आज अनेक लोक अभिमानाने सांगतात की, मला अजून ब्लड प्रेशरचा त्रास नाही, मला डायबिटीज नाही, माझी तब्येत एकदम चांगली आहे. ही नक्कीच आनंदाची गोष्ट आहे. पण एक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी, आज तुम्हाला कोणताही आजार नाही याचा अर्थ भविष्यातही तुम्हाला कोणताही आजार होणार नाही, असा होत नाही. चांगले आरोग्य टिकवण्यासाठी आजपासूनच काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
आपण अनेकदा आजार झाल्यानंतरच आरोग्याचा विचार करतो. डॉक्टरांनी BP वाढल्याचे सांगितले किंवा रक्तातील साखरेचे प्रमाण जास्त असल्याचे निदान झाले की मग आहार, व्यायाम आणि जीवनशैली बदलण्याचा प्रयत्न सुरू होतो. पण खरा शहाणपणा आजार होण्याची वाट न पाहता स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेण्यात आहे.
सर्वात आधी आपल्या मानसिक आरोग्याकडे लक्ष द्या.
आपल्या शरीराचा आणि मनाचा एकमेकांशी खूप जवळचा संबंध आहे. सततची चिंता, ताणतणाव, राग, असुरक्षितता आणि नकारात्मक विचार यांचा आपल्या शरीरावर परिणाम होऊ शकतो. सतत तणावाखाली राहिल्यामुळे शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन्सची पातळी वाढू शकते. त्यामुळे हृदयाचे ठोके वाढणे, झोपेच्या समस्या आणि रक्तदाबात तात्पुरते बदल होऊ शकतात.
म्हणून प्रत्येक गोष्ट मनाला लावून घेणे थांबवा. दुसऱ्यांच्या वागण्याचा सतत विचार करू नका. प्रत्येक परिस्थिती आपल्या नियंत्रणात नसते, हे स्वीकारायला शिका. मानसिक शांतता ही केवळ आजार नसलेल्या व्यक्तीसाठी नाही, तर निरोगी आयुष्य जगण्यासाठी प्रत्येकासाठी महत्त्वाची आहे.
दुसरी गोष्ट म्हणजे झोपेकडे दुर्लक्ष करू नका.
आज अनेक लोक रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल वापरतात. सोशल मीडिया, वेब सिरीज आणि सततच्या विचारांमुळे झोपेची वेळ पुढे ढकलली जाते. पुरेशी आणि नियमित झोप न मिळाल्यास भूक, चयापचय, हार्मोन्स आणि रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो.
दररोज साधारण सात ते नऊ तास झोप घेण्याचा प्रयत्न करा. झोपण्यापूर्वी मोबाईलचा वापर कमी करा आणि झोपण्याची व उठण्याची वेळ शक्यतो नियमित ठेवा.
तिसरी गोष्ट म्हणजे खाण्याच्या सवयी सुधारा.
सध्या आपल्याला चविष्ट आणि झटपट मिळणारे पदार्थ खाण्याची सवय लागली आहे. जास्त मीठ, साखर, तेलकट पदार्थ, पॅकेज्ड फूड आणि गोड पेयांचा अतिरेक भविष्यात आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतो.
आपल्या आहारात पालेभाज्या, फळे, कडधान्ये, डाळी, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करा. तहान भागवण्यासाठी गोड पेयांऐवजी साध्या पाण्याला प्राधान्य द्या. आहारामध्ये संतुलन ठेवा. उपाशी राहणे किंवा अचानक कठोर डाएट करणे हा आरोग्याचा योग्य मार्ग नाही.
चौथी गोष्ट म्हणजे शारीरिक हालचाल वाढवा.
तुम्हाला सध्या कोणताही आजार नसला तरी दिवसभर एकाच जागी बसून राहणे शरीरासाठी चांगले नाही. नियमित चालणे, सायकल चालवणे, पोहणे किंवा आवडता व्यायाम करणे आवश्यक आहे.
दर आठवड्याला किमान 150 मिनिटे मध्यम तीव्रतेचा व्यायाम करण्याचा प्रयत्न करा. सुरुवातीला दररोज 20 ते 30 मिनिटे चालण्याची सवय लावा. व्यायामामुळे वजन नियंत्रणात राहण्यास, हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यास आणि तणाव कमी करण्यास मदत होते.
पाचवी गोष्ट म्हणजे स्वतःच्या भावनांकडे दुर्लक्ष करू नका.
काही लोक सतत कामात व्यस्त राहतात. स्वतःसाठी वेळ काढणे त्यांना वेळेचा अपव्यय वाटतो. घर, नोकरी, व्यवसाय, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि नातेसंबंध सांभाळताना ते स्वतःच्या भावनिक गरजा विसरतात.
पण स्वतःच्या भावनांना समजून घेणे आवश्यक आहे. तुम्हाला कशामुळे आनंद मिळतो, कशामुळे त्रास होतो आणि कोणत्या गोष्टींमुळे ताण वाढतो, याचा विचार करा. गरज पडल्यास विश्वासू व्यक्तीशी बोला किंवा मानसशास्त्रीय समुपदेशनाची मदत घ्या.
सहावी गोष्ट म्हणजे नियमित आरोग्य तपासणी करा.
तुम्हाला BP किंवा शुगर नाही म्हणून तपासणीची गरज नाही, असे समजू नका. उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह सुरुवातीला अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दाखवत नाहीत. त्यामुळे वय, कौटुंबिक इतिहास, वजन आणि इतर जोखीम घटकांनुसार डॉक्टरांच्या सल्ल्याने नियमित तपासणी करा. तंबाखू आणि धूम्रपान टाळा. मद्यपान करत असाल तर त्याचे आरोग्यावरील धोके लक्षात घ्या.
सातवी आणि सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे स्वतःच्या आरोग्याची जबाबदारी स्वीकारा.
आज तुम्ही तरुण आहात, शरीर साथ देत आहे, काम करण्याची क्षमता चांगली आहे म्हणून आरोग्याबाबत निष्काळजी राहू नका. भविष्यातील निरोगी आयुष्य हे आजच्या छोट्या सवयींवर अवलंबून असते.
लक्षात ठेवा, आरोग्य म्हणजे केवळ BP आणि शुगर नॉर्मल असणे नाही. शारीरिक, मानसिक आणि भावनिकदृष्ट्या सक्षम असणे म्हणजे खरे आरोग्य.
आजार झाल्यानंतर उपचार घेणे महत्त्वाचे आहेच, पण आजार होण्यापूर्वी स्वतःची काळजी घेणे अधिक शहाणपणाचे आहे.
आजपासून स्वतःला एक प्रश्न विचारा, मी आज माझ्या शरीरासाठी आणि मनासाठी नेमके काय केले?
कारण निरोगी आयुष्य अचानक मिळत नाही, ते दररोजच्या छोट्या आणि योग्य निर्णयांमधून घडत असते.
धन्यवाद.

