्यास मदत करू शकतो.
आपल्या दैनंदिन जीवनात छोट्या आनंदांना जागा देणंही महत्त्वाचं आहे. सकाळी फिरायला जाणं, आवडीचं पुस्तक वाचणं,
संगीत ऐकणं, मित्रांशी बोलणं, कुटुंबासोबत वेळ घालवणं किंवा एखादा छंद जोपासणं अशा गोष्टी मनाला वर्तमानकाळाशी जोडतात.
यामुळे दुःख पूर्णपणे नाहीसं होईलच असं नाही, पण त्याचा आपल्या संपूर्ण आयुष्यावर असलेला प्रभाव कमी होण्यास मदत होऊ शकते.
एक गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवा, तुमच्या आयुष्यात घडलेली एखादी वाईट घटना म्हणजे तुमचं संपूर्ण आयुष्य नाही.
एखाद्या व्यक्तीने तुम्हाला नाकारलं म्हणून तुमची किंमत कमी होत नाही. एखाद्या प्रयत्नात अपयश आलं म्हणून तुम्ही अपयशी ठरत नाही.
भूतकाळात तुम्हाला त्रास झाला म्हणून भविष्यातही तसंच घडेल असं नाही.
जर दुःख, निराशा किंवा नकारात्मक विचार अनेक आठवडे टिकून राहत असतील, दैनंदिन कामांवर परिणाम होत असेल..
किंवा जगण्याची इच्छाच कमी होत असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशकाची मदत घेणं महत्त्वाचं आहे.
शेवटी एवढंच लक्षात ठेवा, दुःखाला तुमच्या आयुष्यात येण्यापासून तुम्ही कदाचित रोखू शकणार नाही; पण त्याला तुमच्या मनाचा कायमचा ताबा घेऊ देऊ नका.
कारण भूतकाळातील वेदना कुरवाळण्यात वर्तमानकाळातील आनंद गमावणं ही स्वतःवर केलेली सर्वात मोठी अन्यायाची गोष्ट ठरू शकते.
तुमचं मन केवळ दुःख सहन करण्यासाठी नाही, तर आनंदाने जगण्यासाठीसुद्धा आहे. त्याला पुन्हा एकदा जगण्याची संधी द्या.

