आयुष्यात अनेकदा आपल्याला अशी माणसं भेटतात, जी आपल्याला कमी लेखतात, आपल्या क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करतात किंवा आपल्याला महत्त्व देत नाहीत. अशा वेळी मनात एक विचार येतो की, एक दिवस या लोकांना आपली किंमत दाखवून द्यायची. त्यांना त्यांची जागा काय आहे हे समजावून सांगायचं. पण मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून विचार केला तर अशा लोकांना उत्तर देण्यात आपली ऊर्जा खर्च करण्यापेक्षा स्वतःचं व्यक्तिमत्त्व आणि स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करणं अधिक महत्त्वाचं आहे.
१. प्रत्येक वेळी स्वतःला सिद्ध करण्याची गरज नसते.
काही लोकांना आपण कितीही चांगलं काम करून दाखवलं तरी त्याचं कौतुक करायचं नसतं. ते सतत आपल्यामध्ये चुका शोधत असतात. अशा लोकांसमोर स्वतःला सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे मानसिक थकवा वाढतो. मानसशास्त्रात याचा संबंध बाह्य मान्यतेवर अवलंबून राहण्याशी जोडता येतो. आपली किंमत इतरांच्या प्रतिक्रियांवर ठरू देऊ नका. स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा.
२. इतरांना उत्तर देण्यापेक्षा स्वतःच्या प्रगतीवर लक्ष केंद्रित करा.
कोणी आपल्याला कमी लेखलं म्हणून त्याला उत्तर देण्यासाठी आपला वेळ खर्च करू नका. त्याऐवजी आपल्या कौशल्यांमध्ये सुधारणा करा, नवीन गोष्टी शिका आणि स्वतःच्या ध्येयाच्या दिशेने काम करत राहा. कारण तात्पुरतं उत्तर दिल्याने समोरच्या व्यक्तीचं मत बदलेलच असं नाही; पण सातत्याने केलेल्या प्रयत्नांमुळे आपली क्षमता नक्कीच वाढू शकते.
३. स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करा.
आपण कोण आहोत, आपल्याला काय जमू शकतं आणि आपल्याला आयुष्यात काय साध्य करायचं आहे, याची स्पष्टता असणं गरजेचं आहे. दुसऱ्यांशी तुलना करण्यापेक्षा स्वतःच्या कालच्या व्यक्तिमत्त्वापेक्षा आज अधिक चांगलं बनण्याचा प्रयत्न करा. तुमची विचार करण्याची पद्धत, काम करण्याची पद्धत आणि वागण्याची पद्धत यामध्ये सकारात्मक बदल घडवा.
४. प्रत्येक वादात सहभागी होणं आवश्यक नसतं.
काही लोकांना चर्चा करून प्रश्न सोडवायचे नसतात, तर वाद घालून स्वतःचं वर्चस्व सिद्ध करायचं असतं. अशा वेळी शांत राहणं म्हणजे कमजोरी नाही. आपली मानसिक शांतता जपण्यासाठी कोणत्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करायचं आणि कुठे ठामपणे भूमिका मांडायची, हे समजून घेणं महत्त्वाचं आहे.
५. स्वतःच्या मर्यादा निश्चित करा.
लोकांना आपल्याशी कसं वागू द्यायचं, हे काही प्रमाणात आपल्या हातात असतं. कोणी वारंवार अपमान करत असेल, आपल्या भावनांकडे दुर्लक्ष करत असेल किंवा आपला गैरफायदा घेत असेल तर त्याला स्पष्टपणे नकार द्यायला शिका. मानसशास्त्रात याला Personal Boundaries म्हणजेच वैयक्तिक मर्यादा असं म्हणतात. प्रत्येकाला खूश ठेवण्याच्या प्रयत्नात स्वतःचा स्वाभिमान गमावू नका.
६. स्वतःच्या भावनांवर नियंत्रण मिळवा.
कोणी काही बोललं की लगेच रागावणं, चिडणं किंवा त्याला प्रत्युत्तर देणं यामुळे अनेकदा परिस्थिती अधिक बिघडते. त्यामुळे प्रतिक्रिया देण्यापूर्वी थोडा वेळ घ्या. स्वतःला विचारा, या गोष्टीला उत्तर देणं खरंच आवश्यक आहे का? माझ्या आयुष्यात याला किती महत्त्व द्यायला हवं? असा विचार केल्यामुळे भावनिक संतुलन राखण्यास मदत होते.
७. स्वतःच्या आयुष्याला प्राधान्य द्या.
इतर लोक आपल्याबद्दल काय विचार करतात, याचाच विचार करत बसलात तर स्वतःच्या आयुष्यात काय घडवायचं आहे, हे विसरून जाल. त्यामुळे स्वतःची स्वप्नं, नाती, आरोग्य, आर्थिक प्रगती आणि मानसिक समाधान यांना प्राधान्य द्या. तुमचं आयुष्य दुसऱ्यांना उत्तर देण्यासाठी नाही, तर स्वतःच्या क्षमतेनुसार सुंदर बनवण्यासाठी आहे.
लोकांना त्यांची जागा दाखवण्यासाठी स्वतःला कमी पातळीवर आणण्याची गरज नाही. तुमच्या यशातून, विचारांतून, वागण्यातून आणि व्यक्तिमत्त्वातून तुमची वेगळी ओळख निर्माण होऊ द्या.
कारण दुसऱ्यांना खाली दाखवून आपण मोठे होत नाही, तर स्वतःला विकसित करून आपली उंची वाढवतो.
म्हणून लोकांना काय दाखवायचं याचा विचार करण्यापेक्षा स्वतःला काय बनवायचं आहे, याचा विचार करा. तुमचा वेळ, तुमची ऊर्जा आणि तुमची क्षमता स्वतःचं आयुष्य घडवण्यासाठी वापरा.
धन्यवाद.