प्रत्येक नात्यात कधी ना कधी मतभेद होतात. कधी गैरसमज वाढतात, कधी बोलणं बंद होतं, तर कधी एकमेकांबद्दल मनात इतका राग साचतो की पूर्वीसारखं जवळ येणंही कठीण वाटू लागतं. अशा वेळी अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न येतो, आता हे नातं पुन्हा पूर्वीसारखं होऊ शकेल का? की नातं वाचवण्यासाठी खूप उशीर झाला आहे?
मानसशास्त्र सांगतं की, नात्यात दुरावा निर्माण झाला म्हणजे ते नातं संपलंच असं नाही. दोघांचीही इच्छा, प्रयत्न आणि वागण्यात बदल करण्याची तयारी असेल तर अनेक नाती पुन्हा सुधारू शकतात. मात्र त्यासाठी काही गोष्टी समजून घेणं आवश्यक आहे.
१. आधी नातं बिघडण्यामागचं कारण शोधा
नातं एका दिवसात तुटत नाही. सतत होणारे वाद, दुर्लक्ष, संशय, अपमानास्पद बोलणं, अपेक्षाभंग किंवा संवादाचा अभाव यामुळे नात्यात दुरावा निर्माण होतो.
त्यामुळे केवळ समोरच्या व्यक्तीला दोष देण्याऐवजी स्वतःलाही विचारा की, आपल्या वागण्यामुळे या नात्यात काय बिघडलं आहे? कारण समजल्याशिवाय योग्य बदल करणं कठीण असतं.
२. दोष देण्याऐवजी संवाद सुरू करा
नातं सुधारण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे संवाद. मात्र संवाद करताना समोरच्या व्यक्तीवर आरोप करू नका.
‘तू कधीच मला समजून घेत नाहीस’ असं म्हणण्याऐवजी ‘मला काही गोष्टींमुळे एकटं आणि दुर्लक्षित वाटतं’ असं सांगा.
यामुळे समोरच्या व्यक्तीला तुमच्या भावनांची जाणीव होण्याची शक्यता वाढते. संवादाचा उद्देश कोण जिंकलं हे ठरवणं नसून एकमेकांना समजून घेणं हा असावा.
३. जुन्या चुका वारंवार उकरून काढू नका
नातं सुधारण्याचा प्रयत्न करताना प्रत्येक वादात जुन्या चुका आठवण करून दिल्या तर जखमा पुन्हा ताज्या होतात.
भूतकाळातील प्रत्येक गोष्ट विसरणं शक्य नसतं. पण प्रत्येक वेळी त्याच गोष्टीवर भांडण्याऐवजी त्यातून पुढे कसं जायचं यावर लक्ष केंद्रित करा.
४. माफी मागताना प्रामाणिकपणा ठेवा
माफी मागणं म्हणजे स्वतःला कमी लेखणं नाही. आपल्या चुकीची जाणीव होणं आणि ती स्वीकारणं हे भावनिक परिपक्वतेचं लक्षण आहे.
मात्र केवळ नातं टिकवण्यासाठी माफी मागून पुन्हा तीच चूक करणं योग्य नाही. माफीसोबत वागण्यात बदल दिसणंही आवश्यक आहे.
५. विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यासाठी वेळ द्या
एकदा विश्वास तुटला की तो लगेच पूर्वीसारखा निर्माण होत नाही. त्यासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्न करावे लागतात.
तुम्ही दिलेला शब्द पाळणं, प्रामाणिकपणे वागणं, गोष्टी लपवून न ठेवणं आणि समोरच्या व्यक्तीच्या भावनांचा आदर करणं या छोट्या गोष्टी विश्वास पुन्हा निर्माण करण्यास मदत करतात.
लक्षात ठेवा, विश्वास केवळ बोलण्याने नाही तर कृतीतून निर्माण होतो.
६. समोरच्या व्यक्तीला बदलण्यासाठी जबरदस्ती करू नका
नातं सुधारण्यासाठी दोघांनी प्रयत्न करणं आवश्यक असतं. मात्र एकाच व्यक्तीने सतत समजून घ्यायचं, माफी मागायची आणि तडजोड करायची, असं होत असेल तर त्या नात्याचा विचार करणं गरजेचं आहे.
तुम्ही तुमच्या वागण्यात बदल करू शकता; पण दुसऱ्या व्यक्तीच्या विचारांवर आणि निर्णयांवर नियंत्रण ठेवू शकत नाही.
नातं टिकवण्यासाठी स्वतःचा आत्मसन्मान गमावू नका.
७. गरज वाटल्यास समुपदेशनाची मदत घ्या
काही नात्यांमध्ये गैरसमज, जुने भावनिक अनुभव, संशय आणि सततचे वाद इतके वाढलेले असतात की दोघांना स्वतःहून मार्ग काढणं कठीण जातं.
अशा वेळी मानसशास्त्रीय समुपदेशन किंवा Couple Therapy उपयोगी ठरू शकते.
Bradbury आणि Bodenmann यांच्या २०२० मधील संशोधन आढाव्यानुसार, वर्तनात्मक आणि भावनांवर आधारित कपल थेरपीमुळे नात्यातील त्रास अनुभवणाऱ्या अनेक जोडप्यांना फायदा होऊ शकतो. मात्र प्रत्येक नात्याचा अनुभव आणि उपचारांचा परिणाम वेगळा असतो.
शेवटचं महत्त्वाचं…
तुटलेलं नातं वाचवण्यासाठी उशीर झाला आहे की नाही, हे केवळ नात्यात किती वाद झाले यावर ठरत नाही. तर त्या नात्यात अजूनही परस्पर आदर, प्रामाणिकपणा, सुरक्षितता आणि बदलण्याची तयारी आहे का, यावर ठरतं.
२०२४ मध्ये प्रकाशित झालेल्या २१७ जोडप्यांच्या अभ्यासात संघर्षानंतर समोरच्या व्यक्तीचं लक्षपूर्वक ऐकणं हे नातं पुन्हा सुधारण्याच्या प्रयत्नांशी सकारात्मकरीत्या संबंधित असल्याचं आढळलं.
मात्र एक गोष्ट नेहमी लक्षात ठेवा, नातं वाचवणं महत्त्वाचं असलं तरी स्वतःला त्रास देऊन नातं टिकवणं योग्य नाही. शारीरिक हिंसा, धमकी, सततचा मानसिक छळ किंवा नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न असेल तर आधी स्वतःची सुरक्षितता महत्त्वाची आहे.
नातं वाचवण्याचा प्रयत्न नक्की करा; पण त्या प्रयत्नात स्वतःला हरवू नका. कारण निरोगी नातं तेच असतं, जिथे दोघांनाही प्रेमासोबत आदर आणि मानसिक शांतताही मिळते.
धन्यवाद.